14 Kasım 1944 gecesi, SSCB lideri Josef Stalin’in emriyle Gürcistan’ın Türkiye sınırındaki Ahıska bölgesinde yaşayan on binlerce Türk, yalnızca iki saat içinde evlerinden koparılarak yük vagonlarına dolduruldu. İkinci Dünya Savaşı’nın gölgesinde gerçekleşen Ahıska Türkleri sürgünü, gerekçesi uydurulmuş askerî bir kararın ötesinde, bölgeyi Türksüzleştirmeyi hedefleyen sistemli bir demografik mühendislik projesiydi.
Hedefteki Türk Yurdu
Gürcistan’ın güneybatısında yer alan Ahıska, Osmanlı İmparatorluğu döneminde 250 yıldan fazla bir süre Çıldır Eyaleti’nin askerî ve idari merkezi olarak kalmıştı. Bölgenin köklü Türk-İslam kimliği ve Türkiye ile olan sınırdaşlığı, Sovyetlerin Karadeniz ve Kafkasya’daki genişleme politikaları için her zaman potansiyel bir tehdit olarak algılandı. Sınır güvenliği bahanesiyle başlatılan bu operasyon, kadim bir yurdu tek bir gecede insansızlaştırdı.
Vagonlarda Geçen Ölüm Yolculuğu
Askerlerin süngüleri eşliğinde, yanlarına sadece ellerinde taşıyabilecekleri kadar eşya almalarına izin verilen 86 bini aşkın Ahıskalı, pencereleri çivilenmiş tren vagonlarına kilitlendi. Özbekistan, Kazakistan ve Kırgızistan’ın dondurucu steplerine doğru haftalarca sürecek bir bilinmeze yola çıkarıldılar. Bu insanlık dışı yolculuk sırasında açlık, soğuk ve salgın hastalıklar yakalarını bırakmadı. Resmî Sovyet kayıtları bile yolculuk esnasında ve takip eden ilk aylarda yaklaşık 17 bin kişinin hayatını kaybettiğini doğrulamaktadır.
Bitmeyen Vatan Hasreti
Sürgün edilen Ahıska Türkleri, yerleştirildikleri Orta Asya bölgelerinde uzun yıllar sıkıyönetim altında, bir köyden diğerine gitmelerinin dahi yasak olduğu özel çalışma kamplarında hayatta kalma mücadelesi verdi. Stalin’in 1953’teki ölümünün ardından Çeçenler ve İnguşlar gibi sürgün edilen bazı halklara yurtlarına dönüş izni verilmesine rağmen, Ahıska Türklerinin vatanlarına dönmesine asla müsaade edilmedi. Günümüzde Amerika Birleşik Devletleri’nden Türkiye’ye uzanan geniş bir coğrafyaya dağılmış olan Ahıskalılar, 1944’te zorla kilit vurulan evlerinin hatırasını nesilden nesile aktarmaya devam ediyor.
Kaynakça
- TDV İslâm Ansiklopedisi, “Ahıska” maddesi
- T.C. Dışişleri Bakanlığı, Ahıska Türkleri Raporu ve Tarihî Arka Plan
- Uluslararası Ahıska Türkleri Dernekleri Federasyonu Arşivi (Ahıska Sürgünü ve Kayıplar)
Bir yanıt bırakın