Osmanlı Devleti’nin Cihan Devleti Hâline Gelmesi | 10. Sınıf Maarif Model Tarih Ders Notu

Jeopolitik Konum

• Osmanlı Devleti, Doğu ile Batı arasında stratejik bir bölgede kurulmuştur.
• İpek Yolu ve Baharat Yolu gibi ticaret yollarının kesişim noktasında bulunmuştur.
• Anadolu, Balkanlar, Akdeniz, Karadeniz ve Orta Doğu üzerinde hâkimiyet kurmuştur.
• Bu hâkimiyet Osmanlı’yı kıtalararası bir güç hâline getirmiştir.
• İstanbul, Boğazlara hâkim olduğu için siyasî, askerî ve ekonomik bakımdan önem taşımıştır.

Güçlü ve Merkezî Yönetim

• Osmanlı Devleti’nin başarısında güçlü merkezî yönetim anlayışı etkili olmuştur.
• Padişahın otoritesini temsil eden merkez teşkilatı karar alma gücünü artırmıştır.
• Taşra yönetimi, eyaletlerin merkeze bağlılığını ve düzenini sağlamıştır.
• Devlet kaynakları fetih ve güvenlik politikalarına uygun şekilde seferber edilmiştir.

Güçlü Askerî Yapı

• Osmanlı ordusu, döneminin en disiplinli ve etkili askerî güçlerinden biri olmuştur.
• Kapıkulu askerleri ve tımarlı sipahiler Osmanlı’nın kara gücünü oluşturmuştur.
• Donanmanın güçlendirilmesiyle Osmanlı denizlerde de etkili olmaya çalışmıştır.
• Akdeniz, Karadeniz, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’nda etkinlik hedeflenmiştir.
• Lojistik imkânlar ordunun seferlere düzenli hazırlanmasını sağlamıştır.
• Geniş sınırlardan sağlanan insan kaynağı askerî gücü artırmıştır.

Ekonomik Kaynaklar

• Geniş topraklar vergi geliri, tarımsal üretim ve ticaret geliri sağlamıştır.
• Karadeniz, Akdeniz, İpek Yolu ve Baharat Yolu üzerinde hâkimiyet kurulmaya çalışılmıştır.
• Fethedilen bölgelerde ticaret yollarının güvenliği sağlanmıştır.
• Ticaret yollarındaki güvenlik ekonomik canlılığı artırmıştır.
• Osmanlı’nın başarısı yalnızca toprak kazanmasından değil, kaynakları etkili kullanmasından kaynaklanmıştır.

1453-1683 Siyasi ve Askerî Gelişmeler

Fatih Dönemi:

• 1451 yılında II. Mehmet, II. Murat’ın vefatı üzerine ikinci kez tahta çıkmıştır.
• Tahta çıkışından sonra Karamanoğulları ve Sırp Despotluğu ile barış yapılmıştır.
• Balkanlar ve Anadolu’daki vasal devletler üzerinde merkezî otorite güçlendirilmiştir.
• Macar tehdidine karşı Sofya’ya asker gönderilmiştir.
• Mora üzerine akınlar düzenlenmiştir.
• Doğu Roma, Şehzade Orhan’ı Osmanlı’ya karşı tehdit unsuru olarak kullanmıştır.
• Bizans, Anadolu ve Rumeli arasındaki bağlantıyı zorlaştırmaktaydı.

İstanbul’un Fethinin Sebepleri

Fetih İçin Yapılan Hazırlıklar

• Anadolu Hisarı’nın karşısına Rumeli Hisarı yaptırılmıştır.
• Rumeli Hisarı, Boğazkesen adıyla da bilinmiştir.
• İstanbul’u denizden kuşatmak için güçlü bir donanma hazırlanmıştır.
• Surları yıkmak amacıyla Şahi adı verilen büyük toplar döktürülmüştür.
• Havan topları ve hareketli kuşatma kuleleri yapılmıştır.
• Askerlerin surlara tırmanabilmesi için tekerlekli kuleler hazırlanmıştır.
• Kırklareli Demirköy’deki Fatih Dökümhanesi’nde top, humbara ve dane gülle imal edilmiştir.
• İstanbul’un güçlü surlarına karşı lağım kazma yöntemi kullanılmıştır.
• Topçu ateşi ve denizden kuşatma gibi çok yönlü askerî yöntemler uygulanmıştır.

Doğu Roma’nın Savunma Hazırlıkları

• Avrupa devletlerinden ve papadan yardım istenmiştir.
• Haliç’in girişi büyük zincirlerle kapatılmıştır.
• İstanbul’u çevreleyen surlar onarılmış ve güçlendirilmiştir.
• İstanbul surları hendek, dış sur ve iç surdan oluşan güçlü bir savunma sistemine sahipti.

Fetih Süreci

Fethin Sonuçları: Siyasi

• Osmanlı Devleti imparatorluk niteliği kazandı.
• II. Mehmet, Fatih, Kayser-i Rûm (Roma İmparatoru) ve Sultânü’l-Berreyn ve Hâkânü’l-Bahreyn unvanlarını aldı.
• İstanbul, Osmanlı Devleti’nin başkenti oldu.
• Anadolu ve Rumeli toprakları arasındaki bağlantı güçlendi.
• Osmanlı Devleti’nin siyasi gücü ve prestiji arttı.

Fethin Sonuçları: Askerî ve Ekonomik

• Boğazların askerî kontrolü Osmanlı’ya geçti.
• Avrupa seferleri için stratejik bir üs elde edildi.
• Şahi toplarının surları yıkabilmesi, Osmanlı ordusunun teknolojik gücünü gösterdi.
• İpek Yolu’nun önemli kolları Osmanlı denetimine girdi.
• Karadeniz ticaret yolu kontrol altına alındı.
• Boğazlardan alınan vergilerle hazine gelirleri arttı.

Fethin Sonuçları: Kültürel ve Sosyal

• İstanbul, Osmanlı’nın yeni siyasi, ekonomik ve kültürel merkezi hâline getirildi.
• Şehirde imar faaliyetleri yapıldı; Anadolu’dan getirilen Türk nüfus İstanbul’a yerleştirildi.
• Gayrimüslimlere din ve inanç özgürlüğü tanındı.
• Can ve mal güvenlikleri devlet güvencesine alındı.
• Ayasofya camiye çevrildi; Fatih Külliyesi ve Ayasofya-i Kebir Vakfı kuruldu.
• Ortodoks Patrikliği varlığını sürdürdü; Ermeni Patrikliği Bursa’dan İstanbul’a taşındı.
• Topkapı Sarayı’nın inşasına başlandı.

Dünya Tarihi Açısından Sonuçlar

• Bin yılı aşkın süren Doğu Roma İmparatorluğu sona erdi.
• Orta Çağ’ın sona erip Yeni Çağ’ın başladığı kabul edildi.
• Karadeniz ile Akdeniz arasındaki deniz ticaret yolları Osmanlıların eline geçti.
• Avrupalılar yeni ticaret yolları aramaya yöneldi; bu durum Coğrafi Keşiflere zemin hazırladı.
• Top teknolojisinin surları yıkabileceği anlaşıldı.
• Avrupa’da feodalitenin temel dayanaklarından olan kaleler önem kaybetmeye başladı.
• Savaş teknolojileri ve kuşatma yöntemleri değişti.

Fatih Dönemi’nde Diğer Fetihler

II. Bayezid Dönemi: Cem Sultan Olayı

• Fatih Sultan Mehmet’in 1481’de vefatından sonra II. Bayezid tahta çıkmıştır.
• Kardeşi Cem Sultan, tahtta hak iddia ederek isyan etmiştir.
• Cem Sultan 1482’de Yenişehir Savaşı’nı kaybedince Memlûk Devleti’ne sığınmıştır.
• Daha sonra tekrar mücadele etmiş ancak yine başarılı olamamıştır.

Cem Sultan Olayı

• Cem Sultan sırasıyla Memlûk Devleti’ne sığınmıştır.
• Daha sonra Rodos Şövalyeleri’ne, Fransa’ya ve Roma’daki Papalık’a sığınmıştır.
• Cem Sultan Olayı başlangıçta bir iç meseleydi.
• Avrupalı devletlerin müdahalesiyle uluslararası bir sorun hâline gelmiştir.
• Bu olay Osmanlı Devleti’nin batıdaki ilerleyişini yavaşlatmıştır.

Askerî ve Diplomatik Gelişmeler

• 1484’te Boğdan üzerine sefer düzenlenmiş; Kili ve Akkerman kaleleri fethedilmiştir.
• Venediklilerden Modon ve Koron limanları alınmıştır.
• Macaristan ile karşılıklı akınlar ve mücadeleler devam etmiştir.
• İspanya, yani Endülüs bölgesi ile ilk diplomatik münasebetler başlamıştır.
• Memlûklerle yapılan savaşlar yaklaşık 6 yıl sürmüştür.
• Bu dönemde Osmanlı Devleti Memlûklere karşı kesin üstünlük sağlayamamıştır.

İspanya’daki Yardımlar

• Endülüs Emevi Devleti’nin 1031’de dağılmasından sonra Hristiyan devletler bölgede topraklarını genişletmiştir.
• 1469’da Kastilya ve Aragon krallıklarının birleşmesiyle İspanya’da Hristiyan siyasi birliği kurulmuştur.
• 1492’de Endülüs’teki son İslam devleti olan Benî Ahmer Devleti yıkılmıştır.
• Engizisyon mahkemeleri Müslümanları ve Yahudileri Hristiyan olmaya zorlamıştır.
• Baskı ve işkenceler uygulanmıştır.

İspanya’daki Yardımlarda Osmanlı

• Osmanlı Devleti, Benî Ahmer Devleti’ne doğrudan askerî yardım gönderememiştir.
• Bu durumda Memlûklerle savaşlar, Cem Sultan sorunu ve donanmanın yeterince güçlü olmaması etkili olmuştur.
• II. Bayezid, gönderdiği gemilerle zulüm gören Yahudi ve Müslümanları kurtarmıştır.
• Binlerce Müslüman Kuzey Afrika’ya taşınmıştır.
• Yahudi aileler Osmanlı topraklarına getirilerek yerleştirilmiştir.
• Bu yardım faaliyeti II. Bayezid ve daha sonra Kanuni dönemlerinde de devam etmiştir.

Safevî ve Memlûk İlişkileri

• Safevî Devleti, Osmanlı’nın doğu sınırında en önemli rakip hâline gelmiştir.
• Safevîler Şiiliği kabul etmiş ve Anadolu’da Şiilik propagandası yapmıştır.
• Safevî propagandası sonucunda 1511’de Şahkulu İsyanı çıkmıştır.
• Şahkulu İsyanı Osmanlı Devleti tarafından bastırılmıştır.
• Memlûklerle savaşlar yaşanmıştır.
• II. Bayezid döneminde bu savaşlarda kesin sonuç alınamamıştır.

Safevî Devleti’nin Özellikleri

• Safevî Devleti bugünkü İran coğrafyasında kurulmuştur.
• 1501’de Şah İsmail tarafından Akkoyunlulara son verilerek kurulmuştur.
• Başkenti Tebriz’dir.
• Türkmen kökenli Şii bir devlettir.
• XVIII. yüzyılın ilk yarısına kadar Azerbaycan, İran, Ermenistan, Irak ve Afganistan çevresinde hüküm sürmüştür.
• Osmanlı Devleti açısından doğu sınırında büyük bir tehdit oluşturmuştur.

Çaldıran Savaşı’nın Sebepleri

Çaldıran Savaşı: Gelişme

• Yavuz Sultan Selim, 1512’de tahta çıktıktan sonra önceliği doğu sınırlarının güvenliğine vermiştir.
• Safevî tehlikesini ortadan kaldırmak için İran üzerine sefere çıkmıştır.
• 23 Ağustos 1514’te yapılan Çaldıran Savaşı’nda Osmanlı ordusu Safevî ordusunu büyük bir yenilgiye uğratmıştır.

Çaldıran Savaşı: Sonuçlar

• Birçok Doğu Anadolu şehri Osmanlı kontrolüne geçti.
• Tebriz Osmanlılar tarafından ele geçirildi.
• Tebriz-Halep ve Tebriz-Bursa İpek Yolu güzergâhı Osmanlı denetimine girdi.
• Şii propagandasının Anadolu’daki etkisi büyük ölçüde sınırlandırıldı.
• Safevî tehlikesi geçici olarak durduruldu.
• Doğu Anadolu’da Osmanlı hâkimiyeti güçlendi.

Turnadağ Savaşı

• Yavuz Sultan Selim döneminde Dulkadiroğulları Beyliği üzerine gidilmiştir.
• Turnadağ Savaşı sonucunda Dulkadiroğulları Beyliği toprakları Osmanlı’ya katılmıştır.
• Böylece Anadolu’da Türk siyasi birliği büyük ölçüde tamamlanmıştır.

Memlûk Devleti’nin Genel Durumu

• Memlûk Devleti 1250-1517 yılları arasında hüküm sürmüştür.
• Mısır, Hicaz, Filistin ve Suriye bölgelerinde etkili olmuştur.
• Abbasi halifesinin koruyuculuğunu üstlendiği için İslam dünyasında lider konumundaydı.
• Hicaz bölgesini kontrol ettiği için Mekke ve Medine üzerinde nüfuz sahibiydi.

Osmanlı-Memlûk İlişkilerinin Bozulması

Mısır Seferi’nin Sebepleri

• Memlûk Devleti’ne son verme düşüncesi etkili olmuştur.
• Mekke ve Medine’nin bulunduğu Hicaz bölgesini denetim altına almak istenmiştir.
• İslam dünyasının liderliğini ve koruyuculuğunu üstlenmek amaçlanmıştır.
• Suriye ve Mısır kıyısındaki ticari limanları ele geçirmek istenmiştir.
• Baharat Yolu’na hâkim olmak hedeflenmiştir.
• Anadolu’nun güney sınırlarını güvence altına almak amaçlanmıştır.
• Memlûklerin Safevîlerle iş birliği yapması sefer sebepleri arasındadır.

Mercidabık ve Ridaniye Savaşları

Mısır Seferi’nin Genel Sonuçları

• Memlûk Devleti yıkıldı.
• Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz Osmanlı hâkimiyetine girdi.
• Doğu Akdeniz kıyıları ve limanları, Kıbrıs dışında, Osmanlı egemenliğine geçti.
• Halifelik Osmanlılara geçti.
• Osmanlı Devleti İslam dünyasının lideri hâline geldi.
• Mukaddes Emanetler İstanbul Topkapı Sarayı’na getirildi.
• Baharat Yolu Osmanlı kontrolüne girdi.
• Hazine gelirleri arttı.
• Yavuz Sultan Selim “Hâdimü’l-Haremeyn” yani Mekke ve Medine’nin hizmetkârı unvanını aldı.
• Osmanlı yönetiminde İslam hukuku daha belirgin hâle geldi.

Osmanlı’nın Afrika’daki Faaliyetleri: Amaçları

• Doğu Akdeniz’deki Osmanlı bölgelerinin güvenliğini sağlamak amaçlanmıştır.
• İspanya ve Portekiz gibi Hristiyan Avrupa devletleriyle siyasi, ticari ve dinî rekabette avantaj sağlanmak istenmiştir.
• Avrupalıların sömürgeci politikalarına engel olmak hedeflenmiştir.
• Bölgedeki Müslüman halkları korumak amaçlanmıştır.
• Kızıldeniz, Akdeniz ve Hint Okyanusu’nda askerî üstünlük kurmak istenmiştir.
• Ticaret yolları kontrol altında tutulmak istenmiştir.

Afrika Faaliyetlerinin Etkileri

XVI. Yüzyılda Avrupa’nın Genel Durumu

• Coğrafi Keşifler ve Rönesans ekonomik ve kültürel gelişmeler doğurmuştur.
• Reform hareketleri dinî ve siyasi karışıklıklara yol açmıştır.
• Avrupa’daki en güçlü hanedanlardan biri Habsburg Hanedanı olmuştur.
• Kanuni, Avrupa’daki siyasi rekabetleri kullanmıştır.
• Amaç: Osmanlı aleyhine oluşabilecek Hristiyan birliğini engellemek.

Avrupa’daki Güçler

• Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu
• IX. yüzyılda Doğu Frank Krallığı’nın devamı olarak doğmuştur. Çok parçalı bir yapıya sahiptir.
• Şarlken ve Mücadele Alanları
• İmparator Şarlken, Papa tarafından taç giydirilerek seçilmiştir. Fransa ve Balkanlar üzerinde hâkimiyet mücadelesi vermiş, Safevîlerle Osmanlı’ya karşı ittifak kurmuştur.
• Avusturya
• Kutsal Roma-Germen İmparatorluğu’nun bir parçasıdır. Başkenti Viyana’dır. Arşidük Ferdinand, Şarlken’in kardeşidir.
• Macaristan
• 1516-1526 arasında II. Layoş tarafından yönetilmiştir. Habsburglarla akrabalık bağı vardır. Balkanlar ve Orta Avrupa hâkimiyeti açısından önemlidir.
• İspanya
• Habsburg Hanedanı yönetimindedir. Amerika’daki keşiflerle zenginleşmiştir. Denizlerde Osmanlı ile rekabet hâlindedir.
• Fransa
• Valois Hanedanı yönetimindedir. Kral I. Fransuva döneminde Rönesans etkileri görülmüştür. Habsburglarla rekabet ettiği için Kanuni ile yakınlaşmıştır.
• İngiltere
• Tudor Hanedanı tarafından yönetilmiştir. VIII. Henri döneminde Roma Katolik Kilisesi’nden ayrılarak Anglikan Kilisesi’ni kurmuştur. Osmanlı’nın desteklediği devletlerden biri olmuştur.
• Portekiz
• Coğrafi Keşiflerle Hindistan’a ulaşmış, Baharat ticaretini kontrol etmeye çalışmış ve Osmanlı ile mücadele etmiştir.

Kanuni’nin Genel Fetih Politikası

Belgrad’ın Fethi (1521)

• Belgrad, Orta Avrupa’ya açılan kapı konumundaydı.
• Macaristan ile yaşanan ilişkiler sonucunda stratejik öneme sahip Belgrad fethedilmiştir.
• Bu fetih, Osmanlı’nın Avrupa içlerine ilerlemesini kolaylaştırmıştır.

Mohaç Meydan Muharebesi (1526): Sebepler

• Macaristan’ın Belgrad’ı geri almak istemesi.
• Fransa Kralı I. Fransuva’nın Şarlken’e esir düşmesi üzerine Osmanlı’dan yardım istenmesi.
• Osmanlı’nın Avrupa’da kesin hâkimiyet kurma düşüncesi.
• Osmanlı’ya karşı oluşabilecek Haçlı birliğini engelleme isteği.
• Habsburgların Avrupa’daki güçlenmesini önleme amacı.

Mohaç Meydan Muharebesi: Gelişme

• Kanuni Sultan Süleyman Macaristan üzerine sefere çıkmıştır.
• 29 Ağustos 1526’da Mohaç Meydan Muharebesi yapılmıştır.
• Macar ordusu kısa sürede ağır yenilgiye uğratılmıştır.
• Macar Kralı II. Layoş savaşta ölmüştür.

Mohaç Meydan Muharebesi: Sonuçlar

• Macar ordusu yenilmiştir.
• Budin teslim olmuştur.
• Macar tahtına Osmanlı desteğiyle Jan Zapolya getirilmiştir.
• Macaristan üzerinde Osmanlı-Habsburg mücadelesi başlamıştır.
• Osmanlı-Avusturya mücadelelerinin zemini oluşmuştur.
• Ferdinand, Macar topraklarında hak iddia ederek saldırıya geçmiştir.

I. Viyana Kuşatması (1529)

• Habsburglar Macar tahtında hak iddia etmiştir.
• Avusturya Arşidükü Ferdinand Budin’i ele geçirmiştir.
• Osmanlı, Macaristan üzerindeki nüfuzunu korumak istemiştir.
• Kanuni, Budin’i geri aldıktan sonra Viyana’yı kuşatmıştır.
• Kuşatma, Osmanlı gücünün Avrupa’nın merkezine kadar ulaştığını göstermiştir.

Viyana’nın Alınamama Sebepleri

• Kış mevsiminin yaklaşması.
• Büyük kuşatma toplarının getirilmemesi.
• Erzak ve lojistik sıkıntılar yaşanması.
• Seferin asıl amacının Viyana’yı almak değil, Ferdinand’ı cezalandırmak ve Budin’i kurtarmak olması.

Alman Seferi (1532)

• Ferdinand’ın Budin’i yeniden kuşatması üzerine Kanuni Alman Seferi’ne çıkmıştır.
• Osmanlı ordusunun karşısına güçlü bir ordu çıkmamıştır.
• Ferdinand barış istemek zorunda kalmıştır.
• Bu süreç 1533 İstanbul Antlaşması’na zemin hazırlamıştır.

İstanbul Antlaşması (1533)

• Protokol Maddesi
• Avusturya Arşidükü protokol bakımından Osmanlı sadrazamına denk sayılacaktır. Osmanlı padişahı Avusturya hükümdarını kendisiyle eşit görmemiştir.
• Macaristan Maddesi
• Avusturya, Macaristan üzerinde hak iddia etmeyecektir. Osmanlı’nın Macaristan üzerindeki etkisi kabul edilmiştir.
• Vergi Maddesi
• Avusturya, elindeki Macar toprakları için Osmanlı’ya vergi ödeyecektir. Osmanlı’nın Avusturya üzerindeki siyasi üstünlüğü kabul edilmiştir.
• Diplomatik Anlam
• Bu üstünlük 1606 Zitvatorok Antlaşması’na kadar devam etmiştir. Antlaşma padişah lütfu sayılmıştır ve Osmanlı’nın diplomatik üstünlüğünü gösterir.

Zigetvar Seferi (1566)

• II. Maksimilyan’ın yükümlülüklerini yerine getirmemesi ve Erdel’e saldırması üzerine düzenlenmiştir.
• Kanuni Sultan Süleyman, Zigetvar Kalesi fethedilmeden önce vefat etmiştir.
• Zigetvar Kalesi alınmıştır.
• Bu sefer Kanuni Sultan Süleyman’ın son seferidir.

Hristiyan Birliğini Bölmeye Yönelik Politikalar

• Osmanlı Devleti, Avrupa’da kendisine karşı güçlü bir Hristiyan birliği oluşmasını engellemeye çalışmıştır.
• Protestanlık mezhebi desteklenmiştir.
• Millî monarşik devletler desteklenmiştir.
• Habsburglara karşı Fransa ile yakın ilişkiler kurulmuştur.
• İngiltere gibi Katolik olmayan güçlerin desteklenmesi Osmanlı’nın Avrupa dengesini gözettiğini göstermiştir.

Fransa ile İlişkiler ve Kapitülasyonlar: Amaçlar

• Ticareti artırmak.
• Ticaret yollarını kontrol etmek.
• Osmanlı’ya karşı oluşabilecek ittifakları engellemek.
• Habsburg gücünü dengelemek.
• Akdeniz ticaretini canlandırmak.

Kapitülasyonlar: Süreç

Preveze Deniz Savaşı (1538):

• Akdeniz hâkimiyeti mücadelesi.
• Barbaros Hayreddin Paşa’nın Akdeniz’deki başarılı faaliyetleri.
• Osmanlı’ya karşı Haçlı donanması oluşturulması.
• Avrupa devletlerinin Osmanlı deniz gücünü sınırlamak istemesi.
• Osmanlı donanmasına Barbaros Hayreddin Paşa komuta etmiştir.
• Haçlı donanmasına Andrea Doria komuta etmiştir.
• 28 Eylül 1538’de Preveze Deniz Zaferi kazanılmıştır.

Preveze Deniz Zaferi: Sonuçlar

• Osmanlı Devleti savaşı kazanmıştır.
• Akdeniz’de Osmanlı üstünlüğü kesinleşmiştir.
• Akdeniz büyük ölçüde “Türk gölü” hâline gelmiştir.
• Hristiyan dünyası Akdeniz’deki üstünlüğünü büyük ölçüde kaybetmiştir.
• Osmanlı deniz ticaret yollarını ve kıyı güvenliğini daha güçlü biçimde kontrol etmiştir.
• Osmanlı’nın sadece kara gücü değil, deniz gücü olarak da cihan devleti olduğu kanıtlanmıştır.

Hint Deniz Seferleri (1538-1553)

• Portekizlilerin Ümit Burnu’nu keşfederek Hindistan’a ulaşması.
• Portekizlilerin Kızıldeniz ve Basra Körfezi’ni kontrol altına almaya çalışması.
• Baharat Yolu üzerinde Portekiz üstünlüğünün oluşması.
• Osmanlı’nın bölge ticareti üzerinde yeniden etkili olmak istemesi.
• Hindistan’daki Gücerat ve Kaliküt bölgelerindeki Müslümanlara yardım etmek istemesi.
• Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Hint Okyanusu’ndaki Portekiz etkisine son verme amacı.

Hint Deniz Seferleri: Düzenlenen Seferler

Hint Deniz Seferleri: Sonuçlar

• Açe Sultanlığı’na askerî ve teknik destek sağlandı.
• Müslüman tüccarların Portekizlilere karşı güvenliğine katkıda bulunuldu.
• Kızıldeniz, Basra Körfezi ve Doğu Afrika kıyılarında Osmanlı etkisi arttı.
• Ancak seferlerde beklenen tam siyasi başarı elde edilemedi.

Hint Deniz Seferleri: Başarısızlık Nedenleri

• Coğrafi Uzaklık
• Hint Okyanusu Osmanlı merkezine çok uzaktı; seferlerin sürekliliği sağlanamadı.
• Portekiz’in Okyanus Tecrübesi
• Portekizliler okyanus denizciliğinde Osmanlı’dan daha deneyimliydi.
• Donanma Yapısı
• Osmanlı gemileri Akdeniz şartlarına uygundu; okyanus şartlarında yetersiz kaldı.
• Lojistik Sorunlar
• Asker, erzak ve silah temininde zorluklar yaşandı.
• Yerel Destek Eksikliği
• Hint Okyanusu çevresindeki Müslüman devletlerden yeterli destek alınamadı.
• Öncelik Farkı
• Osmanlı Devleti Avrupa ve Akdeniz fetihlerine daha fazla önem verdi.

Kıbrıs’ın Fethi (1571)

• Kıbrıs, Doğu Akdeniz’de Anadolu, Suriye ve Mısır arasında kilit bir konumdaydı.
• Ada Venedik idaresindeydi.
• Hristiyan korsanlar adayı üs olarak kullanarak Osmanlı ticaret gemilerine ve hac yolcularına saldırıyordu.
• Doğu Akdeniz ticaret ve hac yollarının güvenliği için Kıbrıs’ın alınması gerekli görülmüştür.

Kıbrıs’ın Fethi:

• Doğu Akdeniz’deki ticaret ve hac yollarının güvenliğini sağlamak.
• Mısır ticaret gemilerine ve hacı adaylarına yönelik korsan saldırılarını durdurmak.
• Osmanlı’nın Akdeniz’deki hâkimiyetini güçlendirmek.
• Venedik’in Doğu Akdeniz’deki etkinliğini azaltmak.
• Kıbrıs, II. Selim döneminde fethedilmiştir.
• 1 Ağustos 1571’de Mağusa’nın teslim olmasıyla Kıbrıs’ın fethi tamamlanmıştır.

Kıbrıs’ın Fethinin Sonuçları

• Siyasi
• Osmanlı Devleti Doğu Akdeniz’deki siyasi otoritesini artırdı. Venedik’in bölgedeki etkisi zayıfladı.
• Askerî
• Osmanlı Devleti Doğu Akdeniz’de önemli bir askerî üs kazandı. Donanmanın hareket kabiliyeti arttı.
• Ekonomik
• Ada üzerindeki tarım ve ticaret gelirleri Osmanlı hazinesine aktarıldı. Doğu Akdeniz ticaret yollarının kontrolü güçlendi.
• Diplomatik-Askerî
• Kıbrıs’ın fethi, Avrupa’da Osmanlı’ya karşı yeni bir Haçlı ittifakının kurulmasına neden oldu.

İnebahtı Deniz Savaşı (1571)

• Kıbrıs’ın Osmanlı tarafından alınması üzerine Avrupa devletleri papa öncülüğünde bir Haçlı ittifakı kurmuştur.
• 7 Ekim 1571’de İnebahtı önlerinde Osmanlı donanması Haçlı donanmasıyla karşılaşmıştır.
• Osmanlı donanması bu savaşta yenilmiştir.
• Haçlılar Osmanlı donanmasının büyük bir kısmını tahrip etmiştir.
• 1571-1572 kışında Osmanlı tersanelerinde kısa sürede yeni bir donanma inşa edilmiştir.
• Sokullu Mehmed Paşa’nın emriyle hazırlanan donanma, 1572’de Uluç Ali Paşa komutasında denize açılmıştır.

Osmanlı-Safevî İlişkilerinin Bozulma Nedenleri

• Safevîlerin Osmanlı sınırları içindeki Türkmenlere Şiilik propagandası yapması.
• Anadolu’da isyan çıkarmaya çalışmaları.
• Doğu Anadolu topraklarına saldırmaları.
• Osmanlı’nın doğu sınırlarını güvence altına alma isteği.
• İpek Yolu güzergâhının kontrolü için mücadele edilmesi.

Kanuni Dönemi Safevî Seferleri

• Kanuni döneminde Safevîlere karşı çeşitli seferler düzenlenmiştir.
• 1534 Irakeyn Seferi yapılmıştır.
• 1548 Tebriz Seferi düzenlenmiştir.
• 1553 Nahçıvan Seferi yapılmıştır.

Osmanlı-Safevî Antlaşmaları

• Amasya Antlaşması (1555)
• Osmanlılar ile Safevîler arasında imzalanan ilk resmî antlaşmadır. Savaşlara bir süre ara verilmiştir.
• 1578’de Yeniden Başlayan Savaşlar
• Osmanlı-Safevî mücadelesi yeniden başlamıştır.
• Ferhat Paşa Antlaşması (1590)
• Azerbaycan, Gürcistan ve Dağıstan Osmanlı’ya geçti. Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaştı.
• 1603-1639 Mücadeleleri
• Safevîler, Celali isyanları ve Osmanlı-Habsburg savaşlarından yararlanarak Tebriz ve Azerbaycan’ı geri aldı. 1624’e kadar Bağdat, Kerkük ve Necef gibi bölgeleri ele geçirdiler.
• IV. Murad Dönemi
• 1635’te Revan, 1638’de Bağdat Seferi düzenlendi. Bağdat yeniden Osmanlı topraklarına katıldı.
• Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639)
• Bağdat dâhil Irak toprakları Osmanlı’da kaldı. Revan ve Azerbaycan Safevîlere bırakıldı. Günümüz Türkiye-İran sınırının temeli oluştu ve uzun süreli barış dönemi başladı.

Girit’in Önemi ve Fethi

• Girit, Venedik’in Doğu Akdeniz’deki son ve en önemli adalarından biriydi.
• Venedik, Papalık ve İspanya ile iş birliği yaparak Doğu Akdeniz hâkimiyetini geri almak istiyordu.
• Osmanlı Devleti için Girit, Doğu Akdeniz hâkimiyetinin tamamlanması açısından önemliydi.
• Osmanlı Devleti 1645’te Girit’i kuşatmaya başlamıştır.
• Kuşatma tam 24 yıl sürmüştür.
• 1669’da Köprülü Fazıl Ahmet Paşa komutasında Kandiye Kalesi’nin alınmasıyla Girit’in fethi tamamlanmıştır.

Girit’in Fethinin Sonuçları

• Doğu Akdeniz’de Osmanlı hâkimiyeti güçlenmiştir.
• Venedik’in Doğu Akdeniz’deki varlığına büyük darbe vurulmuştur.
• Kuşatmanın 24 yıl sürmesi, Osmanlı donanmasının eski gücünü kaybetmeye başladığını göstermiştir.
• Avrupalıların deniz gücü karşısında Osmanlı donanmasının zorlanmaya başladığı anlaşılmıştır.

Osmanlı-Lehistan İlişkileri ve Hotin Seferi

• İlişkilerin temelinde Ukrayna, Erdel ve Eflak-Boğdan üzerindeki hâkimiyet mücadelesi vardır.
• Kazak saldırıları ve Kırım Hanlığı akınları ilişkileri gerginleştirmiştir.
• Lehistan’ın Boğdan işlerine karışması Osmanlı’yı harekete geçirmiştir.
• Hotin Seferi II. Osman, yani Genç Osman döneminde düzenlenmiştir.
• Lehistan’ın Boğdan işlerine karışması üzerine Hotin Seferi yapılmıştır.
• Hotin Kalesi kuşatılmış ancak alınamamıştır.
• Hotin Antlaşması ile Osmanlı’nın Boğdan üzerindeki hâkimiyeti korunmuştur.

Bucaş Antlaşması (1672)

• IV. Mehmet döneminde Lehistan üzerine sefer düzenlenmiştir.
• Mücadelenin temelinde Ukrayna üzerindeki hâkimiyet meselesi vardır.
• Kamanice Kalesi fethedilmiştir.
• Podolya Osmanlı topraklarına katılmıştır.
• Bucaş Antlaşması 1672’de imzalanmıştır.
• Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti batıda en geniş sınırlarına ulaşmıştır.

Zuravno Antlaşması (1676)

• Leh Meclisi Bucaş Antlaşması’nı onaylamayınca savaş yeniden başlamıştır.
• 1676’da Zuravno Antlaşması imzalanmıştır.
• Bu antlaşma Bucaş Antlaşması esas alınarak yapılmıştır.
• Savaş sona erdirilmiştir.

Zitvatorok Antlaşması

• Haçova Meydan Muharebesi III. Mehmet döneminde yapılmıştır.
• Osmanlı Devleti, Avusturya karşısında önemli bir zafer kazanmıştır.
• Osmanlı tarihinde padişahın ordunun başında sefere çıktığı son büyük örneklerden biridir.
• Zitvatorok Antlaşması I. Ahmet döneminde Avusturya ile imzalanmıştır.
• Osmanlı’nın Avusturya üzerindeki diplomatik üstünlüğünü zayıflatmıştır.
• Avusturya arşidükü artık Osmanlı padişahına denk hükümdar statüsünde kabul edilmeye başlamıştır.
• 1533 İstanbul Antlaşması ile kurulan diplomatik üstünlük sona erme sürecine girmiştir.

II. Viyana Kuşatması (1683)

• IV. Mehmet döneminde gerçekleşmiştir.
• Osmanlı Devleti’nin Avrupa’daki ilerleyişinde önemli bir dönüm noktasıdır.
• Kuşatma başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
• Bu gelişmeden sonra Osmanlı Devleti Avrupa karşısında savunma ağırlıklı bir döneme girmiştir.