Küreselleşen Dünya KPSS Tarih Ders Notları| Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi 

SSCB’NİN DAĞILMASI VE TÜRK CUMHURİYETLERİ’NİN BAĞIMSIZLIKLARINI KAZANMALARI

• SSCB’nin Çözülme Süreci: 1950’li yıllardan itibaren dış dünya ile iletişimin artması ve etnik sorunların büyümesiyle başlamıştır.
• Sosyalist Anlayışın Zayıflaması: 1970’li yıllarda siyasi, ekonomik ve sosyo-kültürel nedenlerle merkezi otorite zayıflamıştır.
• Glasnost ve Perestroyka Politikaları: Mihail Gorbaçov‘un 1985‘te uyguladığı “Açıklık (Glasnost)” ve “Yeniden Yapılanma (Perestroyka)” politikaları, dağılma sürecini hızlandıran en önemli etken olmuştur.
• Bağımsızlık Hareketleri: Başta Baltık devletleri olmak üzere Rus olmayan milletler bağımsızlık mücadelesine girmiştir.
• Soğuk Savaş’ın Sona Ermesi: 1991’de SSCB’nin resmen dağılmasıyla (Ek bilgi: 21 Aralık 1991 Alma-Ata Zirvesi ile Bağımsız Devletler Topluluğu – BDT kurularak) Soğuk Savaş bitmiş, Kafkasya ve Orta Asya’da Türk Cumhuriyetleri bağımsız olmuştur.
• Türkiye’nin Hızlı Diplomasisi: Türkiye, yeni devletleri ilk tanıyanlardan olmuş, ikili ve çok taraflı antlaşmalar imzalamıştır.
• Türkiye’nin Jeopolitik Avantajı: Batı’nın müttefiki olması ve coğrafi konumu, Türkiye’ye enerji diplomasisinde büyük fırsatlar sunmuştur.
• Enerji Köprüsü Türkiye: Orta Asya doğal gazını Avrupa’ya taşıyan Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) Petrol Boru Hattı ve Şahdeniz Projesi ile Türkiye uluslararası enerji köprüsü olmuştur.

AVRUPA’DA MEYDANA GELEN SİYASİ GELİŞMELER

Doğu Avrupa Ülkelerindeki Değişimler

• Dağılmanın İlk İşaretleri: Doğu Bloku ve SSCB, 1975 Helsinki Deklarasyonu sonrasında çözülme sinyelleri vermiştir.
• Demokrasi Rüzgârı: Helsinki Deklarasyonu ile Glasnost-Perestroyka politikaları birleşince, SSCB uydusu ülkelerde rejim değişiklikleri başlamıştır.
• İlk Tepki: Doğu Bloku içinde Helsinki Deklarasyonu‘na tepki veren ilk ülke Çekoslovakya olmuştur.
• Komünizmin Çöküşü: Macaristan, Polonya, Romanya ve Bulgaristan‘da komünist idareler yıkılmış, ilerleyen yıllarda bu devletler Avrupa Birliği (AB) üyesi olmuştur.

Doğu Almanya

• Katı Uydu Devlet: II. Dünya Savaşı sonrası SSCB tarafından kurulan Doğu Almanya, yeniliklerden ilk başta etkilenmeyen en sadık devletti.
• Krizin Patlak Vermesi: Rejim karşıtlarının yığılmasını engellemek için çıkarılan “turistik çıkış vizesi” büyük bir krize yol açmıştır.
• Halk Direnişi: Halk, “We are the people” (Biz halkız) şarkısıyla “Duvar yıkılmalıdır” sloganları atarak devasa gösteriler düzenlemiştir.
• Berlin Duvarı’nın Yıkılışı: Baskılara dayanamayan hükümetin izniyle 1989’da Berlin Duvarı yıkılmıştır.
• Almanya’nın Birleşmesi: Batı ve Doğu Almanya, Moskova’da anlaşıp birleşmiş; 3 Aralık 1990 seçimleriyle Almanya Cumhuriyeti kurulmuştur.

Yugoslavya

• Sırp Hegemonyası: I. Dünya Savaşı sonrası kurulan federal yapıda, Sırpların diğer milletler üzerinde kesin bir baskısı vardı.
• Dağılma Süreci: 1989‘da esen demokratikleşme rüzgârıyla hak eşitliği isteyen Yugoslav milletleri bağımsızlık hareketine başlamıştır.
• Büyük Sırbistan İdeali: Sırplar, ayrılıkçı hareketlere “Sırpların yaşadığı her yer Sırbistan’ın parçası olacak” fikriyle şiddetle direnmiştir.
• Bağımsızlık İlanları: 1991’de Slovenya, Hırvatistan ve Makedonya bağımsızlık ilan etmiştir.
• Yeni Yugoslavya: Aynı dönemde Karadağ ve Sırbistan birleşerek Yeni Yugoslavya (Federal) Devleti‘ni kurmuştur.
• Bosna-Hersek Krizi: Aliya İzzetbegoviç liderliğindeki Müslümanlar, Hırvatlarla anlaşıp 1992’de bağımsızlık ilan edince, Sırpların isyanıyla bölge kanlı bir iç savaşa sürüklenmiştir.

Bosna Savaşı (1992-1995)

• İki Ateş Arasında Kalan Boşnaklar: Hırvatların da kendi devletini ilan etmesiyle Boşnaklar Sırplara karşı yalnız kalmıştır.
• Soykırımın Başlaması: Avrupa’nın duyarsızlığı, Sırp vahşetinin kısa sürede etnik temizliğe ve soykırıma dönüşmesine (Ek bilgi: 1995 Srebrenitsa Katliamı) yol açmıştır.
• Bilge Kral: Boşnaklar (Bosnalı Müslümanlar), bağımsızlık mücadelesini “Bilge Kral” ve “Baba” lakaplı Aliya İzzetbegoviç önderliğinde yürütmüştür.
• Savaşın Acı Bilançosu: 300 bin Boşnak şehit olmuş, 3,5 milyon insan göçmüş, kültürel mirasın %80’i yok edilmiştir.
• Mavi Kelebekler: Toplu mezarlar (500 adet), toprağın yapısını değiştiren cesetler üzerinde açan çiçeklere konan mavi kelebekler sayesinde tespit edilmiştir.
• Barış Antlaşması: 1995 Dayton Barış Antlaşması ile Bosna-Hersek bir devlet olarak tanınmıştır.

Bosna Savaşı’nda Küresel Güçler ve Uluslararası Örgütlerin Tutumu

• Rusya: Barıştan yana görünse de BM ambargosuna rağmen Sırpları desteklemiştir.
• ABD: Sınırlı ve göstermelik bombardımanlarla yetinmiştir.
• NATO: 1994 NATO Ültimatomu ile Sırplar, Saraybosna kuşatmasını kaldırmak zorunda kalmıştır.
• Avrupa Birliği (AB): Mültecileri kabul etmemiş, yardımları şarta bağlamış ve etkisiz kınama mesajları yayımlamıştır.
• Birleşmiş Milletler (BM): Kuveyt’te ayağa kalkan BM, Bosna soykırımına karşı sessiz kalmıştır.

Kosova Savaşı

• Bağımsızlık Süreci: Sırbistan içinde özerk olan Kosova, 1990 anayasası ve referandum sonrası 1992’de bağımsızlığını ilan etmiştir.
• UÇK’nın Kurulması: Sırp şiddetine karşı Müslüman Arnavutlar, 1997’de Kosova Kurtuluş Ordusu’nu (UÇK) kurmuştur.
• Reçak Katliamı (15 Ocak 1999): Sırpların bu katliamı üzerine, Bosna’daki imajını düzeltmek isteyen NATO bu kez hızla müdahale etmiştir.
• Uluslararası İdare: Barış sonrası Kosova; AGİT, NATO barış gücü (KFOR) ve BM (UNMIK) idaresine bırakılmış, 2001’de demokratik idare kurulmuştur.
• Kültürel Soykırım: Savaşta sayısız Osmanlı mirası kültür varlığı Sırplarca yok edilmiştir.
• Tam Bağımsızlık: Kosova, 2008 yılında ilan ettiği bağımsızlıkla Türkiye ve dünyaca tanınmıştır.

AB’nin Genişlemesi

• Avrupa’nın Güç Arayışı: Liderliği ABD ve SSCB‘ye kaptıran Avrupa, ekonomik bütünleşme yoluna gitmiştir.
• AKÇT’nin Kuruluşu: 1951’de altı ülkenin katılımıyla birliğin temeli olan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) kurulmuştur.
• Dönüşüm Süreci: (Ek bilgi: 1957 Roma Antlaşması ile) AET (Avrupa Ekonomik Topluluğu) adını almış, (Ek bilgi: 1992 Maastricht Antlaşması ile) ise AB (Avrupa Birliği) ismini almıştır.
• Kopenhag Kriterleri (Haziran 1993): Tam üyelik için sadece “Avrupa devleti olma” şartı yeterli görülmemiş; hukuk devleti, temel haklar, serbest piyasa ekonomisi ve demokrasi (Uyum, Siyasi ve Ekonomik kriterler) şart koşulmuştur.
• Madrid Zirvesi (1995): Üye devletlerin idari entegrasyonuna dair esaslar belirlenmiştir.

AB ve Türkiye

• İlk Başvuru (1959): Türkiye, AET‘ye başvurarak günümüze kadar uzanan adaylık serüvenini başlatmıştır.
• Ankara Antlaşması (1963): 27 Mayıs 1960 Darbesi ile yavaşlayan süreç, bu antlaşmayla ivme kazanmıştır.
• Tam Üyelik Başvurusu (14 Nisan 1987): Soğuk Savaş’ın yumuşamasıyla Türkiye tam üyelik başvurusu yapmıştır.
• Gümrük Birliği Antlaşması (1995): 1 Ocak 1996’da yürürlüğe giren antlaşmayla Türkiye, tam üye olmadan Gümrük Birliğine giren ilk ve tek ülke olmuştur.
• Lüksemburg Zirvesi (Aralık 1997): Kıbrıs ve Türk-Yunan sorunları Türkiye’nin önüne “ön koşul” olarak konmuş, “adaylık” statüsü verilmemiştir.
• Helsinki Zirvesi (1999): Türkiye’nin adaylığı resmen onaylanmış (Ancak Kıbrıs ve Ege sorunları siyasi uyum kriteri yapılmıştır).
• Üyeliği Geciktiren Yapay Sorunlar: AB’nin oyalama taktiklerinin altında üç ana bahane yatar: Nüfus (Türkiye’nin en büyük temsil hakkını alacak olması), Jeopolitik Konum (Orta Doğu ile komşu olmak istenmemesi) ve Kültürel Farklılıklar (İslami kimlik ön yargısı).

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA ORTA DOĞU VE AFGANİSTAN’DA MEYDANA GELEN SİYASİ GELİŞMELER

Filistin Merkezli Orta Doğu Politikaları

• İsrail’in Kuruluşu: İngiliz himayesi ve ABD desteğiyle 1948’de Filistin topraklarının %56’sını işgal ederek kurulmuştur.
• Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ): 1964’te kurulan ve 1967 Arap-İsrail Savaşı sonrası liderliğini Yaser Arafat‘ın üstlendiği yasal temsilcidir.
• İntifada (Uyanış): İsrail’in 1980’de Kudüs’ü, 1982’de Güney Lübnan’ı işgali üzerine 9 Aralık 1987’de büyük halk direnişi başlamıştır.
• Hamas: Birinci İntifada sırasında Gazze Şeridi’nde kurulan İslami Direniş Örgütü’dür.
• Bağımsız Filistin Devleti: BM kararları ardından 15 Kasım 1988’de Yaser Arafat başkanlığında ilan edilmiştir.
• Orta Doğu Dörtlüsü (2002): ABD, AB, Rusya ve BM çatışmaları önlemek için “yol haritası” hazırlamış ancak İsrail Gazze’yi açık hapishaneye çevirmiştir.
• Davos Zirvesi (Ocak 2009): İsrail zulmüne karşı dünyadaki en somut tepkiyi Türkiye (“One Minute” krizi) göstermiştir.
• Kudüs Oylaması (2017): ABD’nin Kudüs’ü İsrail’in başkenti tanıma girişimi, Türkiye’nin çabalarıyla BM Genel Kurulunda reddedilmiştir.

1990 ve 2003 Körfez Savaşları

• Kuveyt’in İşgali (1990): İran-Irak Savaşı’ndan çıkan Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin, petrol gelirleri için Kuveyt’i işgal etmiştir.
• Çöl Fırtınası Operasyonu: Küresel petrol akışını korumak isteyen ABD liderliğindeki koalisyon, 17 Ocak 1991’de Irak’a askeri müdahalede bulunmuştur.

11 Eylül Sonrası ABD Dış Politikası

• 11 Eylül Saldırıları (2001): El Kaide‘nin ABD merkezine yaptığı bu saldırılar, terörün küresel güçleri vurabileceğini kanıtlamıştır.
• Yeni ABD Doktrini: ABD, “Ya bizimlesiniz ya karşımızdasın” diyerek saldırgan bir dış politika başlatmıştır.
• Afganistan’ın İşgali: Taliban‘ın, Usame Bin Ladin‘i teslim etmemesini gerekçe gösteren ABD ve İngiltere, 7 Ekim 2001’de operasyona başlayıp 13 Kasım 2001’de Kabil’e girmiştir.
• Terör Örgütleri: El Kaide (SSCB işgali döneminde Usame Bin Ladin kurdu), Taliban (Kökten dinci milis kuvvetler).
• Güney Sudan’ın Bağımsızlığı (2011): ABD’nin Çin etkisini kırmak ve petrolü kontrol etmek amacıyla verdiği destekle 9 Temmuz 2011’de bağımsız olmuştur.

Orta Doğu’da Su Sorunu

• Su Savaşları Potansiyeli: Petrol zengini olan bölgenin tatlı su fakiri olması, ülkeler arası diplomatik kriz sebebidir.
• Sınır Aşan Sular: Asi, Dicle ve Fırat nehirlerinin paylaşımı stratejik bir çatışma alanıdır.
• Türkiye-Suriye-Irak Krizi: 1960’lardan sonra dev baraj projeleriyle ilişkiler bozulmuştur. Türkiye “eşit egemenlik” iddialarını reddetmektedir.
• Barış Suyu Projesi (1986): Cumhurbaşkanı Turgut Özal, bölgeye su taşımak ve gerilimi düşürmek için bu vizyoner projeyi sunmuştur.

KÜRESELLEŞEN DÜNYADAKİ EKONOMİK, SOSYOKÜLTÜREL VE BİLİMSEL GELİŞMELER

1980 Sonrası ABD ve Avrupa’daki Neoliberal Ekonomik Politikalar

• Neoliberalizm: “Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler” ilkesinin modern hâlidir. Kamunun küçülmesi, serbest ticaret ve yabancı sermaye esasına dayanır.
• Öncü Liderler: İngiltere Başbakanı Margaret Thatcher ve ABD Başkanı Ronald Reagan.

İnsan Hayatında Uydu ve İletişim Teknolojisi

• Kritik Teknoloji: Uydular; savunma, navigasyon, haritacılık ve mobil iletişimde vazgeçilmezdir.
• İnternetin Paradoksu: Genel Ağ (İnternet) büyük fırsatlar sunarken, toplum içi yalnızlık ve iletişimsizlik gibi psikolojik krizler yaratmıştır.

Sağlık Alanındaki Gelişmeler

• Tarihi Organ Nakilleri: İnsandan insana ilk organ naklini 1933’te SSCB’de Yu Yu Voronoy; ilk başarılı böbrek naklini 1954’te Murray yapmıştır.
• Klonlama ve Kök Hücre: Dünyanın ilk klon canlısı Koyun Dolly (5 Temmuz 1996), Türkiye’nin İstanbul Üniversitesi destekli ilk klon kuzusu Oyalı (2007) dünyaya gelmiştir.

Sinema Endüstrisinin ve Uluslararası Spor Organizasyonlarının Küresel Ekonomiye Etkisi

• Hollywood Etkisi: 1990’larda büyüyen Amerikan sineması; tüm dünyada yeni tüketim alışkanlıkları ve davranış biçimleri oluşturarak kültürü derinden etkilemiştir.

Eğlence Kültüründe Yaşanan Değişim

• Müzikte Toplumsal Muhalefet: Graffiti, break dance ve rap unsurlarını taşıyan hip hop kültürü, Amerika’da ezilen kitlelerin muhalefet aracı olmuştur.
• Dijital Oyun Endüstrisi: Konsol ve PC oyunları (aksiyon, RPG) devasa bir sektöre dönüşerek sanal kültür inşa etmiştir.

KÜRESELLEŞEN DÜNYADA ÖNE ÇIKAN OLAY VE OLGULAR

Arap Baharı

• Orta Doğu’nun Öneminin Değişimi: Coğrafi Keşifler ile azalan önem, Süveyş Kanalı‘nın açılması ve petrol merkezi olmasıyla yeniden zirveye çıkmıştır.
• Batı’nın Tutumu: Mandater sistemle yer altı zenginliklerini sömüren Batı, diktatörlükleri demokrasiye tercih etmiştir.
• Kıvılcım (Tunus): 17 Aralık 2010’da Tunus’ta Muhammed Buazizi adlı gencin kendini yakmasıyla diktatörlere karşı olaylar başlamıştır.
• Yayılma: Mısır, Yemen, Libya, Suriye gibi ülkelere sıçramıştır.
• Kavramın Kökeni: Tıpkı Gül Devrimi (Gürcistan), Turuncu Devrim (Ukrayna) ve Prag Baharı (Çekoslovakya) gibi bu sürece de Arap Baharı denilmiştir.
• Sosyal Medyanın Gücü: Twitter ve Facebook isyanda kilit rol oynamıştır.
• Genel Sonuç: Yönetimi değişen ülkeler olduğu gibi, değişmeyenler ve sonucunda devasa bir mülteci sorunu doğuran ülkeler de olmuştur.

Ülkelere Göre Arap Baharı:

• Tunus (Yasemin Devrimi): 18 Aralık 2010 olaylarıyla 23 yıllık lider Zeynel Abidin Bin Ali kaçtı. Seçimlerle Nahda Hareketi lideri Raşid Gannuşî hükümeti kurdu.
• Mısır: 30 yıllık lider Hüsnü Mübarek hapsedildi. Seçimleri Hürriyet ve Adalet Partisi kazandı, Muhammed Mursi cumhurbaşkanı oldu.
• Libya: 42 yıllık lider Muammer Kaddafi öldürüldü. İdareyi Geçiş Konseyi aldı.
• Suriye: 15 Mart 2011’de başladı. Esad rejimi Rusya, İran ve Çin desteğiyle direndi, olaylar uluslararası bir iç savaşa dönüştü.
• Yemen: 27 Ocak 2011’de Husilerin isyanı ile 33 yıllık lider Abdullah Salih iktidarı bıraktı.

Mülteci Sorunu ve Bu Soruna Devletlerin Yaklaşımı

• Küresel Tablo (2016 Sonu): 65,6 milyon zorla göç ettirilen insan, 2,8 milyon sığınmacı.
• En Sorunlu Bölge: Mülteci krizinin merkez üssü Orta Doğu (Irak ve Suriye) oldu.
• Suriye Krizi: 15 Mart 2011 Arap Baharı iç savaşa dönüşünce milyonlarca Suriyeli mülteci oldu.
• Türkiye’nin Tutumu: Ensar-muhacir ruhuyla 2017 itibarıyla 95 milyar TL (24 milyarı devletten) yardım yapmıştır.

Siber Dünya ve Etkileri

• Genel Ağ (İnternet): Mekân kavramını bitiren anlık bilgi ağı.
• Yeni Tehdit Alanı: Soğuk Savaş rekabeti siber alana kaydı.
• Küresel Skandallar: WikiLeaks Belgeleri ve ABD Ulusal Güvenlik Ajansı’nın (NSA) kanunsuz dinlemeleri.
• Türkiye’ye Yönelik Siber Tehditler: Gezi Parkı Olayları‘nda dış merkezli siteler, 15 Temmuz Darbe Girişimi‘nde ise Bylock vb. mobil programlar kullanıldı.
• Türkiye’nin Önlemleri: BİT (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu), TİB (Telekomünikasyon İletişim Merkezi), USOM (Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi).
• Önemli Kavramlar: Siber Tehdit (Zarar görme ihtimali), Siber Saldırı (Kasıtlı gizlilik bozma eylemi), Sosyal Medya (Küresel yönlendirme aracı).

Kapitalizm ve Endüstriyel Üretimin Topluma Etkileri

• Sistem Değişikliği: II. Dünya Savaşı sonrası karma model, 1990’larda SSCB’nin yıkılmasıyla yerini Kapitalizme bıraktı.
• Kapitalizm: Üretim araçlarının özel mülkiyette olduğu serbest piyasa.
• Kitle İmha Silahları: Biyolojik, kimyasal ve nükleer silahlar. Teknolojinin gelişmesi yıkıcılığı artırmış ve silahlanma yarışı hızlanmıştır.

1990 SONRASI TÜRK DIŞ POLİTİKASINDAKİ GELİŞMELER

• Kırılma Noktası: 1991’de SSCB’nin dağılmasıyla iki kutuplu dünya bitti.
• Türkiye’nin Yeni Rota Arayışı: AB’ye üyelik adımları, Türk Cumhuriyetleri/Balkanlar ile sıcak temas, 11 Eylül sonrası ABD’nin Orta Doğu politikaları yüzünden yaşanan ciddi sorunlar.

Bulgaristan’daki Türkler ve Türkiye-Bulgaristan İlişkileri

• Zorunlu Asimilasyon: Lider Theodor Jivkov döneminde (1984-1985) Türk azınlığa zorla isim değiştirme politikası uygulandı.
• Büyük Göç: Sınırlar açıldı, II. Dünya Savaşı’ndan beri görülen ilk en büyük göç dalgası yaşandı.
• Rejimin Sonu: 29 Aralık 1989’da Jivkov rejimi yıkılınca haklar geri verildi.
• Siyasi Kriz: Demokratik Güçler Birliği (DGB) ile Türkleri temsil eden Hak ve Özgürlükler Hareketi çatıştı (1993-1996 ekonomik göçlerine sebep oldu).

Türkiye’nin Türk Cumhuriyetleri, Kafkaslar, Balkanlar ve Orta Doğu Politikaları

A) Türk Cumhuriyetleri

• Diplomatik Atılım: 1991‘de bağımsız olan devletleri ilk tanıyan Türkiye oldu.
• Kurumlar (1992): TİKA (Türk İş Birliği Kalkınma İdaresi Başkanlığı) ve DEİK (Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu) kuruldu. (Ek bilgi: 1993’te TÜRKSOY kuruldu).
• Söylemler ve Tepkiler: “Adriyatik’ten Çin Seddi’ne Türk dünyası” söylemi Rusya ve İran‘ı rahatsız etti. 1992 Türkçe Konuşan Ülkeler Zirvesi tam başarıya ulaşamadı.
• Enerji Kazanımı: Hazar Havzası enerjisinin dünya pazarına ulaştırılması en büyük başarıdır.
• Eğitim: Kazakistan’da Türk-Kazak Uluslararası Hoca Ahmet Yesevi Üniversitesi, Kırgızistan’da Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi kuruldu.

B) Kafkasya

• Azerbaycan İlişkileri: Türkiye, bağımsız olan Azerbaycan’ı (Ek Bilgi: 18 Ekim 1991 Bağımsızlık İlanı) tanıyan ilk ülke oldu (9 Kasım 1991).
• Destek: Yukarı Karabağ sorununda kayıtsız şartsız destek verildi.
• Enerji: BTC (Bakü-Tiflis-Ceyhan) ve BTE (Bakü-Tiflis-Erzurum) hatları. Nabucco Projesi yerine TANAP (Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı) kuruldu.
• Yatırım: SOCAR (Azerbaycan Devlet Petrol Şirketi) Türkiye’ye en fazla yatırım yapan yabancı şirket oldu.
• Gürcistan İlişkileri: 16 Aralık 1991‘de bağımsızlığı tanındı.
• Ankara Deklarasyonu (29 Ekim 1998): Azerbaycan, Kazakistan, Türkiye, Özbekistan, Gürcistan imzaladı (Doğal gaz/petrol taşıma hedefi).
• Ermenistan İlişkileri: Bağımsızlığı tanınıp KEİ (Karadeniz Ekonomik İş Birliği) kurucu üyesi yapılsa da, 1915 Olayları iddiaları ve Karabağ’ın işgali sebebiyle ilişkiler gelişmedi.

C) Balkanlar

• Yunanistan İlişkileri: 1990’larda Müftülük sorunu, 1996’da Kardak Krizi, 1997 Lüksemburg AB Zirvesi’nde veto. 1999’da Öcalan’ın Yunan Büyükelçiliğinde yakalanması krizi.
• Yumuşama: 1999 Marmara ve Atina Depremlerinde karşılıklı yardımlarla “Deprem Diplomasisi” yaşandı. (Ek bilgi: 2004 Annan Planı ile Kıbrıs’ta çözüm denense de Rumlar reddetti).
• Bosna-Hersek & Kosova: Bağımsızlıklarına büyük diplomatik ve askeri (NATO aracılığıyla) destek verildi.
• Arnavutluk & Bulgaristan: KEİ ve İKÖ üyeliklerine destek verildi.

D) Orta Doğu

• Suriye İlişkileri: Fırat/Dicle su sorunu, Hatay emelleri ve PKK desteği.
• Çözüm: 1998 Adana Mutabakatı ile Suriye PKK militanlarını teslim etmeye başladı.
• Altın Çağ: 2009’da Beşar Esad ziyaretiyle vizeler kalktı.
• Kopuş: 2011 Arap Baharı‘nda Esad’ın sivil katliamıyla ilişkiler koptu, ÖSO (Özgür Suriye Ordusu) desteklendi.
• İran İlişkileri: 1990’larda rejim ihracı gerginliği, 2002 sonrası “sıfır sorun” politikasıyla ivme kazandı.
• İsrail İlişkileri: 1990’larda ortak güvenlik kaygısıyla stratejik ortaklık varken, Filistin zulmü sebebiyle bozuldu. Davos Krizi (“One Minute”), Alçak Koltuk Krizi ve nihayetinde 31 Mayıs 2010 Mavi Marmara Baskını ile koptu.
• Irak ve Körfez Savaşı: I. Körfez Savaşı’nda ABD desteklendi, Kerkük-Yumurtalık Hattı kapatıldı (100 milyar dolar zarar).
• 2003 Irak İşgali: 1 Mart Tezkeresi TBMM’den geçmeyince ABD Kürt gruplara yanaştı. Süleymaniye Krizi (Çuval Olayı) yaşandı.
• Uluslararası Statü: Türkiye; Arap Birliği ve Afrika Birliği‘nde gözlemci statüsü kazandı.

Irak ve Suriye’deki Siyasi Gelişmelerin Bölgeye Etkileri

• Suriye İç Savaşı: 2011’de başladı. ÖSO ve Esed çatıştı (Rusya/Çin Esed’i korudu).
• Fırat Kalkanı Operasyonu: Sınırımızdaki terörü bitirmek için Türkiye tarafından düzenlendi.
• Mülteci Etkisi: Türkiye ahlaki sorumlulukla milyonları aldı ancak iç güvenlik riskleri arttı.

Küresel Terörizm

• Başlangıç: Usame bin Ladin liderliğindeki El Kaide ile başladı (11 Eylül Saldırıları).
• DEAŞ’ın Doğuşu: 2003 ABD’nin Irak işgali sonrası doğdu. 8 Nisan 2013’te El Bağdadi “Irak ve Şam İslam Devleti”ni ilan etti.
• Türkiye’ye Tehdit: 1980’lerden beri en büyük tehdit olan PKK‘nın Suriye uzantısı PYD/YPG, bugün ABD tarafından desteklenmektedir.

Türk Kızılayı

• Misyonu: Din/ırk ayrımı yapmadan barınma ve beslenme karşılar. (Filistin, Sudan, Arakan, Somali vb.)
• Suriye Krizi: 3 milyondan fazla sığınmacının yükünü üstlenmiştir.

1990 SONRASI TÜRKİYE’DE YAŞANAN SİYASİ, EKONOMİK, SOSYOKÜLTÜREL VE BİLİMSEL GELİŞMELER

1990 Sonrası Türkiye’de Yaşanan Ekonomik Gelişmeler

• 1994 Krizi: Kamu harcamaları kaynaklı patladı. 5 Nisan 1994 Kararları alındı. IMF ile Stand-by Antlaşması imzalandı.
• Borç Sarmalı: Ekim 2000’de iç borç 50 milyar dolara ulaştı.
• 2000 Reformları: Para basma yetkisi Merkez Bankasına verildi. BDDK kuruldu.
• 2001 Krizi (Kara Çarşamba): 19 Şubat 2001‘de Başbakan Bülent Ecevit ile Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer arasındaki “Anayasa kitapçığı fırlatma” krizi piyasaları çökertti (Gecelik faiz %7500).
• 2008 Küresel Ekonomik Krizi: ABD’de patlak veren (1929’dan sonraki en büyük) kriz. Türkiye; TCMB faiz indirimi ve Varlık Barışı yasasıyla önlem aldı.

28 Şubat Postmodern Darbesi

• Neden Postmodern? Silah zoruyla değil; yargı, medya, STK baskısıyla hükümet istifaya zorlandığı için.
• Hedef: Başbakan Necmettin Erbakan liderliğindeki Refah-Yol Hükûmeti (“İrtica” bahanesiyle).
• Süreç: 28 Şubat 1997 MGK bildirisinde alınan kararlarla siyasi alan daraltıldı.
• Sonuç: Hükümet istifa etti. Devlet-mafya-siyaset ilişkisini döken Susurluk Kazası unutturuldu. MGK, üst güç haline geldi.

Etnik, İdeolojik ve Mezhep Temelli Çatışmalar

• Küresel Oyunlar: Dünyadaki tek “Müslüman, demokratik ve laik” model olan Türkiye’de Sünni-Alevi, laik-antilaik çatışmaları körüklendi.
• PKK Terörü: 1990’larda sivil eylemleri şiddetlendi, toplumun birlikte yaşama iradesi oyunları bozdu.

Gezi Parkı Olayları

• Süreç: Taksim Topçu Kışlası projesi kapsamında 4 Ekim 2012 ağaç sökümleriyle başladı.
• Kırılma: 29 Mayıs 2013‘te polisin sert müdahalesi eylemleri büyüttü.
• Platform: Taksim Dayanışma Platformu, devletin kalkınma projelerinin iptalini istedi. Ağaç meselesi hükümet karşıtlığına ve yakıp yıkmaya dönüştü.

FETÖ ve 15 Temmuz

• FETÖ/PDY: Tabanı ibadet, ortası ticaret, tavanı ihanet olan terör örgütü. Elebaşı Fetullah Gülen 1999’da ABD’ye (Pensilvanya) kaçtı.
• Siyasi Saldırılar: 17/25 Aralık 2013 Darbe Girişimi ile emniyet/yargı üzerinden milli iradeye saldırdılar.
• 15 Temmuz 2016 İşgal Girişimi: TSK içine sızan üniformalı teröristler harekete geçti.
• Gelişmeler: TRT basılarak darbe bildirisi okundu. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, milleti meydanlara çağırdı. TBMM ve Gölbaşı bombalandı.
• Sembol İsim: Özel Kuvvetleri darbecilerden korurken şehit düşen Astsubay Ömer Halisdemir (Niğde Üniversitesine ismi verildi).
• Sonuç: 16 Temmuz‘da darbe bastırıldı, 250 şehit verildi.

Bilime Hizmet Eden Dört Türk Bilim İnsanı

• Prof. Dr. Oktay Sinanoğlu: Yale Üniversitesinde 26 yaşında profesör oldu (“Son 300 yılın en genç profesörü”). Türkçe eğitim mücadelesi verdi.
• Prof. Dr. Aziz Sancar: Hasarlı DNA onarımı mekanizması buluşuyla 2015 Nobel Kimya Ödülü‘nü aldı (Bilim dalında Nobel alan ilk Türk).
• Prof. Dr. Fuat Sezgin: 1960 darbesiyle (147’ler) atılınca Almanya’ya gitti. **17 ciltlik “Arap-İslam Bilim Tarihi”**ni yazdı. Gülhane Parkı İslam Bilim Tarihi Müzesi‘ni kurdu.
• Ordinaryüs Prof. Dr. Gazi Yaşargil: Parkinson tedavisi için ameliyatlar geliştirdi. “Yüzyılın Beyin Cerrahı” unvanına sahip dünyadaki 50 efsanevi hekimden biridir.

Türkiye’deki Bilimsel ve Teknolojik Gelişmeler

• TÜRKSAT: Haberleşme uyduları. 3USAT (2013) ilk yerli tasarımdır.
• ANKA (2010): TUSAŞ tarafından üretilen İnsansız Hava Aracı (İHA).
• HÜRKUŞ (2013): Yerli eğitim uçağımızdır. Avrupa Sivil Havacılık Otoritesi’nden sertifika alan ilk Türk uçağıdır.
• GÖKTÜRK-2 (2012): TSK istihbaratı için yapılan yüksek çözünürlüklü yer gözlem uydusudur.
• ALTAY (2007-2012): Yeni nesil millî ana muharebe tankı projesidir.

“Bu ders notlarının her hakkı saklıdır. Hangi amaçla olursa olsun, ders notlarının tamamının veya bir kısmının www.tarihkursu.com sitesinin yazılı izni olmadan sosyal medyada ve internet ortamında paylaşılması, kopya edilmesi, fotoğrafının çekilmesi, herhangi bir yolla çoğaltılması, yayımlanması ya da kullanılması yasaktır. Bu yasağa uymayanlar gerekli cezai sorumluluğu peşinen kabullenmiş sayılır.”

Duyarlılığınız için teşekkür ederiz. İyi çalışmalar