Osmanlı Devleti’nde Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi

Sınıf: 10. Sınıf Tarih

2.Ünite: BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI (1299-1453)

Öğrenme Çıktısı: Osmanlı Devleti’nde Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi

Osmanlı Devleti’nde
Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi

Bu 10. sınıf tarih ders notu, “Osmanlı Devleti’nde Ordu, Hukuk ve Toprak Sistemi” öğrenme çıktısını Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda daha düzenli çalışmana yardımcı olmak için hazırlanmıştır. Notlarda Osman Bey Dönemi’nde Devletleşme Belirtileri, Osman Bey Dönemi’nde Görevlendirmeler ve Osman Gazi Dönemi’nde İlk Askerî Kuvvetler başlıklarını belgedeki sırayla inceleyebilirsin. Maddeler, tablolar ve dikkat kutuları; kavramları karşılaştırmanı, olaylar arasındaki ilişkileri görmeni ve önemli ayrıntıları tekrar etmeni kolaylaştıracak biçimde düzenlenmiştir. İçindekiler alanını kullanarak istediğin bölüme hızlıca geçebilir, okuma ilerleme çubuğuyla çalışmanı takip edebilir ve yazdırma düğmesiyle notu kâğıda aktarabilirsin. Bu içerik, belgeye sadık kalınarak hazırlanmış bir Maarif Model tarih ders notudur; konu anlatımını adım adım okumak, tablo bilgilerini gözden geçirmek ve ders öncesi ya da sonrası tekrar yapmak için kullanabilirsin.

Osman Bey Dönemi’nde Devletleşme Belirtileri

Karacahisar’ın fethinden sonra görevliler atanmıştır.
Bu durum Osmanlı Beyliği’nde kurumsallaşmanın başladığını gösterir.
Atamalar ileride oluşacak devlet teşkilatının ilk işaretleridir.
Kadı atanması hukuk ve adalet teşkilatının kuruluş aşamasını gösterir.
Subaşı atanması güvenlik ve askerî düzenin oluşmaya başladığını gösterir.
Tımar / yurtluk verilmesi tımar sisteminin ilk izlerini gösterir.

Osman Bey Dönemi’nde Görevlendirmeler

Atanan kişi / Uygulama	Görev / Anlam	Kurumsal yapı
Dursun Fakih	Kadı olarak atanmıştır. İlk kadı	Hukuk ve adalet teşkilatı
Gündüz Alp	Subaşı olarak görevlendirilmiştir.	Askerî ve güvenlik teşkilatı
Hasan Alp ve Turgut Alp	Tımar / yurtluk verilmiştir.	Toprağa dayalı idarî, ekonomik ve askerî sistem

Osman Gazi Dönemi’nde İlk Askerî Kuvvetler

Kuruluş aşamasında düzenli ve daimî bir ordu yoktu.
İlk fetihler gönüllü ve geçici askerî kuvvetlerle yapılmıştır.
Bu kuvvetler sefer zamanı toplanırdı.
Sefer bitince normal hayatlarına dönerlerdi.
Askerî güç farklı topluluk ve birliklerden oluşuyordu.

İlk Askerî Kuvvetler

Aşiret kuvvetleri Osman Bey’e bağlı Türkmen aşiretlerinden oluşurdu.
Uc kuvvetleri sınır boylarında mücadele eden savaşçı gruplardı.
Alplar ve gaziler gaza ve cihat anlayışıyla savaşan gönüllülerdi.
Ücretli savaşçılar belirli bir ücret karşılığında savaşa katılırdı.
Müttefik beylik kuvvetleri Osmanlı ile birlikte hareket eden beyliklerden gelirdi.
Gaziyân-ı Rûm, Ahiyân-ı Rûm, Bâciyân-ı Rûm ve Abdalân-ı Rûm gönüllü topluluklardandı.

Uc Kuvvetlerinin Toplanma Nedenleri

Dinî ve manevî nedenler

Uç bölgesi İslam dünyası ile Hristiyan Bizans dünyası arasındaki sınır alanıydı.
Bu nedenle gaza ve cihat anlayışı güçlüydü.
Gaziler İslam’ı yayma ve Müslümanları koruma düşüncesiyle toplandılar.
“Gazi” unvanı saygın ve onurlu bir statü kabul edilirdi.
Osman Bey’in gaza önderliği onu manevi bir çekim merkezi hâline getirdi.

Ekonomik, siyasi ve askerî nedenler

Bizans topraklarına yapılan akınlardan ganimet elde edilirdi.
Savaş esirleri, mallar ve fethedilen topraklar gelir kaynağıydı.
Hizmet karşılığı toprak payı kalıcı gelir imkânı sağlıyordu.
Fakir ve göçebe Türkmenler için Bizans arazileri, şehirleri ve ticaret yolları cazipti.
Osman Bey’in başarıları onun etrafında toplanmayı kolaylaştırdı.
Fetihler ilerledikçe Osman Bey’in askerî otoritesi güçlendi.

Düzenli Orduya Neden İhtiyaç Duyuldu?

Neden	Açıklama
Fetihlerin artması	Topraklar genişledikçe fethedilen yerlerin korunması ve yönetilmesi zorlaştı.
Uzun süren kuşatmalar	Bursa, İznik ve İzmit gibi kalelerin alınması uzun zaman aldı.
Daimî ordunun eksikliği	Aşiret kuvvetleri sefer zamanı toplanıyor, sefer bitince dağılıyordu.
Aşiret kuvvetlerinin yetersizliği	Atlı kuvvetler kale kuşatmalarında yetersiz kaldı.
Disiplin ve eğitim ihtiyacı	Sürekli savaşa hazır, eğitimli ve disiplinli asker gerekliydi.
Kuşatma savaşlarının artması	Surlu şehirler için düzenli piyade ve atlı birlikler gerekiyordu.

SINAV NOTU Yaya ve müsellemler Orhan Bey döneminin ilk düzenli birlikleridir; Kapıkulu ordusuyla aynı teşkilat değildir.

İlk Düzenli Ordu: Yaya ve Müsellemler

İlk düzenli Osmanlı ordusu Orhan Bey Dönemi’nde kurulmuştur.
Bursa’nın fethinden sonra oluşturulmuştur.
Alâeddin Paşa ve Çandarlı Kara Halil’in önerisi etkili olmuştur.
Tamamen Türk gençlerinden meydana gelmiştir.
Yayalar piyade askerlerdir.
Müsellemler atlı askerlerdir.

Yaya ve Müsellemlerin Özellikleri

Savaş zamanı gündelik ücret / akçe alırlardı.
Barış zamanı kendilerine verilen toprakları ekip biçerlerdi.
Vergiden muaf tutulurlardı.
Başlangıçta doğrudan savaş ordusunda görev yaptılar.
Kapıkulu Ocakları kurulduktan sonra geri hizmet birliklerine dönüştüler.
Kale inşaatı, nakliye, lojistik, maden, tersane, yol ve köprü işlerinde görev aldılar.

Azaplar

Orhan Bey Dönemi’nde asker ihtiyacını karşılamak amacıyla oluşturuldu.
Bekâr Türk gençleri arasından seçilirlerdi.
Ücretli askerlerdi.
Hem yaya hem de atlı olarak görev yapabilirlerdi.
Savaş alanında ordunun en ön safında yer alırlardı.
Düşmanın ilk hücumunu karşılarlardı.
Gerektiğinde geri çekilerek düşmanı topçu ateşi menziline çekebilirlerdi.

Eyalet Askerleri

Eyalet askeri	Görevleri
Tımarlı Sipahiler	Savaş zamanı orduya katılır; barış zamanı tımar bölgelerinde güvenliği sağlar.
	Vergilerin toplanmasını ve tarımsal üretimin devamını denetler.
	Ordunun sağ ve sol kanatlarında yer alır; hilal taktiğinde önemli rol oynar.
Azaplar	Ordunun en önünde yer alır; düşmanın ilk hücumunu karşılar.
	Gerektiğinde geri çekilerek düşmanı topçu ateşine çeker.
Akıncılar	Sınır boylarında görev yaparlar.
	Ordudan önce düşman topraklarına girerek keşif yapar, istihbarat toplar.
	Esirlerden bilgi alır, sefer güzergâhının güvenliğini sağlar ve düşmanı yıpratır.
Yaya ve Müsellemler	İlk düzenli birliklerdir.
	Kapıkulu Ocakları kurulduktan sonra geri hizmetlerde çalışmışlardır.
	Kale inşaatı, nakliye, lojistik, maden ocakları ve tersane işlerinde görev almışlardır.

Osmanlı Ordusunun Genel Yapısı

Ana unsur	Açıklama
Kara Kuvvetleri	Kapıkulu askerleri, eyalet askerleri ve yardımcı kuvvetlerden oluşur.
Kapıkulu Askerleri	Merkeze bağlı, maaşlı ve profesyonel askerlerdir.
Eyalet Askerleri	Tımar sistemine bağlı taşra ordusudur. En önemli grubu Tımarlı Sipahilerdir.
Yardımcı Kuvvetler	Bağlı devlet ve beyliklerin gönderdiği kuvvetlerdir.
Deniz Kuvvetleri / Donanma	Kaptan-ı Derya donanma komutanıdır; levent deniz askeridir; tersane gemi yapım ve bakım yeridir.

Osmanlı Toprak Sisteminin Genel Yapısı

Toprak türü	Açıklama
Miri Arazi	Mülkiyeti devlete ait olan topraklardır. İşletme hakkı köylüye bırakılır.
	Satılamaz, devredilemez, vakfedilemez. Osmanlı’da en geniş arazi türüdür.
Mülk Arazi	Mülkiyeti kişilere ait olan topraklardır. Satılabilir, miras bırakılabilir, vakfedilebilir.
Vakıf Arazi	Gelirleri cami, medrese, hastane, imaret gibi hayır kurumlarına bırakılan topraklardır.

Mülk Arazi

Tür	Açıklama
Öşrî Arazi	Müslümanlara ait mülk topraklardır.
Haracî Arazi	Gayrimüslimlere ait mülk topraklardır.

NEDEN ÖNEMLİ? Dirlik sistemi taşrada vergi toplama, üretimi sürdürme, güvenlik sağlama ve eyalet askeri yetiştirme işlevlerini birleştirdi.

Miri Arazi Bölümleri

Tür	Açıklama
Dirlik	Geliri devlet görevlilerine, askerlere ve memurlara maaş / hizmet karşılığı verilen topraklardır.
Mukataa	Geliri doğrudan devlet hazinesine aktarılan topraklardır. Çoğu zaman iltizam usulüyle işletilmiştir.
Paşmaklık	Geliri padişahın annesi, eşleri ve kızları gibi hanedan kadınlarına ayrılan topraklardır.
Yurtluk	Geliri sınır boylarındaki askerlere bırakılan topraklardır.
Ocaklık	Geliri kale muhafızlarına, kale komutanlarına ve tersane giderlerine ayrılan topraklardır.
Malikâne	Bazı devlet adamlarına ve sınır bölgelerinde iskân ettirilen beylere başarı ve sadakat karşılığında bırakılan topraklardır.
Dirlik	Has, zeamet ve tımar olarak üçe ayrılır.

Tımar / Dirlik Sistemi

Tımar sistemi, miri toprakların vergi gelirlerinin hizmet ve asker yetiştirme şartıyla görevlilere bırakılmasıdır.
Sipahi toprağın sahibi değildir.
Sipahi yalnızca devlet adına toprağın gelirini toplama hakkına sahiptir.
Tımar sistemi Selçuklulardaki ikta sisteminin devamı niteliğindedir.
İlk bilgiler Orhan Bey Dönemi’ne dayanır.
İlk resmî kayıtlar I. Murad Hüdavendigâr Dönemi’nde görülür.

Tımar Sisteminin Temel Mantığı

Devlet, memur ve asker maaşlarını doğrudan hazineden ödemez.
Miri arazilerin vergi gelirleri hizmet karşılığı görevlilere bırakılır.
Görevli bu gelirle kendi geçimini sağlar.
Devlet adına vergileri toplar.
Güvenliği sağlar.
Savaş zamanı orduya katılır.
Gelirine göre cebelü yetiştirir.

Tımar Sisteminin Üç Ana Unsuru

Unsur	Açıklama	Görev / Özellik
Dirlik sahibi / Tımarlı Sipahi / Sahib-i Arz	Belirli bir bölgedeki vergi gelirleri hizmet karşılığı verilen kişidir.	Vergi toplar, güvenliği sağlar, üretimi denetler, cebelüleriyle orduya katılır.
Reaya	Tımara bağlı topraklarda yaşayan üretici halktır.	Toprağı işler, üretim yapar, vergisini öder, toprağı izinsiz terk edemez.
Toprak / Dirlik / Tımar Toprağı	Mülkiyeti devlete ait olan miri arazidir.	Sipahi toprağın sahibi değildir; yalnızca gelirini toplama hakkına sahiptir.

Çifthane Sistemi

Tımar sisteminin temelinde çifthane sistemi vardır.
Bir çift öküzün işleyebileceği büyüklükteki arazi köylü ailelere bırakılırdı.
Amaç tarımsal üretimin sürekliliğini sağlamaktı.
Köylü toprağı satamazdı.
Köylü toprağı devredemez ve vakfedemezdi.
Köylü toprağı sebepsiz yere terk edemezdi.
Toprağını terk eden veya üç yıl ekmeyen köylüden çiftbozan vergisi alınırdı.

Tahrir Sistemi

Yeni fethedilen yerlerde nüfus, toprak ve gelir kaynakları sayılırdı.
Sayımlar genellikle kadı gözetiminde yapılırdı.
Bilgiler Tahrir Defterleri’ne kaydedilirdi.
Vergi kaynakları belirlenirdi.
Halkın haksızlığa uğraması önlenirdi.
Dirliklerin gelirleri tespit edilirdi.
Tımarların dağıtımı düzenli yapılır ve merkezî yönetim taşrayı kontrol altında tutardı.

Dirlik Çeşitleri

Dirlik türü	Yıllık gelir	Kimlere verilirdi?	Cebelü yükümlülüğü
Has	100.000 akçeden fazla	Padişah, vezir, beylerbeyi gibi üst düzey yöneticiler	Her 5.000 akçe için bir cebelü
Zeamet	20.000 – 100.000 akçe arası	Subaşı, alay beyi gibi orta dereceli görevliler	Her 5.000 akçe için bir cebelü
Tımar	3.000 – 20.000 akçe arası	Düşük dereceli memurlar ve savaşta yararlılık gösteren askerler	Her 3.000 akçe için bir cebelü

Tımar Sahibinin Görev ve Yetkileri

Görev alanı	Görevleri
Askerî görev	Gelirine göre cebelü yetiştirir ve savaş zamanı ordunun seferine katılır.
İdarî görev	Bulunduğu bölgede devlet otoritesini temsil eder.
Mali görev	Reayadan devlet adına vergileri toplar.
Ekonomik görev	Toprağın boş kalmasını önler, üretimin devamını sağlar.
Güvenlik görevi	Bulunduğu bölgede asayişi sağlar.
Sınırlı adlî yetki	Kanunsuzluk yapan kişiyi yakalayabilir; yargılama yetkisi kadıya aittir.

Tımar Sisteminin Faydaları

Alan	Faydaları
Askerî faydalar	Hazineden para harcamadan savaşa hazır büyük bir atlı ordu yetiştirildi.
	Eyalet ordusunun temelini Tımarlı Sipahiler oluşturdu.
Ekonomik faydalar	Vergiler düzenli toplandı.
	Tarımsal üretimde süreklilik sağlandı.
	Boş araziler üretime kazandırıldı.
	Memur ve asker maaşları hazineye yük olmadı.
Siyasi faydalar	Taşrada devlet otoritesi güçlendi.
	Ülkenin en ücra köşelerinde bile merkezî yönetimin etkisi hissedildi.
Sosyal faydalar	Konargöçer Türkmenlerin büyük ölçüde yerleşik hayata geçmesi sağlandı.
	Kullanılmayan alanlar yerleşime ve üretime açıldı.
İdarî faydalar	Tahrir defterleriyle nüfus, üretim ve vergi kayıt altına alındı.
	Devlet taşrayı daha kolay denetledi.

Tımarlı Sipahilerin Yerel Güç Olmasını Önleyen Tedbirler

Tedbir	Açıklama
Toprağın mülkiyetinin devlete ait olması	Sipahi toprağın sahibi değil, yalnızca gelir toplama yetkisine sahipti.
Tımarın kalıtsal mülk olmaması	Tımar sipahinin ailesine otomatik olarak geçmezdi; merkezî otorite tarafından yeniden düzenlenirdi.
Tahrir ve yoklamalar	Tımarlar düzenli olarak denetlenirdi. Görevini yapmayan sipahinin tımarı geri alınabilirdi.
Yetkilerin kanunnamelerle sınırlandırılması	Sipahi keyfî vergi alamazdı; cezalandırma ve yargılama yetkisi sınırlıydı.
Cebelü getirme zorunluluğu	Sipahi askerî açıdan devlete bağlı tutulurdu.
Tımarın geri alınabilmesi veya bölgesinin değiştirilebilmesi	Sipahinin belirli bir bölgede kalıcı yerel güç hâline gelmesi engellenirdi.
Kadı denetimi	Hukukî denetim kadılar aracılığıyla sağlanırdı.

KARIŞTIRMA! Pençik savaş esirlerinin beşte birine dayanır; devşirme ise belirli kurallarla gayrimüslim çocukların devlet hizmetine alınmasıdır.

Pençik Sistemi

Pençik sistemi savaş esirlerinin beşte birinin padişah adına devlet hizmetine alınmasıdır.
Bu esirler askerlik ve saray hizmetleri için yetiştirilirdi.
“Pençik” kelimesi “beşte bir” anlamıyla ilişkilidir.
Edirne’nin fethinden sonra savaş esirlerinin artması bu sistemin doğmasına zemin hazırladı.
I. Murad Dönemi’nde uygulanmaya başlandı.
Çandarlı Kara Halil ve Kara Rüstem’in önerileri etkili oldu.

Pençik Sisteminin Sonuçları

Doğrudan padişaha bağlı maaşlı ve daimî bir merkez ordusu oluşturuldu.
Yeniçeri Ocağı’nın kurulmasına zemin hazırladı.
Yeniçerilere asker yetiştirmek için Gelibolu’da Acemi Ocağı açıldı.
Yeniçeri Ocağı I. Murad Dönemi’nde kurulmuştur.
Yeniçeri Ocağı doğrudan padişaha bağlı merkezî ve maaşlı bir ordudur.

Devşirme Sistemine Neden İhtiyaç Duyuldu?

Neden	Açıklama
Pençik sisteminin yetersiz kalması	1402 Ankara Savaşı’ndan sonra fetihler durdu ve savaş esiri sayısı azaldı.
Rumeli’de fetihlerin artması	Batı yönündeki fetihlerin sürmesi için profesyonel asker ihtiyacı arttı.
Yaya ve müsellemlerin yetersiz kalması	Mevcut düzenli birlikler genişleyen devletin askerî ihtiyacını karşılamada yetersiz kaldı.
Merkezî otoriteyi güçlendirme isteği	Doğrudan padişaha bağlı asker ve yönetici zümresi oluşturulmak istendi.
Saltanatın korunması	Padişaha sadakati yüksek bir merkez ordusu ve yönetici kadro yetiştirilmek istendi.

Devşirme Sisteminin Gelişimi

Padişah	Gelişme
I. Murad	Pençik sistemi uygulanmış, Acemi Ocağı ve Yeniçeri Ocağı kurulmuştur.
Çelebi Mehmet	Ankara Savaşı’ndan sonra Hristiyan tebaanın çocuklarının alınmasına dayalı devşirme uygulaması başlamıştır.
II. Murad	Devşirme sistemi kanun hâline getirilmiş ve kuralları belirginleşmiştir. Enderun Mektebi’nin gelişiminde rol oynamıştır.
Devşirme sistemi	Hristiyan tebaadan çocuk ve gençlerin seçilip eğitilerek askerî veya idarî görevlerde kullanılmasıdır.

Devşirme Sisteminin Temel Özellikleri

Devşirme, belli kurallar çerçevesinde yapılırdı.
Seçilen çocuk ve gençler eğitilirdi.
Yeteneklerine göre askerî veya idarî görevlerde kullanılırlardı.
Devşirilen çocukların sadakati doğrudan padişaha yöneltilirdi.
Sistem Kapıkulu Ordusu’na asker yetiştirmiştir.
Saray ve devlet yönetimine görevli yetiştirmiştir.

Devşirme Alınırken Dikkat Edilen Kurallar

Kural	Açıklama
Padişah fermanı gerekir	Devşirme padişahın veya yeniçeri ağasının ihtiyaç belirtmesi üzerine fermanla yapılırdı.
Gayrimüslimlerden alınırdı	Çoğunlukla Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocukları seçilirdi.
Müslümanlardan devşirme alınmazdı	Devşirme Müslüman çocuklardan yapılmazdı.
Yaş sınırı vardı	8 yaş altı ve 20 yaş üstü çocuklar devşirilmezdi.
Sağlık ve yetenek aranırdı	Akıllı, iyi huylu, fiziksel olarak sağlıklı, zeki ve yetenekli çocuklar tercih edilirdi.
Aile durumu dikkate alınırdı	Ailenin tek erkek çocuğu alınmazdı. Dul kadının oğulları devşirme yapılmazdı.
Sayı sınırı vardı	Bir bölgede en fazla kırk hanenin birinden bir çocuk alınırdı.
Yahudilerden devşirme alınmazdı	Devşirme sistemine Yahudi ailelerin çocukları dâhil edilmezdi.
Kayıt altına alınırdı	Çocukların kimlik ve aile bilgileri deftere yazılırdı.

Devşirme Alımı Sırasında Bulunabilecek Görevliler

Sancak beyi
Kadı
Tımarlı sipahi
Kâtip
Bölgenin dinî temsilcisi / papazı
Devşirme adaylarının aileleri

Devşirme Süreci

Aşama	Açıklama
1. Seçim	Balkanlardaki Hristiyan ailelerin çocukları belirli kurallara göre seçilir.
2. Kayıt	Çocukların bilgileri tahrir benzeri defterlere kaydedilir.
3. Türk’e verme	Çocuklar Müslüman Türk ailelerin yanına verilir. Türkçe, İslam terbiyesi, Türk örf ve âdetleri öğrenilir.
4. Acemi Ocağı	Askerî eğitime alınırlar. Bu eğitim 3 ila 8 yıl sürebilir.
5. Kapıkulu Ocaklarına geçiş	Eğitimini tamamlayanlar yeteneklerine göre Yeniçeri Ocağı ve diğer Kapıkulu birliklerine alınır.
6. Enderun’a seçilme	Zeki ve yetenekli olanlar saray okulu Enderun’a alınarak devlet adamı olarak yetiştirilir.
7. Çıkma / Bedergâh / Kapıya çıkma	Acemi Ocağı’ndan Yeniçeri Ocağı’na veya Enderun’dan saray görevlerine geçişe verilen addır.

Devşirme Sisteminin Osmanlı Devletleşmesine Etkileri

Merkezî otoriteyi güçlendirdi.
Kapıkulu Ordusu’nun gelişmesini sağladı.
Doğrudan padişaha bağlı askerî güç oluşturdu.
Liyakat temelli bir yönetici sınıfın ortaya çıkmasına katkı sağladı.
Merkez ile taşra arasındaki bağı güçlendirdi.
Osmanlı devlet kimliğinin oluşmasını destekledi.
Devlete sürekli ve güvenilir insan kaynağı sağladı.

Kapıkulu Askerlerinin Genel Özellikleri

Osmanlı merkez ordusudur.
Doğrudan padişaha bağlıdır.
Maaşlıdırlar.
Üç ayda bir ulufe alırlar.
Padişahların tahta çıkışlarında cülus bahşişi alırlardı.
Barış zamanında bile savaşa hazır beklerlerdi.
Merkezî otoritenin en önemli güvencelerinden biridir.

Kapıkulu Askerlerinin Taşra Güçleriyle İlişkisi

Kapıkulu askerleri eyaletlerdeki Tımarlı Sipahiler gibi taşra güçlerini dengelemiştir.
Devşirme sistemi taşradaki Tımarlı Sipahileri dengeleyecek merkezî askerî yapı oluşturdu.
Doğrudan padişaha bağlı askerî güç merkezî otoriteyi destekledi.
Merkez ordusu, Osmanlı askerî teşkilatının önemli bir unsurudur.

Kapıkulu Piyadeleri

Birlik	Görevleri
Acemi Ocağı	Yeniçeri ve diğer Kapıkulu ocaklarına asker yetiştirirdi.
Yeniçeriler	Kapıkulu piyadelerinin en kalabalık ve en önemli sınıfıdır. Doğrudan padişaha bağlıdır. Üç ayda bir ulufe alır.
Cebeciler	Silahların yapımı, onarımı ve korunmasından sorumludur.
Topçular	Top döker ve savaşta topları kullanır.
Top Arabacıları	Ağır topların savaş alanına taşınmasını sağlar.
Humbaracılar	Havan topu, el bombası ve humbara adı verilen patlayıcıları yapar ve kullanır.
Lağımcılar	Kuşatmalarda tünel kazarak kale duvarlarını yıkmaya çalışır.

Kapıkulu Süvarileri / Altı Bölük Halkı

Birlik	Görevleri
Sipahiler	Savaş sırasında padişahın çadırını korurlardı.
Silahtarlar	Padişahın silahlarını ve yakın çevresini korurlardı.
Sağ Ulufeciler	Saltanat sancaklarını korurlardı.
Sol Ulufeciler	Saltanat sancaklarını korurlardı.
Sağ Garipler	Ordunun ağırlıklarını ve hazineyi korurlardı.
Sol Garipler	Ordunun ağırlıklarını ve hazineyi korurlardı.

Kapıkulu Süvarilerinin Genel Özellikleri

Padişaha en yakın atlı birliklerdir.
Yeniçerilerden daha itibarlı kabul edilirlerdi.
Daha yüksek maaş alırlardı.
Altı Bölük Halkı içinde sipahiler, silahtarlar, ulufeciler ve garipler yer alır.

Yeniçeriler ile Tımarlı Sipahilerin Karşılaştırılması

Özellik	Tımarlı Sipahiler	Yeniçeriler
Bağlı oldukları yapı	Eyalet ordusu	Kapıkulu / merkez ordusu
Asker tipi	Atlı asker	Piyade asker
Oluşturulma biçimi	Tımar sistemiyle oluşturulur	Önce pençik, sonra devşirme sistemiyle oluşturulur
Bulundukları yer	Barış zamanında taşrada, tımar bölgelerinde bulunurlar	Barış zamanında başkentte / payitahtta bulunurlar
Bağlılık ve komuta	Eyalet valisinin emrinde savaşa katılırlar	Doğrudan padişaha bağlıdırlar
Ekonomik kaynak	Hazineden maaş almazlar; geçimleri tımar gelirleriyle sağlanır	Maaşlı askerlerdir; üç ayda bir ulufe alırlar
Tahta çıkış geliri	Cülus bahşişi almazlar	Padişah tahta çıktığında cülus bahşişi alırlar
Görevleri	Tımar bölgelerinde güvenliği sağlar, üretimi denetler, vergi toplar, savaşa katılırlar	Başkentin güvenliğini sağlar, savaşlarda merkez ordusu olarak görev yaparlar
Askerlik dışı iş	Tarımsal düzen ve vergi işleriyle ilgilidirler	Askerlik dışında işle uğraşmaları yasaktır
Ordudaki yeri	Osmanlı ordusunun en kalabalık kısmıdır	Kapıkulu Ordusu’nun en önemli ve en kalabalık piyade grubudur
Merkez-taşra ilişkisi	Taşra gücünü temsil eder	Merkezî otoritenin gücünü temsil eder

Osmanlı Hukuk Sisteminin Temelleri

Hukuk türü	Açıklama
Şerî Hukuk	İslam dininin kurallarına dayanan hukuk sistemidir. Aile hukuku, evlilik, boşanma ve miras gibi alanlarda uygulanmıştır.
Örfî Hukuk	Türk gelenekleri, devlet uygulamaları ve padişah emirlerinden oluşur.
Örfî hukuk kaynakları	Ferman, kanunname, berat ve emirler örfî hukukun kaynaklarındandır.
Önemli not	Örfî hukuk padişahın yönetim yetkisine dayanır; şerî hukuka aykırı olamazdı.
Birlikte uygulanma	Şerî ve örfî hukukun birlikte uygulanması dinî ve idarî düzeni sağlamıştır.

Hukuk Sistemindeki Görevliler

Görevli	Görevleri
Kazasker	Yargı teşkilatının üst düzey görevlisidir.
	Divan-ı Hümayun’a gelen davaları inceler ve karara bağlar.
	Kadı ve müderrislerin tayininde etkilidir.
Kadı	Eyalet, sancak ve kazalarda şerî ve örfî hukuka göre davalara bakar ve hüküm verir.
	İdarî, beledî, mali ve denetim görevleri de vardır.

Sınavda Çıkar

Kazasker, Divan-ı Hümayun üyesidir.
Kadıların verdiği kararlara itiraz edilirse konu Divan-ı Hümayun’da yeniden görüşülebilir.
Osmanlı Devleti’nin ilk kadısı Dursun Fakihtir.

Kadıların Görevleri

Görev alanı	Görevleri
Hukuk ve adalet	Şerî ve örfî hukuka göre davalara bakar, hüküm verir.
Noterlik işleri	Nikâh, tapu, miras, sözleşme ve senet kayıtlarını tutar.
İdare ve yönetim	Kaza yönetiminde mülkî idareyi yürütür. Günümüzdeki kaymakamlık görevine benzer bazı yetkileri vardır.
Belediye hizmetleri	Çarşı ve pazarları denetler; temizlik, fiyat, ölçü-tartı ve şehir düzeniyle ilgilenir.
Denetim ve teftiş	Halktan gelen şikâyetleri inceler; yöneticilerle ilgili sorunları merkeze bildirir.
Vakıf denetimi	Vakıfların işleyişini kontrol eder.
Tımar denetimi	Tımar uygulamalarının kanunlara uygun yürütülmesini denetler.
Mali işler	Vergilerin düzenli toplanmasını ve merkeze ulaştırılmasını takip eder.
Güvenlik	Kaza idaresinde asayişin sağlanmasında görev alır.

Osmanlı Toplum Yapısı

Toplumsal grup	Açıklama
Yönetenler / Askerîler	Askerî ve sivil yöneticileri kapsar. Devlet hizmetinde bulunan memur statüsündeki kişilerdir. Genel olarak vergi vermezler.
Yönetilenler / Reaya	Vergi veren halktır. Çiftçiler, esnaf, tüccarlar ve konargöçerler bu gruptadır.
	Üretim ve ticaret faaliyetlerini yürütür.

Yönetenler / Askerî Sınıf

Sınıf	Görev alanı	Örnek görevliler
Seyfiye	Askerî ve idarî işler	Veziriazam, vezir, kaptan-ı derya, yeniçeri ağası, beylerbeyi, sancakbeyi, subaşı, Kapıkulu askerleri, Tımarlı Sipahi
Kalemiye	Bürokrasi ve maliye	Defterdar, nişancı, reisülküttap
İlmiye	Adalet, din ve eğitim	Şeyhülislam, kazasker, kadı, müderris, imam-hatip, vaiz

ÖSYM DİKKAT Şer’i hukuk İslam hukukuna, örfi hukuk padişahın toplum ve devlet ihtiyaçlarına göre koyduğu kurallara dayanır; ikisi birlikte uygulanmıştır.

Post Views: 15