Tarih kitaplarını ve akademik kaynakları incelediğimizde İstanbul’un işgali için genellikle iki farklı tarih karşımıza çıkar: 13 Kasım 1918 ve 16 Mart 1920. Peki, koskoca bir başkent nasıl iki ayrı tarihte işgal edilebilir? Tarihçilere göre bu durumun temel nedeni, işgal sürecinin “fiilî” (eylemsel) ve “resmî” olmak üzere iki farklı aşamada gerçekleşmiş olmasıdır.
13 Kasım 1918: Fiilî İşgalin Başlaması
Birinci Dünya Savaşı’nın ardından imzalanan Mondros Mütarekesi, Osmanlı İmparatorluğu için karanlık günlerin başlangıcıydı. Anlaşmanın hemen sonrasında, 13 Kasım 1918’de İtilaf Devletleri donanmasına ait savaş gemileri İstanbul Boğazı’na demir attı. Yabancı askerler karaya çıkarak şehrin stratejik noktalarını, ulaşım ve iletişim ağlarını kontrol altına aldılar.
Ancak bu dönemde Osmanlı padişahı ve hükümeti kâğıt üzerinde de olsa varlığını ve görevini sürdürüyordu. Yani şehre el konulmuştu fakat bu durum henüz resmî bir beyana dökülmemişti. Akademik literatürde bu aşama “fiilî işgal” olarak adlandırılır. Aynı zamanda bu tarih, Mustafa Kemal Paşa’nın Boğaz’daki düşman gemilerine bakarak o meşhur “Geldikleri gibi giderler” sözünü sarf ettiği gündür.
16 Mart 1920: Resmî İşgal ve Meclis’in Dağıtılması
1918’den 1920’ye kadar geçen süreçte Anadolu’da Kurtuluş Savaşı hazırlıkları hızlanmıştı. Son Osmanlı Mebusan Meclisi’nin toplanıp tam bağımsızlık bildirgesi olan “Misak-ı Millî” kararlarını kabul etmesi, İtilaf Devletleri’ni harekete geçirdi.
16 Mart 1920 sabahı İtilaf kuvvetleri, Şehzadebaşı Karakolu’na kanlı bir baskın düzenledi. Ardından milli iradenin kalbi olan Meclis-i Mebusan zorla dağıtıldı, pek çok aydın ve milletvekili tutuklanarak Malta’ya sürgüne gönderildi. Artık başkentteki tüm yönetim, silah zoruyla ve açıkça işgal kuvvetlerinin eline geçmişti. Bu tarih, İstanbul’un “resmen” işgal edildiği an olarak kayıtlara geçti.
Sonuç Olarak
Özetle; 13 Kasım 1918 tarihi, İstanbul’un askerî güçler tarafından fiilen kontrol altına alındığı; 16 Mart 1920 ise siyasi iradenin yok edilerek şehrin resmen ve hukuken işgal edildiği tarihtir. Bu iki aşamalı işgal süreci, Türk milletinin bağımsızlık ateşini daha da harlamış ve Ankara’da TBMM’nin açılışına giden yolu kaçınılmaz kılmıştır.
Bir yanıt bırakın