Osmanlı Kuruluş Dönemi KPSS Tarih Ders Notları

XIII. YÜZYILIN SONLARINDA ANADOLU VE ÇEVRESİNİN JEOPOLİTİK DURUMU

Türkiye Selçuklu Devleti

• Türkiye Selçuklu Devleti, 1243 Kösedağ Muharebesi’nden sonra siyasi, sosyal, kültürel ve ekonomik açıdan Moğolların egemenliği altına girmiştir.
• Anadolu’da İkinci Beylikler Dönemi‘nin başlamasıyla Anadolu Türk siyasi birliği bozulmuştur.
• Beylikler arasında Türkiye Selçuklu Devleti’nin yerini alabilme ve liderlik mücadelesi başlamıştır.
• Moğol egemenliğindeki Türkiye Selçuklu Devleti, 1308 yılında Sultan II. Mesut’un ölümüyle resmen sona ermiştir.

Bizans İmparatorluğu (395-1453)

• 13. yüzyılın sonlarında Anadolu’da hüküm süren devletlerden biri olan Bizans İmparatorluğu, bu dönemde siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal çöküş yaşamaktadır.
• Eski gücünü tamamen kaybeden Bizans, sürekli olarak taht kavgalarının yaşandığı zayıf bir devlet hâline gelmiştir.

İlhanlı Devleti (1256-1335)

• Cengiz Han’ın torunu Hülagü Han tarafından kurulmuştur.
• Irak, Kafkasya ve Anadolu üzerinde kesin bir hâkimiyet kurmuşlardır.
• 1258 tarihinde Bağdat’ı alarak Abbasi Devleti‘ne son vermişlerdir.
• İlhanlı Devleti, siyasi ömrünü tamamlayarak 1335 yılında tarih sahnesinden çekilmiştir.

Altınorda Devleti (1227-1502)

• Cengiz Han’ın torunu Batu Han tarafından kurulmuştur.
• Hazar Denizi ile Karadeniz’in kuzeyinde geniş bir hâkimiyet sürmüşlerdir.
• Timur’un düzenlediği saldırılar sonucunda ağır yenilgiler alarak parçalanmışlar ve 1502 yılında yıkılmışlardır (Bu yıkılış, ileride Rusların güneye inmesine zemin hazırlamıştır).

Memlûk Devleti (1250-1517)

• Mısır coğrafyasında, Aybek tarafından kurulmuştur.
• Abbasi halifesinin himaye edilerek Mısır’da bulunması, Memlûk Devleti’ne İslam dünyasında tartışmasız bir dinî üstünlük sağlamıştır.
• Önemli bir ticaret güzergahı olan Baharat Yolu’nun Memlûk topraklarından geçmesi, devlete büyük bir ekonomik güç sağlamıştır.
• Her başarılı komutanın sultan olma hakkının bulunması, veraset sistemlerini diğer Türk devletlerinden ayırır.

Balkanlar ve Avrupa

• 13. yüzyılın sonlarında Balkanlar ve Avrupa’da kesinlikle bir dinî ve siyasi birlik yoktur.
• Siyasi otorite boşluğu yaşayan Avrupa, feodalite (derebeylik) rejimi ile yönetilmektedir.
• Balkanlarda çok sayıda etnik grup ve mezhep bir arada yaşamakta olup, siyasi karmaşa hâkimdir.
• Hristiyanlık dünyasında Katolik ve Ortodokslar arasında sürekli çatışmalar yaşanmaktadır.

OSMANLI BEYLİĞİNİN KURULUŞU

• 1071 Malazgirt Zaferi‘nden sonra yurt edinmek için Anadolu’ya gelen boylardan biri de Oğuzların Bozok koluna mensup Kayı Boyu‘dur (Kayı, “güç ve kudret sahibi” demektir).
• Türkiye Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubat, sınır güvenliğini sağlamak için taht kavgalarıyla zayıflamış Bizans Devleti sınırına Kayıları “uç beyi” olarak yerleştirmiştir.
• Ertuğrul Bey idaresindeki Kayılar, ilk olarak Ankara yakınlarındaki Karacadağ yöresine, daha sonra ise Söğüt (kışlak) ve Domaniç (yaylak) yörelerine yerleştirilmişlerdir.
• 1243 Kösedağ Savaşı’nda Türkiye Selçuklu Devleti‘nin Moğollara karşı ağır yenilgi alması, Anadolu’da büyük bir iktidar boşluğu yaratmıştır.
• Moğol baskısı altındaki Anadolu’da uçlara yerleştirilen Türkmen boyları bağımsızlıklarını ilan etmiş, böylece İkinci Beylikler Dönemi başlamıştır.
• Osman Bey, bu otorite boşluğu döneminde, Batı Anadolu’da Bitinya denilen bölgede 1299 yılında kendi beyliğini kurmuştur.
• Bitinya Bölgesi: Bugünkü Kocaeli, Sakarya, Bilecik, Bursa, İznik, Düzce, Yalova, Bolu, Bartın ve Zonguldak illerini kapsayan coğrafi alanın Antik Çağ ve sonrasındaki adıdır.

Osmanlı Beyliği’nin Kısa Sürede Güçlenmesinin Sebepleri:

• Coğrafi Konum: Kurulduğu uç bölgesinin genişlemeye ve yeni fetihlere çok uygun olması (Önemli ticaret yolları üzerinde bulunması).
• Merkeziyetçi Anlayış: Diğer beyliklerin aksine güçlü bir merkeziyetçi devlet anlayışının benimsenmesi (Kardeş katli, veraset değişiklikleri bu amaca hizmet eder).
• Dış Karışıklıklar: Hedef coğrafya olan Bizans’ın ve Balkanların siyasi karmaşa ve taht kavgaları içinde olması.
• Yetenekli Liderler: İleri görüşlü, askerî ve siyasi dehası yüksek padişahların iş başına gelmesi.
• Adil Yönetim (İstimâlet Politikası): Fethedilen yerlerde halka din ve vicdan hürriyeti tanıyan, can ve mal güvenliğini sağlayan adaletli bir yönetimin uygulanması.
• Batı Yönlü İlerleme: Doğudaki güçlü İslam devletleri yerine zayıf durumdaki Batı’ya (Bizans‘a) yönelme politikası.
• Gaza ve Cihat Ruhu: İlahi kelimetullah (Allah’ın adını yayma) anlayışı ile hareket edilerek diğer Anadolu beyliklerinin iç mücadelelerine karışılmaması ve onların sempatisinin/desteğinin alınması.
• Sistematik İskân Politikası: Fethedilen yerlerin kalıcı olarak Türkleşmesini ve İslamlaşmasını sağlayan planlı yerleştirme politikasının uygulanması.
• Nüfus ve Askerî Güç: Moğol baskısından kaçarak sürekli doğudan gelen Türkmen göçleriyle beyliğin nüfusunun ve ordusunun büyümesi.
• Sosyal Destek: Anadolu’nun en güçlü esnaf/dini teşkilatı olan Ahilerin ve gaza ruhlu Türkmenlerin (Gaziyân-ı Rûm, Bâcıyân-ı Rûm, Abdalân-ı Rûm, Alperenler) tam desteğinin alınması.

Kuruluş Dönemi Padişahları Sıralaması:

1. Osman Bey: 1281 (Beylik Başı) / 1299 (Bağımsızlık) – 1326
2. Orhan Bey: 1326 – 1362
3. I. Murat (Hüdavendigar): 1362 – 1389
4. I. Bayezid (Yıldırım): 1389 – 1402
5. I. Mehmet (Çelebi): 1413 – 1421
6. II. Murat: 1421 – 1451

OSMAN BEY DÖNEMİ (1281–1326)

• Babası Ertuğrul Gazi’den sonra, Boy Beyi olarak 1281‘de başa geçen Osman Bey, 1299 yılında beyliğini kurmuştur (Lakabı: Fahrüddin).
• Ünlü tarihçi Halil İnalcık‘a göre Osmanlı Devleti’nin gerçek kuruluş tarihi, Bizans ile yapılan ilk savaş olan 1302 Bafeus (Koyunhisar) Savaşı‘dır.
• Ahi Şeyhi Edebali’nin kızı (Rabia Bala/Malhun Hatun) ile evlenerek Anadolu’daki Ahilerin ve geniş Türkmen kitlelerinin siyasi ve manevi desteğini arkasına almıştır.
• Anadolu’ya gaza yapmak amacıyla gelen “Gaziyân-ı Rûm” (Anadolu Gazileri) denilen Türklerin yanında, tarihteki ilk kadın teşkilatlanmalarından olan “Bâcıyân-ı Rûm” (Anadolu Bacıları) kollarından büyük askerî ve lojistik destek görmüştür.
• 1288 yılında önemli bir stratejik nokta olan Karacahisar’ı fethetmiştir.
• 1300 yılında Yenişehir ve İnegöl’ü sınırlarına katmıştır.
• Bilecik Tekfuru ile Yarhisar Tekfuru‘nun Osmanlı‘ya karşı iş birliği yapması üzerine Bilecik fethedilmiş ve başkent yapılmıştır. (Demir madeni işleme merkezidir, silah üretimi için önemlidir).
• Tekfur Kavramı: Bizans İmparatorluğu’nda valilik derecesindeki hizmetlerde bulunan yöneticilere verilen yerel unvandır.
• 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşı: Bizans imparatorluk ordusu ile yapılan ilk Osmanlı-Bizans savaşıdır. Rum kuvvetleri ağır bir yenilgiye uğratılmıştır.
• Koyunhisar Zaferi’nin Sonucu: İzmit yolu Türklere açılmış ve Bursa’nın kuzey tarafı hariç diğer üç tarafındaki yollar tamamen kontrol altına alınmıştır.
• Ekonomik bağımsızlığın sembolü olarak İlk Osmanlı parası (Akçe – Bakır para) bastırılmıştır.
• Devletleşme yolunda ekonomik bir adım atılarak İlk Osmanlı vergisi (Bac-ı Bazari / Pazar Vergisi) toplanmıştır.
• Hukuki ve idari düzenlemeler için İlk kadı ataması (Dursun Fakih) yapılmıştır. Karacahisar’da ilk hutbeyi okuyan kişidir.

ORHAN BEY DÖNEMİ (1326–1362)

• 1326 yılında, yıllardır kuşatma altında olan Bursa fethedilmiş ve yeni başkent yapılmıştır. Bu fetihten sonra Osmanlı, bir beylikten ziyade gerçek bir devlete dönüşmeye başlamıştır.
• 1329 Maltepe (Palekanon) Savaşı: Orhan Bey, Osmanlı ilerleyişini durdurmak isteyen Bizans ordusunu bu savaşta kesin bir mağlubiyete uğratmıştır. Bu zaferle Bizans’ın Anadolu ile kara bağlantısı tamamen kesilmiş, İznik ve İzmit’in yolu açılmıştır.
• 1330 yılında İznik fethedilmiş ve geçici olarak başkent yapılmıştır.
• İznik’ten sonra Anadolu’nun kilit şehirlerinden İzmit kuşatılmış, şehir 1337’de teslim olmuştur. Böylece Kocaeli Yarımadası’nın fethi tamamlanmıştır.
• 1354 yılında Gelibolu fethedilmiş, Rumeli’deki varlık güçlendirilmiştir.
• 1357 yılında Tekirdağ, Çorlu ve Malkara alınarak Trakya’da ilerleme kaydedilmiştir.
• 1345 Karesioğulları Beyliği’nin Alınması: Karesi gazileri, Bizans’a karşı sürekli güçlenen Orhan Bey ile birleşmek istemiştir. Orhan Bey, iç taht kavgalarından faydalanarak beyliği savaşsız bir şekilde topraklarına katmıştır.
• Önemi: Karesioğulları Beyliği, Osmanlı Devleti’ne katılan ilk beyliktir. Bu katılım, Anadolu Türk siyasi birliğini sağlama yönünde atılan ilk adımdır.
• Donanma Gücü: Karesi donanmasının Osmanlı’ya geçmesiyle devlet tecrübeli denizcilere (Hacı İlbey, Evrenos Bey, Ece Halil) sahip olmuş, denizcilik faaliyetleri resmen başlamıştır.
• 1353 Çimpe Kalesi’nin Alınması: Bizans iç savaşında taht talibi Kantakuzenos‘a yapılan askeri yardımlar karşılığında Çimpe Kalesi Osmanlı’ya verilmiştir.
• Önemi: Bu kale, Osmanlıların Rumeli’de elde ettiği ilk toprak parçasıdır ve Balkanlardaki devasa fetihler için en önemli askerî/lojistik üs olmuştur.
• Rumeli’ye geçiş sürecinde gösterdiği üstün askerî başarılardan dolayı, Orhan Bey’in oğlu Süleyman Paşa, tarihe “Gelibolu Fatihi” olarak geçmiştir. DİKKAT: Güncel MEB kitabına göre Sazlıdere Savaşı sonrasında Edirne’nin alınması kolaylaştı.1361 yılında Edirne fethedildi.

Orhan Bey Dönemi Teşkilatlanma (Devletleşme) Adımları:

• Devlet teşkilatlanması hızlanmış, İlk adli örgüt kurulmuştur.
• Eğitime verilen önemin bir göstergesi olarak İlk medrese (İznik Orhaniyesi) açılmıştır. Bu medresenin ilk müderrisi (başöğretmeni) Davud-u Kayseri’dir.
• Siyasi idareyi kolaylaştırmak için İlk vezirlik makamı oluşturulmuştur (İlk vezir: Alaaddin Paşa).
• Devlet işlerinin görüşüldüğü İlk Divan-ı Hümayun teşkilatı kurulmuştur.
• Askerî gücü profesyonelleştirmek amacıyla Yaya ve Müsellem (Atlı) adıyla ilk düzenli ordu kurulmuştur.
• Uygulanan bu teşkilatlanma adımlarıyla resmi olarak Beylikten Devlet’e geçilmiştir.
• İlk donanma oluşturulmuştur (Karesioğulları’nın katılımıyla).
• İlk Osmanlı sarayı, Bursa’da inşa edilmiştir (Bey Sarayı).
• İlk gümüş para (Akçe) bastırılmıştır.

İstimâlet Politikası (Gönül Alma / Hoşgörü):

• Osmanlı Devleti, Balkanlarda fethettiği topraklardaki gayrimüslimleri, alınan cizye vergisi (baş vergisi) dışında Müslümanlardan ayrı tutmamış; onların can, mal ve namus güvenliğini devlet garantisi altına almıştır.
• Din ve ırk ayrımı gözetmeksizin tüm tebaayı (halkı) korumak devletin temel vazifesi sayılmıştır.
• Bu koruyucu, uzlaştırıcı ve hoşgörülü siyaset, fetih hareketlerinin çok daha hızlı ve kalıcı olmasını sağlamıştır.

İskân Politikası (Şenlendirme / Yerleştirme):

• Anadolu’daki göçebe veya yerleşik Türk/Müslüman nüfusun, devlet eliyle yeni fethedilen Rumeli topraklarına planlı bir şekilde yerleştirilmesidir.
• Getirilen nüfus için yeni yerleşim yerleri, camiler, medreseler, yollar kurulmuş; böylece o bölgelerde imar (şenlendirme) faaliyetleri başlamış ve Balkanların Türkleşmesi/İslamlaşması sağlanmıştır.
• İskân Siyasetinin Amaçları:
• Fethedilen bölgelerin nüfus yapısını değiştirerek Osmanlı egemenliğini kalıcı hâle getirmek.
• Anadolu’daki konargöçer Türkmenlerin yerleşik hayata geçmesini ve üretime katılmasını sağlamak.
• Bölgedeki yerli gayrimüslim halkın arkadan vurma veya ayaklanma ihtimalini ortadan kaldırmak.
• Anadolu’da aralarında kan davası veya otlak kavgası yaşanan aşiretleri birbirinden uzaklaştırarak iç barışı sağlamak.
• Balkanlar yönünde yapılacak yeni fetih hareketlerinde lojistik ve insan kaynağı sürekliliğini sağlamak.

I. MURAT DÖNEMİ (1362–1389)

• Orhan Bey’den sonra tahta geçen I. Murat, Avrupa’da Osmanlı ilerleyişini sistematik hâle getirmiştir.
• Kısa süre sonra Edirne, Edirne Osmanlı Devleti’nin yeni başkenti yapılmıştır (Başkentin batıya taşınması fetih yönünü gösterir).
• Edirne’nin fethinin hemen ardından komutan Lala Şahin Paşa, ileri harekâta devam ederek Filibe ve Gümülcine’yi topraklarına katmıştır.
• 1364 Sırp Sındığı Savaşı: Edirne’nin düşmesi üzerine Papa V. Urban’ın kışkırtmasıyla oluşturulan ilk Haçlı birliği, Hacı İlbey komutasındaki Osmanlı kuvvetleri tarafından ani bir baskınla yok edilmiştir.
• Önemi: Balkanlar’da ilerleme hız kazanmıştır. Osmanlı Devleti’nin Haçlılarla yapmış olduğu İLK savaştır.
• Anadolu siyasetinde barışçıl genişleme yolları aranmış; Germiyanoğullarından çeyiz yoluyla Kütahya, Hamitoğullarından ise parayla (80 bin altın) Isparta ve çevresi alınmıştır. Candaroğulları üzerinde de otorite kurulmuştur.
• Akıncı beyleri ve komutanları olan Lala Şahin Paşa, Hacı İlbey ve Evrenos Bey, Balkanlarda başarılı harekâtlar yürütmüştür.
• Ticari diplomasi geliştirilerek Dubrovnik (Raguza) Cumhuriyeti‘ne liman kullanım hakkı ve ticari imtiyazlar verilmiştir.
• Karamanoğulları Sorunu: Kendisini Selçuklu’nun varisi sayan Karamanoğulları ile ilişkiler bozulmuştur. Kuruluş döneminde Osmanlı Devleti’ni en çok uğraştıran beylik Karamanoğulları’dır.
• 1371 Çirmen Savaşı: Sırp Sındığı’nın intikamını almak isteyen Sırplar mağlup edilmiş, bu zaferle Makedonya’nın fethi kolaylaşmıştır.
• 1389 I. Kosova Savaşı:
• Büyük bir Balkan-Haçlı ittifakı ordusu, ağır bir şekilde yenilmiştir.
• Bu savaşta, Anadolu beylikleri de Osmanlı’ya destek için askerî birlikler göndermişlerdir.
• Zafer sonucunda Osmanlılar, Balkanlara kesin ve kalıcı olarak yerleşmeye başlamışlardır.
• Tarihte ilk kez Osmanlı ordusu tarafından top (ses ve korkutma amaçlı) kullanılmıştır.
• Savaş kazanıldıktan sonra meydanı gezen Sultan I. Murat, Sırplı yaralı asker Miloş Obiliç tarafından hançerlenerek şehit edilmiştir. (Savaş meydanında şehit olan ilk ve tek Osmanlı padişahıdır).

I. Murat Dönemindeki Diğer Önemli Teşkilatlanma Gelişmeleri:

• Kapıkulu Sisteminin temelini oluşturan, padişaha doğrudan bağlı merkez ordusu olan Yeniçeri Ocağı kurulmuştur.
• Eyalet ordusunun bel kemiği, tarımı askeri sisteme entegre eden Tımar Sistemi ilk kez sistemli olarak uygulanmıştır.
• Resmî yazışmalarda “Sultan” unvanını kullanan ilk Osmanlı padişahı I. Murat’tır (Sultan-ı Azam).
• Balkanları tek merkezden yönetmek için Rumeli Beylerbeyliği (Merkez: Manastır) kurulmuş, İlk Rumeli Beylerbeyi Lala Şahin Paşa olmuştur.
• Kazaskerlik, Defterdarlık ve Sadrazamlık (Vezir-i Azam) makamları kurulmuştur.
• Merkezi otoriteyi güçlendirmek adına Veraset Sisteminde ilk defa değişiklik yapılmış ve “Ülke, hanedan üyelerinin ortak malıdır” anlayışı yerine “Devletin toprakları, padişah ve oğullarınındır” anlayışı getirilmiştir.
• Yeniçeri Ocağı’nın asker ihtiyacını karşılamak için esir alınan her beş Hristiyan esirden birinin devlete asker olarak alındığı Pençik Sistemi hayata geçirilmiştir.

Devşirme Sistemi:

• Pençik sisteminin ihtiyacı karşılayamaması üzerine geliştirilmiştir. Rumeli ve Balkanlardaki Hristiyan ailelerin 8-18 yaş aralığındaki yetenekli çocukları alınır, Türk/Müslüman ailelerin yanında İslam geleneklerine göre yetiştirilirdi.
• Güçlü kuvvetli olanlar asker yapılmak üzere Acemi Ocağına, zeki ve yetenekli olanlar ise devlet adamı olmak üzere Enderun Mektebine (Saray Okulu) gönderilirdi.
• Hristiyan ailelerin eğer tek erkek çocuğu varsa kesinlikle alınmazdı.
• Fiili olarak I. Mehmet (Çelebi) döneminde başlamış, II. Murat zamanında tam olarak kanunlaştırılmıştır.

YILDIRIM BAYEZİD DÖNEMİ (1389-1402)

• Anadolu’da Germiyanoğulları, Saruhanoğulları, Aydınoğulları ve Menteşeoğulları beyliklerine son verilmiştir.
• Orta Anadolu’daki Kadı Burhaneddin Devleti/Beyliği toprakları ele geçirilmiştir.
• Karadeniz’deki Candaroğulları beyliğine son verilmiş, en büyük rakip Karamanoğulları tamamen ortadan kaldırılmıştır.
• Önemli Sonuç: I. Bayezid (Yıldırım), bu politikalar neticesinde Anadolu Türk Siyasi Birliği’ni geniş ölçüde sağlayan ilk Osmanlı padişahı olmuştur. (Bu durum merkezi otoriteyi muazzam güçlendirmiştir).
• Büyüyen Anadolu topraklarını yönetmek için Anadolu Beylerbeyliği (Merkez: Kütahya) kurulmuştur.
• Akdeniz ve Ege ticareti için donanma gücü yüksek Venedikli tüccarlara ticari imtiyazlar verilmiştir. Gelibolu’da büyük bir tersane inşa edilmiştir.
• İstanbul Kuşatmaları: Yıldırım Bayezid, Osmanlı tarihinde İstanbul’u kuşatan ilk padişahtır. (1391-1395 yılları arasında farklı kaynaklara göre iki ila dört kez kuşatmıştır).
• Kuşatmalar sırasında, Bizans’a Karadeniz yönünden (Cenevizliler) gelebilecek yardımı engellemek için Anadolu Hisarı’nı (Güzelce Hisar) yaptırmıştır.
• Kuşatmalar sonucunda Bizans ile yapılan ilk resmi yazılı antlaşmaya göre:
• İstanbul’da Müslümanların yaşayacağı bir Türk Mahallesi kurulacak ve bir cami inşa edilecektir.
• Bizans, yıllık vergi vermeyi kabul ederek Osmanlı siyasi üstünlüğünü tanımıştır.

1396 Niğbolu Savaşı:

• Osmanlı’nın İstanbul’u kuşatması ve Balkanlardaki ilerleyişi üzerine papanın öncülüğünde devasa bir Haçlı ordusu (Fransız, İngiliz, Alman, Macar şövalyeleri) hazırlanmıştır.
• İstanbul kuşatmasını kaldıran Yıldırım Bayezid, Tuna boylarına inerek Haçlıları ağır bir yenilgiye uğratmıştır.
• Önemi: Zaferin yankıları İslam dünyasında çok büyük olmuş; Abbasi Halifesi I. Mütevekkil, İslamiyet’e hizmetlerinden dolayı Yıldırım Bayezid’e “Sultan-ı İklim-i Rum” (Anadolu Diyarının Sultanı) unvanını bizzat vermiştir. Bulgaristan tamamen Osmanlı topraklarına katılmıştır.

1402 Ankara Savaşı:

• Nedenleri:
• Doğu’da güçlenen Timur’un baskısından kaçan Karakoyunlu hükümdarı Kara Yusuf ve Celayirli Ahmet Celayir’in Yıldırım’a sığınması.
• Topraklarını kaybeden Anadolu Beylerinin Timur‘a sığınarak onu kışkırtması.
• Timur’un Osmanlı’ya ait Sivas‘ı, Yıldırım’ın ise Timur egemenliğindeki Erzincan ve Kemah‘ı işgal etmesi.
• İki hükümdarın da onur kırıcı mektuplaşmaları ve Türk-İslam dünyasının tek lideri olma ideali.
• Timur’un Çin seferi öncesi batı sınırını güvence altına almak istemesi.
• Sonuçları:
• Ordusundaki Kara Tatarların ve Anadolu beylik askerlerinin saf değiştirmesiyle Yıldırım Bayezid, Timur’a yenilmiş ve savaş meydanında esir düşmüştür (Esir düşen ilk ve tek Osmanlı padişahıdır).
• Timur’un beylere topraklarını geri vermesiyle Anadolu Türk Siyasi Birliği tamamen bozulmuş, beylikler yeniden kurulmuştur.
• Osmanlı Devleti yıkılma tehlikesi geçirmiştir.
• Yıldırım’ın oğulları arasında kanlı taht kavgaları başlamış, devlet 11 yıl sürecek Fetret Devri‘ne girmiştir.
• Balkanlardaki ilerleme durmuş, İstanbul’un fethi yaklaşık 50 yıl gecikmiştir.
• Önemli Not: Tüm bu yıkıma rağmen, adalete dayalı İstimâlet ve İskân politikalarının sağlamlığı sayesinde Balkan ulusları isyan etmemiş, Avrupa topraklarında önemli bir toprak kaybı yaşanmamıştır.

Fetret Devri (1402-1413)

• Ankara Savaşı’ndan sonra Yıldırım‘ın dört oğlu (Süleyman, İsa, Musa ve Mehmet Çelebiler) arasında yaşanan 11 yıllık taht kavgaları ve kargaşa dönemidir.
• Anadolu’da Karamanoğulları, Saruhanoğulları, Germiyanoğulları gibi beylikler bağımsızlıklarını ilan ederek yeniden kurulmuştur.
• Mücadeleyi kazanan Çelebi Mehmet, 1413’te tek başına tahta geçerek devleti yıkılmaktan kurtarmıştır.
• Bu dönemde Şehzade Musa (Musa Çelebi) tarafından İstanbul kuşatılmış ancak başarılı olunamamıştır.

I. MEHMET (ÇELEBİ) DÖNEMİ (1413-1421)

• Fetret Devri’ne son verip devleti yıkılmaktan kurtardığı için Osmanlı Devleti’nin “İkinci Kurucusu” kabul edilir.
• Anadolu ile ilgilenirken Avrupa’dan saldırı gelmemesi için Balkanlarda bilinçli olarak barışçı bir siyaset izlemiştir.
• Bozulan Anadolu Türk siyasi birliğini sağlamak için tekrar faaliyete geçmiş, ilk olarak Saruhanoğulları beyliğini Osmanlı’ya katmıştır.
• 1416 Venedik Deniz Savaşı: Ege güvenliğini sağlamak için Çalı Bey komutasında yapılan ilk Osmanlı deniz savaşıdır. Kaybedilmiştir (Donanmanın henüz yetersiz olduğu anlaşılmıştır).
• Şeyh Bedreddin İsyanı: Fetret döneminin yarattığı ekonomik/sosyal bunalımdan beslenen bu ayaklanma bastırılmıştır. Osmanlı tarihindeki dinî ve sosyal nitelikli ilk büyük ayaklanmadır.
• Dönemin sonlarına doğru kardeşi Mustafa Çelebi‘nin Bizans desteğiyle başlattığı isyan patlak vermiş, Düzmece lakaplı bu isyancı Bizans’a sığınmıştır.

II. MURAT DÖNEMİ (1421-1451)

• Düzmece Mustafa İsyanı: I. Mehmet döneminde başlayıp Bizans’a sığınan amcası Mustafa Çelebi’nin, Bizans kışkırtmasıyla çıkardığı isyan kesin olarak bastırılmış ve Düzmece Mustafa idam edilmiştir. Kendi kardeşi Şehzade Mustafa‘nın çıkardığı isyan da başarıyla bastırılmıştır.
• Devletin iç işlerine karışan Bizans’ı cezalandırmak amacıyla İstanbul ordularla kuşatılmıştır (1422).
• Anadolu’da beylikler üzerinde yeniden hâkimiyet kurulmuştur. Germiyanoğulları, II. Yakup Bey’in erkek varisi olmadığı için vasiyet (çeyiz/miras) yoluyla savaşılmadan tamamen Osmanlı’ya geçmiştir.
• Devşirme Sistemi tam manasıyla kanunlaştırılarak sistemleştirilmiştir.

1444 Edirne-Segedin Antlaşması:

• Macarlarla yapılan mücadelelerin olumsuz seyretmesi ve Karamanoğulları’nın arkadan saldırması üzerine yapılmıştır.
• Osmanlı’nın Balkanlarda Haçlı/Hristiyan devletlerle imzaladığı ilk resmi barış antlaşmasıdır.
• Antlaşma ile iki devlet arasında on yıl boyunca savaş yapılmaması karara bağlanmıştır.
• II. Murat, tahtı kendi isteği ile on iki yaşındaki oğlu II. Mehmet’e (Fatih Sultan Mehmet) bırakıp Manisa’ya çekilmiştir. (Kendi isteği ile tahttan feragat eden tek padişahtır).

1444 Varna Savaşı:

• Avrupa’nın küçük yaşta bir padişahı fırsat bilip Edirne-Segedin Antlaşması’nı bozması üzerine Haçlı birliği harekete geçmiştir.
• Büyük tehlike üzerine devlet adamlarının çağrısıyla II. Murat ordunun başına geçmiş ve Haçlıları Varna Savaşı’nda büyük bir bozguna uğratmıştır.
• Önemli İç Olay: II. Murat tahta geri dönmeden hemen önce (1446), ekonomik sıkıntıları bahane eden yeniçerilerin çıkardığı Buçuktepe İsyanı yaşanmıştır. Bu olay, tarihteki ilk Yeniçeri isyanıdır.

1448 II. Kosova Savaşı:

• Varna yenilgisinin intikamını almak isteyen Haçlıların (Hunyadi Yanoş komutasında) yaptıkları son büyük taarruz savaşıdır. Osmanlı ordusu Haçlıları bir kez daha hezimete uğratmıştır.
• II. Kosova Savaşı’nın Kesin Sonuçları:
• Türklerin Balkanlardaki hâkimiyeti kesinleşmiştir (Anadolu’daki Miryokefalon Savaşı’na benzer bir tapu niteliğindedir).
• Avrupa’nın, Türkleri Balkanlardan atma ümidi tamamen sona ermiştir.
• Avrupa 1683 II. Viyana Kuşatması’na kadar tamamen savunmaya geçmiş, Osmanlı ise taarruza geçmiştir.

Kısa Kronoloji / Özet Tablo:

• 1302 Koyunhisar (Bafeus) Savaşı: Bizans ile ilk savaş (Kuruluş).
• 1326 Bursa’nın Fethi: Başkent oldu, devletleşme hızlandı.
• 1329 Maltepe (Palekanon) Savaşı: Bizans’ın Anadolu ile kara bağlantısı kesildi.
• 1363 Sazlıdere Savaşı / Edirne Fethi: Balkanların kapısı açıldı, başkent Edirne oldu.
• 1389 I. Kosova Savaşı: Haçlılara karşı ilk büyük zafer, top kullanıldı.
• 1402 Ankara Savaşı: Timur’a yenilgi, Fetret Devri başladı.
• 1444 Varna Savaşı: Antlaşmayı bozan Haçlı ittifakı yok edildi.
• 1448 II. Kosova Savaşı: Türklerin Balkanlardan atılamayacağı kesinleşti (Avrupa savunmaya geçti).

“Bu ders notlarının her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, ders notlarının tamamının veya bir kısmının www.tarihkursu.com sitesinin yazılı izni olmadan sosyal medyada ve internet ortamında paylaşılması, kopya edilmesi, fotoğrafının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması, yayımlanması ya da kullanılması yasaktır. Bu yasağa uymayanlar gerekli cezai sorumluluğu peşinen kabullenmiş sayılır.”

Duyarlılığınız için teşekkür ederiz. İyi çalışmalar