Osmanlı Dağılma Dönemi KPSS Tarih Ders Notları

II. MAHMUT DÖNEMİ SİYASAL OLAYLARI

• III. Selim‘in ölümüne neden olan Kabakçı Mustafa İsyanı‘nı bastıran Alemdar Mustafa Paşa, Sultan II. Mahmut‘un tahta geçmesini sağlamıştır.
• Alemdar Mustafa Paşa, sadrazam olarak yönetimde padişahtan daha etkin bir konuma gelmiştir.

Alemdar Mustafa Paşa Olayı

• III. Selim Dönemi‘nde yapılan Nizam-ı Cedit yenilikleri, Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.
• Yenilikçi devlet adamları, isyancılardan kurtulmak için Rusçuk Âyanı Alemdar Mustafa Paşa‘ya sığınmıştır.
• Alemdar Mustafa Paşa, III. Selim‘i tekrar tahta çıkarmak için İstanbul‘a yürümüş ve sarayı kuşatmıştır.
• Kuşatma üzerine dönemin padişahı IV. Mustafa; amcası III. Selim ve kardeşi Şehzade Mahmut‘un öldürülmesini emretmiştir.
• III. Selim öldürülmüş, ancak Şehzade Mahmut, Alemdar Mustafa Paşa tarafından kurtarılmıştır.
• IV. Mustafa tahttan indirilmiş, II. Mahmut tahta geçirilmiş ve Alemdar Mustafa Paşa sadrazam olmuştur.

Sened-i İttifak (1808)

• Alemdar Mustafa Paşa, merkezî otoriteyi sağlamak amacıyla devlet ile âyanlar (bölgesel güç sahibi yerel beyler) arasında uzlaşma aramıştır.
• Rumeli ve Anadolu âyanları İstanbul‘a davet edilmiş ve 29 Eylül 1808‘de Sened-i İttifak imzalanmıştır.
• II. Mahmut‘un onayladığı bu sözleşme ile âyanlara çeşitli hak ve imtiyazlar verilmiş, belge resmî siyasi bir nitelik kazanmıştır.
• Önemli Sonuç: Osmanlı tarihinde ilk kez padişahın yetkileri kısıtlanmıştır. Bu durum Osmanlı’da ilk demokratikleşme adımı kabul edilir (Anayasal bir belge değildir).
• Avrupa tarihindeki benzerliği: 1215 yılında İngiltere‘de kral ile soylular arasında imzalanan Magna Carta‘ya benzetilir.

Sırp İsyanı (1804-1817)

• Osmanlı Devleti ile Avusturya ve Rusya savaşlarında Sırbistan‘ın savaş alanı haline gelmesi bölge halkını olumsuz etkilemiştir.
• Avusturya ve Rusya, Fransız İhtilali‘nin getirdiği milliyetçilik akımını kullanarak Sırpları kışkırtmıştır.
• Merkezî otoritenin zayıflaması, vergilerin artması ve yerel yöneticilerin (yeniçeriler ve âyanlar) baskıları isyanı tetiklemiştir.
• İlk isyan: 1804 yılında, bağımsızlık amacıyla Kara Yorgi önderliğinde başlamıştır.
• Osmanlı tarihinde bağımsızlık için isyan eden ilk Hristiyan (azınlık) topluluğu Sırplar olmuştur.
• Sırpların Bağımsızlık Aşamaları (YKS/KPSS Kritik Bilgi):
• 1812 Bükreş Antlaşması: Sırplara ilk kez imtiyaz (ayrıcalık) verilmiştir.
• 1816-1817 Süreci: Geniş haklar verilmiş ve İstanbul‘a bağlı Sırbistan Prensliği kurulmuştur.
• 1829 Edirne Antlaşması: Sırbistan özerk (içişlerinde serbest) hale gelmiştir.
• 1878 Berlin Antlaşması: Sırbistan tam bağımsızlık kazanmıştır.

1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı

• 1807 Tilsit Antlaşması: Fransa ve Rusya, Osmanlı topraklarını paylaşmak için gizlice anlaşmıştır.
• Bu tehdit üzerine Osmanlı Devleti, İngiltere‘ye yaklaşmış ve 1809 Çanakkale (Kale-i Sultaniye) Antlaşması‘nı imzalamıştır.
• Fransa, Osmanlı-Rus savaşını fırsat bilerek Rusya‘ya saldırmıştır. Napolyon karşısında zorlanan Rusya barış istemiştir.
• 1812 Bükreş Antlaşması: Savaş sona ermiş, Sırplara imtiyaz verilmiştir.

Yunan İsyanı (1820-1829)

• Rusya ve Fransa, Yunan bağımsızlık fikrini yaymıştır.
• Rumlar, Bizans‘ı yeniden kurmak (Megali İdea) amacıyla Filik-i Eterya Cemiyeti‘ni kurmuştur.
• 1815 Viyana Kongresi‘nden güçlü çıkan Rusya, Mora’daki milliyetçilik hislerini kışkırtarak 1821 Mora İsyanı‘nı başlatmıştır.
• İsyanı bastıramayan II. Mahmut, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa‘dan yardım istemiştir. Mısır ordusunun desteğiyle isyan bastırılmıştır.
• Bu başarıyı hazmedemeyen İngiltere, Rusya ve Fransa birleşik donanması, 1827 yılında Navarin‘de Osmanlı donanmasını yakmıştır.
• 1828 Osmanlı-Rus Savaşı patlak vermiş ve Osmanlı yenilmiştir.
• 1829 Edirne Antlaşması: Osmanlı Devleti, Yunanistan’ın bağımsızlığını resmen kabul etmiştir. (Osmanlı’dan ayrılarak bağımsız olan ilk azınlık Yunanlar olmuştur).

Tarihte Osmanlı Donanmasının Yakıldığı Yerler (Sınav Bilgisi)

• 1571 İnebahtı (Haçlılar yaktı)
• 1770 Çeşme (Ruslar yaktı)
• 1827 Navarin (İngiltere, Fransa, Rusya yaktı)
• 1853 Sinop (Ruslar yaktı)

Tepedelenli Ali Paşa İsyanı

• XVIII. (18.) yüzyıl sonu ve XIX. (19.) yüzyıl başlarında Yunanistan coğrafyasında da âyanlar güçlenmiştir. En bilineni Tepedelenli Ali Paşa‘dır.
• Yanya Valisi olan Paşa, rakiplerini eleyerek Yunanistan’ın büyük bölümünde ve güney Arnavutluk’ta yarı özerk bir yapı kurmuştur.
• 1820‘de II. Mahmut tarafından görevden alınınca Rumlarla işbirliği yaparak isyan etmiştir.
• 1822‘de isyan bastırılmış olsa da, bu iç karışıklık Osmanlı ordusunun Mora İsyanı‘na (Yunan İsyanı) zamanında müdahale etmesini engellemiş ve Yunan bağımsızlığını kolaylaştırmıştır.

Mısır İsyanı (Kavalalı Mehmet Ali Paşa Sorunu)

• Mehmet Ali Paşa, 1799‘da Mısır’ı Fransız işgalinden kurtaran askerler arasında yer almış, başarısıyla sivrilib 1805‘te Mısır Valisi olmuştur.
• Yunan İsyanı‘nı bastırması karşılığında kendisine vaat edilen Mora Valiliği, Yunanistan bağımsız olunca elinden çıkmıştır. Bunun üzerine zararına karşılık Suriye Valiliği‘ni istemiştir.
• II. Mahmut reddedince, Mehmet Ali Paşa‘nın oğlu İbrahim Paşa komutasındaki Mısır ordusu Suriye’yi almış ve Kütahya‘ya kadar ilerlemiştir.
• Zor durumda kalan II. Mahmut, “Denize düşen yılana sarılır” politikasıyla Rusya‘dan yardım istemiştir.
• 1833 Kütahya Antlaşması: Padişah ile isyancı valisi arasında imzalanmıştır.
• 1833 Hünkâr İskelesi Antlaşması: II. Mahmut, vali isyanına karşı İngiltere ve Fransa‘ya güvenmediği için Rusya ile 8 yıllık bir savunma ve ittifak antlaşması imzalamıştır.
• Hünkâr İskelesi’nin Sonucu: Boğazlar Sorunu ilk kez uluslararası bir krize dönüşmüştür. Osmanlı Devleti, Boğazlar üzerindeki mutlak egemenlik hakkını son kez tek başına kullanmıştır.

Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838)

• Sanayi Devrimi‘ni tamamlayan İngiltere, Osmanlı topraklarını ham madde kaynağı ve açık pazar olarak görmekteydi.
• Mehmet Ali Paşa‘nın Akdeniz’de güçlenmesi İngiliz çıkarlarını tehdit etmiştir. İngiltere, valiye karşı Osmanlı’yı destekleme kararı almıştır.
• Siyasi destek karşılığında 1838‘de Osmanlı Devleti ile İngiltere arasında Balta Limanı Ticaret Antlaşması imzalanmıştır.
• Antlaşmanın Maddeleri ve Ekonomik Yıkım:
• Mevcut kapitülasyonlar sürecek ve İngiltere’ye yeni imtiyazlar verilecektir.
• İngilizler, Osmanlı ülkesinde tarım ve sanayi ürünlerini serbestçe alıp satabilecektir.
• Yed-i Vahit (Tekel) sistemi kaldırılmış, İngilizler diledikleri miktarda ham madde satın alma hakkı kazanmıştır.
• Vergi oranları İngilizlerin lehine değiştirilmiştir: İhracat vergisi %12, ithalat vergisi %5 yapılmıştır. (Yerli üretici korunmamış, yabancı malı teşvik edilmiştir).
• İngiliz tüccarlar, iç ticarette yerli tüccarlarla aynı haklara sahip olmuştur.
• Önemli Sonuç: Osmanlı Devleti, Avrupa’nın açık pazarı (yarı sömürgesi) haline gelmiş, yerli sanayi (loncalar) çökmüştür.

ABDÜLMECİT DÖNEMİ SİYASAL OLAYLARI

Londra Konferansı (1840)

• 1839 Nizip Savaşı: Mısır Meselesi yeniden alevlenmiş, Osmanlı ordusu Mısır kuvvetlerine bir kez daha yenilmiştir.
• İstanbul yolunun açılması ve Hünkâr İskelesi Antlaşması gereği Rusya‘nın Boğazlara inme ihtimali İngiltere‘yi paniğe sevk etmiştir.
• İngiltere öncülüğünde; Osmanlı, Avusturya, Fransa, Rusya ve Prusya‘nın katılımıyla Londra’da konferans toplanmıştır.
• 1840 Londra Antlaşması: Mısır Valiliği babadan oğula geçmek şartıyla Mehmet Ali Paşa‘ya bırakılmış, ancak Mısır hukuken Osmanlı’ya bağlı kalmıştır.
• Önemli Sonuç: Mısır Sorunu bir iç sorun iken dış sorun haline gelmiş ve uluslararası bir konferansta çözülmüştür.

1841 Londra Boğazlar Antlaşması

• Hünkâr İskelesi Antlaşması‘nın 8 yıllık süresi dolunca İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya bir araya gelmiştir.
• Antlaşma Kararı: Osmanlı Devleti’nin barış zamanında Boğazları tüm yabancı savaş gemilerine kapalı tutması karara bağlanmıştır.
• Önemli Sonuç: Boğazlar, ilk kez uluslararası bir statü kazanmıştır. Osmanlı’nın Boğazlar üzerindeki mutlak egemenliği sona ermiştir.

Kırım Savaşı (1853-1856) ve Paris Konferansı (1856)

• Nedeni: Rusya‘nın güneye inme politikası, Boğazları ele geçirme hayali ve Kutsal Yerler Sorunu‘nu bahane ederek Osmanlı içişlerine karışması.
• Avrupalı devletler (İngiltere, Fransa, Piyemonte), çıkarlarını korumak için Osmanlı Devleti’nin yanında yer alarak Rusya‘ya karşı savaşmıştır. Savaş uluslararası boyut kazanmıştır.
• Savaş sırasında 1854 yılında Osmanlı Devleti ilk kez dış borç almıştır (Borç İngiltere ve Fransa’dan alınmıştır).
• Savaşı kaybeden Rusya barış istemiştir.
• 1856 Paris Antlaşması ve Sonuçları:
• Osmanlı Devleti ilk kez bir Avrupa devleti sayılmış ve Avrupa devletler hukukundan yararlanma hakkı elde etmiştir.
• Osmanlı toprak bütünlüğü, Avrupalı büyük devletlerin garantisi altına alınmıştır (Osmanlı’nın kendi topraklarını koruyamayacak kadar zayıf olduğunun kanıtıdır).

ABDÜLAZİZ DÖNEMİ SİYASAL OLAYLARI

• Sultan Abdülaziz, diplomatik amaçlarla Avrupa’ya seyahat eden ilk Osmanlı padişahıdır.
• Kendi döneminde Osmanlı Devleti sınırları içinde büyük çaplı bir savaş yaşanmamıştır.
• Yavuz Sultan Selim‘den sonra Mısır’ı ziyaret eden tek Osmanlı hükümdarıdır.
• Girit İsyanı ve Halepa Fermanı: 1866‘da İngiltere, Fransa ve Rusya destekli Girit Rumları ayaklanmıştır. Avrupa’nın baskısıyla 1868 Halepa Fermanı yayımlanarak Girit adasına özerklik verilmiştir.

II. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ SİYASAL OLAYLARI

• V. Murat‘ın sağlığının bozulması üzerine, Meşrutiyet’i ilan edeceği sözünü vererek tahta çıkmıştır.
• Meşrutiyet fikrinin öncüsü olan Mithat Paşa‘yı sadrazam yapmıştır.
• Döneminin temel dış politikası: Büyük devletlerin çıkar çatışmalarından yararlanarak Denge Politikası izlemek ve devleti ayakta tutmak.

İstanbul (Tersane) Konferansı (1876)

• Balkanlardaki isyanları çözmek amacıyla İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya, Avusturya ve İtalya, İstanbul’da Haliç Tersanesi’nde toplanmıştır.
• Avrupa’nın Talepleri (Osmanlı egemenliğine aykırı istekler):
• Osmanlı, Sırbistan ve Karadağ‘a toprak verecek.
• Bulgaristan iki eyalete ayrılacak, başına Hristiyan valiler atanacak ve özerklik verilecek.
• Bulgarca resmi dil olacak, Türk askeri sadece merkezlerde duracak, milis güçler kurulacak.
• Osmanlı’nın Hamlesi: Konferansın kararlarını engellemek ve iç işlerine karışılmasını önlemek için konferans sürerken I. Meşrutiyet (Kanun-i Esasi) ilan edilmiştir, ancak Avrupalılar kararlarında ısrar etmiştir.

1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi)

• Nedeni: Osmanlı Devleti’nin, egemenlik haklarını ihlal eden Tersane ve Londra Konferansı kararlarını reddetmesi.
• Rusya, Ortodoksların koruyucusu sıfatı ve Panslavizm (Slavları birleştirme) politikasıyla iki cepheden (Kafkasya ve Tuna) saldırmıştır.
• İslami (Hicri) takvim yerine devlet işlerinde kullanılan Rumi takvime göre 1293 yılına denk geldiği için bu savaşa 93 Harbi denir.
• Yunanistan, Romanya, Sırbistan ve Karadağ savaşa katılarak Rusya’yı desteklemiştir.
• Rus orduları doğuda Erzurum‘a, batıda ise Edirne’yi geçerek İstanbul Ayastefanos’a (Yeşilköy) kadar ilerlemiş, Osmanlı barış istemek zorunda kalmıştır.

Ayastefanos ve Berlin Antlaşmaları (1878)

• 3 Mart 1878 Ayastefanos Antlaşması: Rusya’ya Balkanlar’da çok büyük güç veren (Büyük Bulgaristan’ın kurulduğu) bir antlaşmadır.
• İngiltere, Fransa, Avusturya ve Almanya, Rusya’nın bu kadar güçlenmesini kendi çıkarlarına aykırı bulmuş ve antlaşmanın iptali için diplomatik baskı yapmıştır.
• Ayastefanos, şartları uygulanmayan ve kâğıt üzerinde kalan ölü doğmuş bir antlaşmadır (I. Dünya Savaşı sonrasındaki Sevr Antlaşması gibi).
• Kıbrıs’ın Verilmesi: Osmanlı, yeni bir antlaşma için İngiltere’nin desteğini almak adına Kıbrıs’ın idaresini geçici olarak İngiltere’ye bırakmıştır.
• 13 Temmuz 1878 Berlin Antlaşması: Uluslararası katılımla yeni bir antlaşma imzalanmıştır.
• Sırbistan, Karadağ ve Romanya bağımsız olmuştur.
• Büyük Bulgaristan Krallığı üçe bölünmüş; bir kısmı doğrudan Osmanlı’ya, bir kısmı özerk eyalet olarak Osmanlı’ya bırakılmış, Makedonya ise ıslahat şartıyla Osmanlı’da kalmıştır.
• Bosna-Hersek hukuken Osmanlı’nın, yönetimi geçici olarak Avusturya‘nın olmuştur.
• Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selase) savaş tazminatı karşılığı Rusya’ya bırakılmıştır.
• Ermeni Sorununun Doğuşu: Osmanlı, Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahat yapmayı kabul etmiştir. Ermeni Meselesi ilk kez Berlin Antlaşması ile uluslararası bir sorun haline gelmiştir.

18. ve 19. Yüzyılda Osmanlı-Rus Savaşları ve Antlaşmaları

• 1768-1774 Savaşı: Küçük Kaynarca Antlaşması
• 1779 Krizi: Aynalıkavak Tenkihnamesi
• 1787-1792 Savaşı: Yaş Antlaşması (Kırım Rusya’nın oldu)
• 1807-1812 Savaşı: Bükreş Antlaşması
• 1828-1829 Savaşı: Edirne Antlaşması (Yunanistan bağımsız oldu)
• 1853-1856 Savaşı (Kırım Harbi): Paris Antlaşması
• 1877-1878 Savaşı (93 Harbi): Ayastefanos (İptal edildi) -> Berlin Antlaşması

Tunus ve Mısır’ın İşgali

• Tunus’un İşgali (1881): 1830’da Cezayir’i alan Fransa, Osmanlı’nın Berlin sonrası zayıflığından yararlanarak Tunus’u işgal etmiştir.
• Mısır’ın İşgali (1882): 1869’da Süveyş Kanalı‘nın açılması Mısır’ın stratejik önemini artırmış, bu bölgeyi Fransa’ya bırakmak istemeyen İngiltere 1882’de Mısır’ı işgal etmiştir.

Düyûn-ı Umûmiye İdaresi (1881)

• Osmanlı Devleti, Kırım Savaşı’ndan beri aldığı dış borçları ödeyemez duruma gelmiş ve iflasını açıklamıştır.
• Muharrem Kararnamesi (1881): Alacaklı Avrupalı devletler, borçlarını tahsil etmek için doğrudan Osmanlı vergi kaynaklarına el koyan Düyûn-ı Umûmiye İdaresi‘ni (Genel Borçlar İdaresi) kurmuştur.
• Önemli Sonuç: Osmanlı Devleti ekonomik bağımsızlığını tamamen kaybetmiştir.

Dömeke Meydan Muharebesi (1897)

• Girit Sorunu: Yunanistan destekli Girit Rumları ayaklanarak adayı Yunanistan’a bağlamak istemiştir.
• Sınır ihlalleri üzerine Osmanlı Devleti savaş ilan etmiştir.
• Dömeke Meydan Muharebesi‘nde Osmanlı ordusu kesin bir zafer kazanmıştır. (Mustafa Kemal bu sırada lise öğrencisidir ve bu savaşa katılmayı çok istemiştir).
• Masa Başı Kaybı: Sahada kazanılan zafere rağmen, antlaşma masasında Avrupa baskısıyla Girit’e Yunanistan’ın onaylayacağı bir Hristiyan vali atanması kabul edilmiş, ada fiilen Osmanlı elinden çıkmaya başlamıştır.

XIX. YÜZYIL ISLAHATLARI

• 19. yüzyıl, merkez ve taşra teşkilatının çöküşünü önlemek ve devleti kurtarmak için zorunlu köklü ve yapısal değişimlerin yapıldığı yüzyıldır.
• Yönetimde gücü artan sadrazamların konağı olan Bâbıâli (Yüksek Kapı), devletin yönetim merkezi olmuştur.
• Dış ilişkilerin yoğunlaşmasıyla eski dönemdeki Reisülküttaplık makamı, Hariciye Nazırlığı‘na (Dışişleri Bakanlığı) dönüştürülmüştür.

II. Mahmut Dönemi Yenilikleri (Devleti En Çok Düzenleyen Padişah)

1. Yönetim Alanındaki Islahatlar

• Klasik Divan-ı Hümayun teşkilatı kaldırılarak yerine Heyet-i Vükela (Vekiller Heyeti / Bakanlar Kurulu) kurulmuştur.
• Nazırlıklar (Bakanlıklar) oluşturulmuştur.
• Sadrazamlık makamının adı Başvekâlet (Başbakanlık) olmuş ve bakanlıklar arası koordinasyonla görevlendirilmiştir.
• Kanun tasarıları hazırlamak, davalara bakmak ve memurları yargılamak için mahkeme niteliğinde Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye (1838) kurulmuştur.
• Memurlara düzenli maaş bağlanmıştır.
• Devlet memurlarına fes, ceket ve pantolon gibi resmî kıyafet zorunluluğu getirilmiştir.
• Müsadere Sistemi Kaldırılmıştır: (Devletin ölen memurun malına el koyması uygulaması). Önemli Sonuç: Özel mülkiyet kavramı gelişmiş ve memurların devlete güveni artmıştır.
• Tımar Sistemi Kaldırılmıştır: Merkeze bağlı, maaşlı idari bir sisteme geçilmiştir. Eyaletlere vali (müşir), köylere muhtar atanarak merkezî otorite güçlendirilmiştir.
• Haberleşmeyi ve kontrolü sağlamak için ilk Posta Teşkilatı kurulmuştur.
• Seyahat ve iç güvenlik için Pasaport (Mürur Tezkeresi) uygulamasına geçilmiştir.
• Bulaşıcı hastalıkları önlemek için ilk karantina teşkilatı kurulmuştur.
• Padişahın resmi (tasviri) devlet dairelerine asılmıştır.

Sultan II. Mahmut Dönemi Meclisleri ve Görevleri:

• Dar-ı Şûra-yı Bab-ı Âli: İdari (Yönetim) reformları hazırlamak.
• Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye: Adalet (Kanun yapma ve memur yargılama).
• Dar-ı Şûray-ı Askerî: Askerlik işlerini düzenlemek.

2. Askerî Alandaki Islahatlar

• Yeniçeri Ocağı’na alternatif olarak Sekban-ı Cedit ve Eşkinci Ocakları kurulmuş, ancak yeniçerilerin tepkisiyle kapatılmıştır.
• Vakay-ı Hayriye (Hayırlı Olay – 1826): Sürekli isyan eden ve yeniliklerin önündeki en büyük engel olan Yeniçeri Ocağı tamamen kaldırılmıştır. Padişahın otoritesi yeniden sağlanmıştır.
• Yeniçerilerin yerine modern tarzda eğitim alan Asâkir-i Mansure-i Muhammediye (Muhammed’in Zafer Kazanmış Ordusu) kurulmuştur.
• Taşra güvenliğini sağlamak için Redif birlikleri oluşturulmuştur (Kaldırılan Tımarlı Sipahilerin yerini doldurmak için).
• Modern subay ve askeri doktor ihtiyacı için Mekteb-i Harbiye (Harp Okulu) ve Mekteb-i Tıbbiye açılmıştır.
• Modern ordunun komutası için Seraskerlik makamı (Kara Kuvvetleri Komutanlığı / Milli Savunma Bakanlığı benzeri) kurulmuştur.

3. Eğitim, Kültür ve Ekonomi Alanındaki Islahatlar

• Bilgi ve teknoloji transferi için Avrupa’ya ilk kez öğrenci gönderilmiştir.
• İlköğretim, İstanbul’da zorunlu hale getirilmiştir.
• Ortaokul seviyesinde eğitim veren Rüştiyeler ile devlet memuru yetiştiren Mekteb-i Ulum-u Edebiye açılmıştır.
• Tıp eğitimini geliştirmek için Tıbhane-i Amire ve Cerrahhane kurulmuştur.
• Eski ordu bandosu Mehterhâne kapatılmış, yerine İtalyan Donizetti Paşa öncülüğünde Mızıka-i Hümayun (Bando Okulu) kurulmuştur.
• Takvim-i Vekayi (1831): Devletin yaptığı işleri halka duyurmak amacıyla çıkarılan ilk resmî gazetedir.
• İlk Nüfus Sayımı Yapılmıştır (1831): Sadece erkekler ve hayvanlar sayılmıştır. Amacı; ordunun asker kaynağını (erkekler) ve devletin vergi gelirlerini (hayvanlar/araziler) tespit etmektir.
• Ekonomide bağımlılığı azaltmak için yerli malı teşvik edilmiş, askeri ve sivil elbiselerin yerli kumaştan yapılması zorunlu tutulmuştur.

Not: Padişah II. Mahmut’a, kanunların üstünlüğüne ve adalete verdiği önemden dolayı “Adlî” unvanı verilmiştir.

SULTAN ABDÜLMECİT DÖNEMİ ISLAHATLARI

TANZİMAT FERMANI (3 KASIM 1839)

• Genel Durum: Osmanlı Devleti‘nin iç ve dış sorunlarla karşı karşıya kaldığı bu dönemde; içeride bütünlüğü sağlamak, devletin zayıflamasını engellemek ve Avrupa kamuoyunun desteğini kazanmak için kapsamlı yeniliklere ihtiyaç duyulmuştur.
• İlan Edilişi: Hariciye Nazırı (Dışişleri Bakanı) Mustafa Reşit Paşa tarafından, 3 Kasım 1839 tarihinde Gülhane Meydanı‘nda halk huzurunda okunmuştur.
• Padişahın Yemini: Töreni Gülhane Kasrı‘ndan izleyen Sultan Abdülmecit, ilan edilen hususlara uyacağına dair Hırka-i Şerif Dairesi‘nde yemin etmiştir. Bu nedenle fermana Gülhane Hatt-ı Hümayunu da denir.

İlan Edilme Nedenleri:

• Avrupa devletlerinin, azınlık haklarını bahane ederek Osmanlı‘nın iç işlerine karışmalarını önlemek.
• Milliyetçilik akımından etkilenen gayrimüslimlerin devletten ayrılmasını (parçalanmayı) engellemek.
• Halkın devlete ve yöneticilere olan güvenini tazelemek.
• Mısır Meselesi‘nin görüşüleceği Londra Konferansı öncesi Avrupalı devletlerin desteğini kazanmak. (“Eski idare usulünü tamamen değiştiren bu iradenin dost devletlere duyurulması” ifadesi bu amacı kanıtlar.)

Önemi (YKS/KPSS Odaklı):

• Sultan Abdülmecit, bu fermanla kanun gücünün kendi gücünün üstünde olduğunu (hukukun üstünlüğünü) kabul etmiştir.
• Osmanlı Devleti‘nde anayasal rejim (hukuk devleti) yolunda atılan ilk adımdır.
• Modernleşmeyi devlet siyaseti hâline getiren resmî bir belgedir.

Önemli Maddeleri:

• Müslüman ve Hristiyan bütün tebaanın (halkın) can güvenliği, mal, ırz ve namusu devlet güvencesine alınacaktır.
• Vergi, herkesin gelirine ve gücüne oranında, adaletli bir şekilde tahsil edilecektir.
• Askerlik, tüm Osmanlı tebaası (Müslüman ve gayrimüslim) için zorunlu (vatan görevi) olacak ve süresi dört veya beş yıl olarak sınırlandırılacaktır.
• Hiç kimseye yargılanmadan ölüm cezası verilmeyecek (açık mahkemeler), herkes malını mülkünü istediği gibi tasarruf edebilecek, miras bırakabilecektir (Müsadere usulü tamamen kaldırılmıştır).
• Ülkenin harap olmasına yol açan rüşvet ve iltiması (adam kayırmayı) önlemek amacıyla etkili bir ceza kanunu hazırlanacaktır.

Yeni Osmanlılar (Genç Osmanlılar / Jön Türkler):

• Tanzimat ile birlikte eğitim faaliyetlerinin artması ve basın-yayın hayatının gelişmesiyle yetişen aydın bürokrat ve gazeteci sınıfıdır.
• 1860‘lardan sonra örgütlü hâle gelmişlerdir.
• Temel Amaçları: Devleti dağılmaktan kurtarmak için anayasanın (Kanun-i Esasi) kabul edilmesini ve Meşrutiyet yönetimine geçilmesini savunmuşlardır.

ISLAHAT FERMANI (18 ŞUBAT 1856)

• Hazırlanış Nedeni: Avrupalı devletlerin, Tanzimat Fermanı‘nı azınlık hakları açısından yeterli bulmaması ve daha köklü reformlar talep etmesi.
• Dış Etken: Kırım Savaşı sonrası düzenlenen Paris Barış Konferansı‘nda (1856) Avrupalı devletlerin desteğini sağlamak ve iç işlerimize karışmalarını engellemek.
• İlanı: Paris Kongresi başladıktan sonra İstanbul‘da, yabancı devlet temsilcilerinin de katıldığı bir törenle 18 Şubat 1856‘da ilan edilmiştir.

Önemli Maddeleri:

• Tanzimat Fermanı kararları yenilenecek ve uygulanması için gerekli önlemler alınacaktır.
• Müslümanlar ile gayrimüslimler kanun önünde tam eşit olacaktır.
• Patrikhanelerde yeni meclisler kurulacak, alınan kararlar Bâbıâli (Osmanlı Hükûmeti) tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girecektir.
• Gayrimüslimler; hükûmetten izin almak şartıyla kilise, manastır, mezarlık, okul, hastane gibi kurumlarını tamir ettirebilecek veya yeniden yaptırabilecektir.
• Irk, din, dil farkı gözetilmeden hiçbir mezhep diğerine üstün sayılmayacaktır. Hiç kimse din değiştirmeye zorlanmayacaktır.
• Devlet memurluklarına, askerliğe ve okullara ayrım gözetmeksizin tüm Osmanlı tebaası kabul edilecektir.
• Bütün milletler kendi okullarını açabilecektir.
• Gayrimüslimlerden alınan Cizye vergisi kaldırılacak, gayrimüslimler askerlik yapacak veya askerlik bedelini nakit (Bedel-i Askeri) olarak ödeyebilecektir.
• Tebaanın eşit ve serbest şekilde ticari ve ekonomik girişimlerde bulunabilmesi sağlanacaktır.
• Mahkemeler herkese açık olacak, keyfî cezalar verilmeyecektir. Müslümanlar ile gayrimüslimler arasındaki davalara bakmak için Karma Mahkemeler kurulacak, gayrimüslimlerin şahitlikleri kabul edilecek ve herkes kendi inancına göre yemin edebilecektir.
• Yazışmalarda veya söylemlerde gayrimüslimleri aşağılayan tabirler (örneğin “gâvur”) kullanılmayacaktır.
• Yabancılar da Osmanlı Devleti sınırları içerisinde mülk sahibi olabilecektir.
• İltizam usulü kaldırılacak, bütün halk din ve mezhebi ne olursa olsun eşit vergi ödeyecektir.

Önemi ve Sonuçları (YKS/KPSS Odaklı):

• Temel Amaç: Müslümanlar ile gayrimüslimlerin haklarını eşitleyerek ırk, din, dil ayrımı gözetmeksizin bir Osmanlı toplumu meydana getirmektir (Osmanlıcılık fikri).
• Sonuç: Ferman, gayrimüslimlerin ayrıcalıklarını Müslümanların önüne geçecek kadar genişletmiş, Müslümanlar için yeni haklar getirmemiştir. Beklenenin aksine, Avrupalı devletler bu fermanla elde edilen hakları bahane ederek Osmanlı iç işlerine daha fazla müdahale etmiştir.

SULTAN ABDÜLMECİT DÖNEMİ DİĞER ISLAHATLAR (1839 – 1861)

• Maarif-i Umumiye Nezareti (Eğitim Bakanlığı) kurulmuştur.
• İlk erkek öğretmen okulu olan Darü’l Muallimin açılmıştır.
• İlk kâğıt para olan Kaime-i Mutebere basılmıştır.
• İlk siyasi bilgiler fakültesi sayılan Mülkiye Mektebi açılmıştır.
• İlk defa telgraf hattı çekilmiştir (Kırım Savaşı yıllarında, İstanbul-Varna-Kırım arasında haberleşmeyi sağlamak için).
• İzmir-Aydın arasında ilk demir yolu yapılmıştır.
• Batı’daki bilimsel gelişmeleri takip etmek ve ders kitapları hazırlamak amacıyla Encümen-i Daniş (Bilim Kurulu) kurulmuştur.
• İç güvenliği sağlamak için Jandarma Teşkilatı (1854) ve Polis Teşkilatı kurulmuştur.
• İltizam usulü kaldırılarak, vergi toplamak için Muhassıllık Meclisleri açılmıştır.
• Toprak sistemini düzenleyen Arazi Kanunnamesi (1858) çıkarılmıştır.
• Boğaziçi’nde yolcu ve yük taşıma amacıyla ilk vapur/denizyolu işletmesi olan Şirket-i Hayriyye kurulmuştur.
• İlk özel Türk gazetesi Tercüman-ı Ahval çıkarılmıştır (Şinasi ve Agâh Efendi tarafından).
• Yarı resmi gazete olan Ceride-i Havadis çıkarılmıştır.
• İlk Osmanlı bankası olan Bank-ı Dersaadet açılmıştır.
• Sanayileşme ve şirketleşmeyi teşvik için Islah-ı Sanayi Komisyonu kurulmuştur.

SULTAN ABDÜLMECİT DÖNEMİ AÇILAN MECLİSLER

1. Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliye: Yüksek mahkeme niteliğindedir. Kanun ve yönetmelik hazırlamıştır. 1861’de Tanzimat Yüksek Meclisi ile birleşmiştir.
2. Meclis-i Âli Tanzimat (Tanzimat Yüksek Meclisi): 1854’ten itibaren kanun ve yönetmelik hazırlama görevini devralmıştır.

SULTAN ABDÜLAZİZ DÖNEMİ YAPILAN ISLAHATLAR (1861 – 1876)

• Memleket Sandıkları: Çiftçiye kredi sağlamak için Mithat Paşa‘nın çalışmalarıyla 1863’te kurulmuştur (Ziraat Bankası’nın temelidir).
• Yüksek Mahkemelerin Ayrılması (1868): Meclis-i Ahkam-ı Adliye ikiye bölünmüştür:
• Divan-ı Ahkam-ı Adliye (Yargıtay): Şer’î ve ticaret mahkemelerinin görev alanı dışındaki hukuk ve ceza davalarına bakmıştır.
• Şûra-yı Devlet (Danıştay): Yasa ve tüzüklerin hazırlanması görevini üstlenmiştir.
• Maarif-i Umumiye Nizamnamesi (Genel eğitim tüzüğü) kabul edilmiştir. Öğretim kademeleri; sıbyan (ilkokul/hazırlık), rüştiye (ortaokul), idadi (lise) ve darülfünun (üniversite) olarak planlanmıştır.
• Öksüz ve yetim çocukların eğitimi için Darüşşafaka açılmıştır.
• Hilal-i Ahmer (Kızılay) kurulmuştur.
• 1870’te ilk üniversite olan Darülfünun açılmıştır.
• Vilayet Nizamnamesi çıkarılmıştır. Taşra teşkilatı; vilayet, liva (sancak), kaza, nahiye ve köy şeklinde teşkilatlandırılmıştır.
• Batı tarzı hukuk kurallarını uygulayan Nizamiye Mahkemeleri kurulmuştur.
• Bahriye Nezareti (Denizcilik Bakanlığı) kurulmuş, modern bir donanma oluşturulmuştur (Dünyanın en büyük 3. donanması seviyesine ulaşılmıştır).
• Yeni çıkan kanunları yayımlayan ilk kanun dergisi Düstur çıkarılmıştır.
• Ahmet Cevdet Paşa başkanlığındaki bir heyet tarafından İslam hukukuna dayalı ilk medeni kanun olan Mecelle hazırlanmıştır.
• Çırağan ve Beylerbeyi sarayları inşa edilmiştir.
• Eğitim dili Fransızca olan Galatasaray Sultanisi (Lisesi) açılmıştır.
• Kız ilkokulları ve rüştiyelerine kadın öğretmen yetiştirmek için ilk kız öğretmen okulu Darülmuallimât açılmıştır.
• Mısır’da Süveyş Kanalı açılmıştır (1869).

II. ABDÜLHAMİT VE MEŞRUTİYET DÖNEMİ

I. MEŞRUTİYET DÖNEMİ (1876 – 1878)

• İlanı: Osmanlı Devleti’nde anayasal düzene 23 Aralık 1876 tarihinde ilan edilen ilk Türk anayasası Kanun-i Esasi ile geçilmiştir.
• Hazırlayan: Mithat Paşa başkanlığındaki komisyon tarafından hazırlanmış, Sultan II. Abdülhamit tarafından onaylanmıştır.
• Yönetim Biçimi: Osmanlı Devleti Meşruti Monarşi ile yönetilmeye başlamıştır. Halk, padişahın yanında ilk kez kısıtlı da olsa yönetime katılmıştır.
• Vatandaşlık Hakkı: Anayasaya göre din ve mezhep farkı gözetilmeksizin herkes Osmanlı vatandaşı kabul edilmiş, hakları anayasal güvence altına alınmıştır.
• İlan Edilme Sebebi (Dış Etken): Balkan bunalımını çözmek için İstanbul’da toplanan Tersane Konferansı‘nda Avrupalı devletlerin Osmanlı aleyhine kararlar almasını ve iç işlerimize karışmasını engellemek.

Parlamento Yapısı (Meclis-i Umumi)

1. Ayan Meclisi:

• Üyelerini Padişah seçerdi.
• Üyeler ömür boyu görevde kalırdı.
• Üye sayısını ve meclis başkanını padişah belirlerdi.
• Üyelerde 40 yaşını doldurmuş olma şartı aranırdı.

1. Mebusan Meclisi:

• Üyelerini Halk seçerdi (Her 50 bin erkek nüfusa bir mebus).
• Seçimler dört yılda bir yapılırdı.
• İki dereceli seçim sistemi uygulanmıştır.
• Üyeler sadece seçildikleri bölgenin değil, bütün ülkenin (Osmanlı’nın) mebusu sayılırdı.
• Mecliste gayrimüslim vekiller de bulunmaktaydı.
• YKS/KPSS Ek Bilgisi: Padişahın meclisi açma/kapatma, sürgüne gönderme ve kanunları sınırsız veto etme hakkı vardı (Bu durum demokratikleşmeyi tam olarak sağlamamıştır).

I. Meşrutiyet’in Sona Ermesi:

• 19 Mart 1877‘de ilk Osmanlı Meclis-i Mebusan’ı Dolmabahçe Sarayı‘nda açılmıştır.
• Osmanlı Devleti, 93 Harbi‘nde (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) ağır bir yenilgi almıştır.
• Meclisteki Müslüman ve gayrimüslim vekiller arasındaki çatışmaları ve savaşın olağanüstü şartlarını gerekçe gösteren Sultan II. Abdülhamit, 13 Şubat 1878‘de anayasanın kendisine verdiği yetkiyi kullanarak meclisi süresiz tatil etmiş ve anayasayı askıya almıştır.

II. ABDÜLHAMİT DÖNEMİ ISLAHATLARI (1878 – 1908 İstibdat/Mutlakiyet Dönemi)

• Eğitim (Açılan Okullar): Eğitime büyük önem verilmiş, devlet her alanda memur ve uzman yetiştirmek için sayısız okul açmıştır: Sanayi-i Nefise Mektebi (Güzel Sanatlar), Polis Mektebi, Hendese-i Mülkiye, Hukuk Mektebi, Ziraat ve Baytar Mektebi, Darü’l-Muallimin-i Aliyye, Lisan Mektebi, Aşiret Mektebi, Kız Sanayi Mektebi, Sağır Kör ve Dilsizler Mektebi vb.
• Sağlık ve Sosyal Yardım:
• İlk çocuk hastanesi olan Şişli Hamidiye Etfal Hastanesi kurulmuştur.
• Yıldız Askerî Hastanesi, Üsküdar Akıl Hastanesi, Haydarpaşa Numune Hastanesi ve Gülhane Askerî Tıp Akademisi (GATA) açılmıştır.
• Yoksul, yaşlı ve kimsesizler için Dârülaceze açılmıştır. Dârülhayr-ı Ali ve Himaye-i Etfal (Çocuk Esirgeme) Cemiyeti kurulmuştur.
• Ekonomi ve Altyapı:
• Bütün devlet memurlarının emeklilik işlemleri için Tekaüt Sandığı kurulmuştur (1881 – Günümüz SGK’sının temeli).
• Ziraat Bankası (1888) kurularak Memleket Sandıkları buraya devredilmiştir.
• Şam ile Medine arasında, Müslümanların bağışlarıyla Hicaz Demiryolu inşa edilmiştir.
• Anadolu ve Bağdat demiryolları geliştirilmiş, Haydarpaşa Tren Garı yapılmıştır.
• YKS/KPSS Ek Bilgisi: 1881’de Osmanlı devleti iflasını açıklamış (Muharrem Kararnamesi) ve alacaklı devletler Düyun-u Umumiye İdaresi’ni (Genel Borçlar İdaresi) kurarak Osmanlı gelirlerine el koymuştur.
• İdari ve Askeri Alanda:
• Yönetim merkezi Dolmabahçe’den güvenlik nedeniyle Yıldız Sarayı‘na taşınmıştır.
• Devlete karşı iç ve dış tehditleri takip etmek için geniş bir istihbarat ağı olan Hafiye Teşkilatı (Jurnal Ağı) kurulmuştur.
• Doğu Anadolu’da olası bir Ermeni Devleti kurulmasını önlemek ve Rus işgaline karşı hazır güç bulundurmak amacıyla yerel Kürt/Arap aşiretlerinden Hamidiye Alayları kurulmuştur.
• Kültür: Osman Hamdi Bey öncülüğünde modern müzecilik başlamış, Müze-i Hümayun (İstanbul Arkeoloji Müzeleri) geliştirilmiştir.

II. MEŞRUTİYET’İN İLANI VE SİYASİ GELİŞMELER (1908)

• Sürecin Gelişimi: 1889’da kurulan İttihâd-ı Osmanî Cemiyeti, 1895’te İttihat ve Terakki Cemiyeti adını almış ve II. Abdülhamit’in mutlakıyet yönetimine karşı anayasayı yeniden yürürlüğe koymak için yoğun bir muhalefet yürütmüştür.
• Dış Etken (Reval Görüşmeleri): İngiltere ve Rusya’nın Reval‘de bir araya gelerek Osmanlı’nın Balkan topraklarını paylaşma ve Makedonya’da ıslahat yapma kararı almaları, İttihatçı subayları harekete geçirmiştir. Balkanların elden çıkmasını önlemek meşrutiyetin ilanındaki temel motivasyondur.
• İlanı: Baskılara dayanamayan II. Abdülhamit, 23 Temmuz 1908‘de meşrutiyeti yeniden ilan etmiş ve II. Meşrutiyet Dönemi başlamıştır.

Anayasal Değişiklikler (1909 Değişiklikleri – YKS/KPSS Önemi):

• Padişahın yetkileri daraltılmış, sürgüne gönderme ve meclisi feshetme yetkileri zorlaştırılmıştır.
• Meclisin yetkileri artırılmış, hükûmet padişaha değil, Meclis’e karşı sorumlu hâle getirilmiştir.
• Türk tarihinde ilk kez çok partili hayata geçilmiştir.

II. Meşrutiyet Dönemi’nin Siyasi Kayıpları: Beklenenin aksine meşrutiyetin ilanı dağılmayı önleyememiş, yaşanan otorite boşluğunda ciddi toprak kayıpları yaşanmıştır:

1. Bulgaristan bağımsızlığını ilan etmiştir.
2. YKS/KPSS Ek Bilgisi: Avusturya-Macaristan, Bosna-Hersek‘i topraklarına kattığını açıklamıştır.
3. YKS/KPSS Ek Bilgisi: Girit, Yunanistan‘a katıldığını ilan etmiştir. (Bu dönemde sırasıyla Trablusgarp, Balkan Savaşları ve I. Dünya Savaşı yaşanacaktır.)

II. Meşrutiyet Dönemi’nde Kurulan Siyasi Partiler (Fırkalar):

• İttihat ve Terakki Fırkası (En güçlü olanı, devleti I. Dünya Savaşı sonuna kadar yönetmiştir)
• Hürriyet ve İtilaf Fırkası (İttihat ve Terakki’nin en büyük rakibi/muhalifi)
• Ahrar Fırkası, Osmanlı Demokrat Fırkası, İttihad-ı Muhammedi Fırkası, Mutedil Hürriyetperveran Fırkası, Islahat-ı Esasiye Osmaniye Fırkası, Ahali Fırkası, Osmanlı Sosyalist Fırkası, Millî Meşrutiyet Fırkası.

31 MART OLAYI (13 NİSAN 1909)

• Nedeni: Meşrutiyet rejimine (yeniliklere) karşı olanların ve İstanbul’daki bazı avcı taburlarının ayaklanmasıdır. Osmanlı tarihinde rejime (yönetim şekline) yönelik çıkan ilk isyan hareketidir. (Rumi takvimle 31 Mart 1325’e denk geldiği için bu isim verilmiştir).
• Bastırılması: İsyanı bastırmak için Selanik’te, komutanlığını Mahmut Şevket Paşa‘nın, Kurmay Başkanlığını Mustafa Kemal‘in yaptığı Hareket Ordusu kurulmuştur. Ordu İstanbul’a gelerek isyanı bastırmıştır. (Mustafa Kemal’in tarih sahnesine çıktığı ilk olaydır).
• Sonucu: İsyanın arkasında olduğu iddia edilen Sultan II. Abdülhamit meclis kararıyla tahttan indirilmiş, yerine V. Mehmet Reşat geçirilmiştir. İttihat ve Terakki‘nin devlet yönetimindeki etkinliği artmıştır (Daha sonra 1913 Bâb-ı Âli Baskını ile hükûmeti tamamen ele geçireceklerdir).

OSMANLI DEVLETİ’Nİ DAĞILMAKTAN KURTARMA FİKİRLERİ (FİKİR AKIMLARI)

1. OSMANLICILIK (İttihad-ı Anasır)

• Amaç: Dil, din ve ırk ayrımı gözetmeksizin herkesi kanun önünde eşit sayarak bir “Osmanlı Milleti” oluşturmak ve devletin dağılmasını önlemek.
• Temsilcileri: Genç Osmanlılar (Jön Türkler) cemiyeti üyeleri olan Şinasi, Namık Kemal ve Ziya Paşa‘dır.
• Uygulama Alanı: Tanzimat, Islahat fermanları ve Kanun-i Esasi’nin ilanında temel felsefedir.
• Çöküşü: Milliyetçilik akımının gücü karşısında, özellikle Balkan milletlerinin isyan edip bağımsızlıklarını kazanmalarıyla (Balkan Savaşları) geçerliliğini yitirmiştir.

1. İSLAMCILIK (Ümmetçilik / Pan-İslamizm)

• Amaç: Bütün dünya Müslümanlarını Osmanlı Halifesi‘nin çatısı altında birleştirmek ve İslami kuralları devlet hayatına tam yansıtarak devlete eski gücünü kazandırmak.
• Temsilcileri: Cemalettin Afgani, Sait Halim Paşa, Mehmet Âkif Ersoy.
• Uygulama Alanı: Özellikle II. Abdülhamit döneminde devletin resmî politikası hâline getirilmiştir.
• Çöküşü: I. Dünya Savaşı’nda Halife’nin cihat çağrısına rağmen bazı Arap liderlerin (Şerif Hüseyin vb.) İngilizlerle işbirliği yapmasıyla başarısız olmuştur.

1. TÜRKÇÜLÜK (Pantürkizm / Turancılık)

• Amaç: Osmanlı bayrağı altında yaşayan Türklere millî bilinç kazandırmak ve dünyadaki bütün Türkleri tek bir yönetim altında birleştirmektir (Turancılık).
• Temsilcileri: Ziya Gökalp, Yusuf Akçura, Gaspıralı İsmail, Mehmet Emin Yurdakul.
• Uygulama Alanı: İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin politikası olarak II. Meşrutiyet sonrası etkili olmuştur. Turancılık ideali I. Dünya Savaşı’nda (Kafkas Cephesi) başarısız olsa da, Türkçülük fikri Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş felsefesini oluşturmuştur.

1. BATICILIK

• Amaç: Osmanlı’yı geri kalmışlıktan kurtarmak için Batı’nın bilim, teknik, yönetim biçimi ve düşünce yapısını topluma entegre etmektir (XVIII. yüzyıl Lale Devri’ne dayanır).
• Temsilcileri: Abdullah Cevdet, Celal Nuri İleri, Tevfik Fikret.
• Sonucu: Devleti çöküşten kurtaramasa da Cumhuriyet döneminde yapılan inkılaplara yön vermiştir.

1. ÂDEM-İ MERKEZİYETÇİLİK

• Amaç: Güçlü bir merkezi otorite yerine, yerel yönetimlerin güçlendirilmesini (federalizmi) ve ekonomide liberalizmi savunan akımdır.
• Temsilcisi: Prens Sabahattin‘dir. (İttihatçılar tarafından devletin parçalanmasını hızlandıracağı gerekçesiyle rağbet görmemiştir).

“Bu ders notlarının her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, ders notlarının tamamının veya bir kısmının www.tarihkursu.com sitesinin yazılı izni olmadan sosyal medyada ve internet ortamında paylaşılması, kopya edilmesi, fotoğrafının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması, yayımlanması ya da kullanılması yasaktır. Bu yasağa uymayanlar gerekli cezai sorumluluğu peşinen kabullenmiş sayılır.”

Duyarlılığınız için teşekkür ederiz. İyi çalışmalar