Bu yazımızda güncel müfredata göre hazırladığımız 10. sınıf tarih dersi 2. ünitesi olan Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453) ünitesinin özet ders notlarını paylaşıyoruz. Beylikten Devlete Siyasi ve Askerî Gelişmeler Ders Notu sayesinde tarih dersi yazılılarına tam olarak hazırlanacaksınız.10. sınıf tarih kitabı özet pdf ders notları sayesinde derslerde daha başarılı olacaksınız. Maarif modeline uygun olarak hazırladığımız 10. sınıf tarih dersi notları aşağıdaki konuları kapsamaktadır.
Ders: 10. sınıf tarih
Ünite: 2. Ünite: Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)
Öğrenme Çıktısı/ kazanım: Beylikten Devlete Siyasi ve Askerî Gelişmeler pdf
İlgili yazılı: 10. sınıf tarih dersi 1. dönem 2. yazılı
BEYLİKTEN DEVLETE SİYASİ VE ASKERÎ GELİŞMELER
Osmanlı Beyliği’nin Kuruluşu
Ertuğrul Gazi’den sonra beyliğin başına oğlu Osman Gazi geçti ve babasının gaza faaliyetlerini sürdürdü.
Bursa, İznik, İzmit ve Sakarya çevresindeki Doğu Roma (Bizans) tekfurlarıyla mücadele etti.
Tekfurlara karşı bazen savaşarak, bazen de anlaşarak bir denge siyaseti izledi.
1288-1299 yılları arasında Karacahisar ve Bilecik-Yenişehir bölgesini fethetti.
Fethedilen yerleri Türk devlet geleneğine uygun olarak kardeşlerine, oğullarına ve komutanlarına dağıttı.
Gaza Faaliyetleri ve Koyunhisar Zaferi
1299’da Bilecik fethedildi ve Yenişehir Bizans’a yapılacak akınlar için bir üs haline getirildi.
1302 yılında İznik kuşatıldı.
Bizans imparatorunun gönderdiği ordu, 1302 Koyunhisar (Bapheus) Savaşı’nda yenilgiye uğratıldı.
Bu zafer, Osman Gazi’yi bölgede karizmatik bir lider ve bir hanedan kurucusu haline getirdi.
Zaferden sonra İznik ve Bursa kuşatma altına alındı.
Bursa’nın Fethi ve Orhan Gazi Dönemi
Osman Gazi’den sonra yerine oğlu Orhan Gazi geçti.
Uzun süren bir kuşatmanın ardından Bursa, 6 Nisan 1326’da anlaşmayla fethedildi.
Bursa’nın fethi, Osmanlı Beyliği’nin gerçek anlamda bir devlete dönüşmesinde önemli bir adımdı.
Orhan Bey, bu fetihten sonra kendi adına para bastırdı. Bu, onun bağımsız ve güçlü bir lider olduğunu gösteriyordu.
Bölgede Marmara kıyılarına kadar hızla ilerleyerek beyliği genişletti.
Pelekanon Savaşı ve İznik’in Fethi
Bizans İmparatoru III. Andronikos, İznik ve İzmit’i geri almak için bir ordu topladı.
Orhan Bey, Gebze yakınlarındaki Pelekanon (Maltepe) Savaşı’nda imparatorun ordusunu yendi.
Bu zafer, Orhan Bey’in hem kendi halkı hem de diğer Türkmen beyleri arasındaki şöhretini artırdı.
Başarının ardından, Bizans için çok önemli bir şehir olan İznik, 2 Mart 1331’de fethedildi.
1337’de İzmit’in de fethedilmesiyle Kocaeli bölgesi Osmanlı hâkimiyetine girdi.
Rumeli’ye Geçişin Başlangıcı
Bizans’taki taht kavgaları, Osmanlı’nın ilerlemesinde yeni bir dönem başlattı.
Orhan Gazi, yardım isteyen Kantakuzenos’u destekledi ve onun kızı Theodora ile evlenerek Bizans ile müttefik oldu.
1345’te Karesioğulları Beyliği Osmanlı topraklarına katıldı.
Karesioğulları Beyliği Osmanlı Devleti’ne katılan ilk beyliktir.
Bu beyliğin güçlü donanması ve Evrenos Gazi, Gazi Fazıl gibi tecrübeli komutanları, Rumeli fetihleri için büyük bir avantaj sağladı.
Çimpe (Çimbi/Tzimpe) Kalesi ve Rumeli’de İlk Üs
Orhan Gazi’nin oğlu Süleyman Paşa, müttefiki Kantakuzenos’a yardım için ordusuyla Rumeli’ye geçti.
Kantakuzenos, bu yardıma karşılık Çimpe Kalesi’ni Osmanlılara üs olarak verdi.
1354’te bölgede yaşanan büyük bir depremde Gelibolu ve çevresindeki birçok kalenin duvarları yıkıldı.
Yıkılan bu kaleler Süleyman Paşa tarafından kolayca fethedildi.
Çimpe Kalesi, Türklerin Rumeli’ye geçişinin ve yerleşmesinin sembolü oldu.
Çimpe Kalesi, Osmanlıların Rumeli’deki ilk toprak parçasıdır.
Edirne’nin Fethi
Süleyman Paşa, fetihlerine devam ederek sınırları Tekirdağ ve Malkara’ya kadar genişletti.
Fethedilen topraklara Anadolu’dan getirilen Türkler yerleştirildi (İskân Politikası).
Süleyman Paşa’nın vefatından sonra fetihlere Şehzade Murat ve Lala Şahin Paşa devam etti.
1361 yılında Edirne fethedildi. Böylece Orhan Gazi döneminde Osmanlı sınırları Ankara’dan Edirne’ye ulaştı.
I. Murat Dönemi
1362’de Orhan Gazi’nin vefatıyla yerine oğlu I. Murat (Hüdavendigâr) geçti.
Önce Anadolu’da Karamanoğulları ve Eratna Beyliği tehlikelerini ortadan kaldırdı.
Balkanlardaki Sırp ve Bulgar krallıklarının zayıf durumundan faydalanarak Rumeli’deki fetihleri hızlandırdı.
1371’de kazanılan Çirmen Savaşı, Balkanlardaki ilerleme için önemli bir dönüm noktası oldu.
1385’te Sofya, 1386’da Niş ve 1387’de Selânik fethedildi.
I. Kosova Savaşı (1389)
Sırp Kralı Lazar önderliğinde Sırp, Bosna, Eflak ve diğer Balkan milletlerinden oluşan bir Haçlı ordusu kuruldu.
I. Murat komutasındaki Osmanlı ordusu, bu müttefik gücüyle 1389’da Kosova’da karşılaştı.
Savaş, Osmanlıların kesin zaferiyle sonuçlandı ve Sırbistan Osmanlı hâkimiyetine girdi.
Bu zafer, Bizans’ın Balkan ülkeleriyle olan kara bağlantısını tamamen kesti.
Sultan I. Murat, savaş meydanını gezerken bir Sırp askeri tarafından hançerlenerek şehit edildi.
Yıldırım Beyazıt ve Anadolu’da Birlik
I. Murat’ın şehit olmasının ardından yerine oğlu Yıldırım Beyazıt geçti.
Taht değişikliğini fırsat bilen Anadolu beylikleri isyan etti.
Yıldırım Beyazıt, düzenlediği hızlı seferlerle 1390 yılında Saruhanoğulları, Aydınoğulları, Menteşeoğulları, Hamidoğulları ve Germiyanoğulları’nı Osmanlı yönetimine bağladı.
Böylece Batı Anadolu’da Türk siyasi birliği büyük ölçüde sağlanmış oldu.
Niğbolu Savaşı (1396)
Yıldırım Beyazıt, İstanbul’u kuşatınca Bizans’ın çağrısıyla Macar kralı öncülüğünde yeni bir Haçlı ordusu toplandı.
Amaçları Türkleri Balkanlardan tamamen atmaktı.
1396’da Niğbolu önlerinde yapılan savaşta Yıldırım Beyazıt, Haçlı ordusunu büyük bir bozguna uğrattı.
Bu zafer, Osmanlı’nın Balkanlardaki hâkimiyetini pekiştirdi.
Abbasi halifesi, Yıldırım Beyazıt’a “Sultan-ı İklîm-i Rûm” (Anadolu Ülkesinin Sultanı) unvanını verdi.
Timur Tehlikesi ve Ankara Savaşı’na Giden Süreç
Doğuda, Semerkand merkezli büyük bir devlet kuran Emîr Timur, büyük bir güç haline gelmişti.
Yıldırım Beyazıt’ın topraklarını aldığı bazı Türkmen beyleri Timur’a sığındı.
Timur’dan kaçan Celâyirli Sultan Ahmet ve Karakoyunlu Kara Yusuf ise Yıldırım’a sığındı.
İki hükümdar arasındaki “cihan hâkimiyeti” mücadelesi ve birbirlerine yazdıkları hakaret dolu mektuplar, savaşı kaçınılmaz hale getirdi.
Ankara Savaşı (1402) ve Sonuçları
İki ordu, 28 Temmuz 1402’de Ankara yakınlarındaki Çubuk Ovası’nda karşılaştı.
Savaş sırasında Osmanlı ordusundaki Kara Tatarlar ve bazı Anadolu askerleri ihanet ederek Timur’un tarafına geçti.
Osmanlı ordusu büyük bir yenilgi aldı.
Yıldırım Beyazıt esir düştü ve kısa bir süre sonra esarette vefat etti.
Anadolu’daki Türk birliği bozuldu ve beylikler yeniden kuruldu.
- Timur, Anadolu beyliklerini yeniden kurdurarak Osmanlı Devleti de dâhil hepsini kendine bağladı.
- Anadolu’da Türk siyasi birliği bozuldu.
- Osmanlı Devleti dağılma tehlikesi yaşadı.
- Yıldırım Bayezid’in dört oğlu (İsa, Musa, Süleyman ve Mehmet) arasındaki taht kavgaları yüzünden Fetret Devri yaşandı (1402-1413).
- Osmanlı’da yaşanan iç karışıklıklar, Bizans’ın siyasi ömrünün bir süre daha uzamasına neden oldu.
- Osmanlı Devleti’nin Rumeli’deki ilerleyişi bir süre durdu ama Balkanlarda büyük toprak kaybı yaşanmadı.
Fetret Devri (1402-1413)
Ankara Savaşı’ndan sonra Yıldırım Beyazıt’ın oğulları Süleyman, İsa, Musa ve Mehmet Çelebi arasında taht kavgaları başladı.
Devletin dağılma tehlikesi geçirdiği bu 11 yıllık kargaşa dönemine Fetret Devri (Bunalım Dönemi) denir.
Bu dönemde Anadolu’da büyük toprak kayıpları yaşanırken, Balkanlardaki topraklar büyük ölçüde korunabildi.
Bunun sebebi, Osmanlı’nın Balkanlarda uyguladığı adaletli yönetim ve iskân politikasıydı.
I. Mehmet ve Devletin Yeniden Kuruluşu
1413 yılında kardeşlerine karşı mücadeleyi kazanan Çelebi Mehmet (I. Mehmet), tek başına Osmanlı tahtına çıktı ve Fetret Devri’ni sona erdirdi.
Anadolu’da bozulan Türk siyasi birliğini yeniden sağlamak için büyük çaba harcadı.
Saruhanoğulları, Aydınoğulları ve Menteşeoğulları gibi beylikleri tekrar Osmanlı’ya bağladı.
Osmanlı Devleti’nde meydana gelen ilk dinî ve sosyal içerikli hareket Şeyh Bedreddin isyanı bastırıldı.
Devleti dağılmaktan kurtarıp yeniden toparladığı için “Osmanlı Devleti’nin ikinci kurucusu” olarak kabul edilir.
II. Murat Dönemi ve Varna Savaşı (1444)
1421’de tahta çıkan II. Murat, Balkanlardaki fetihlere yeniden hız verdi.
Macarların saldırıları üzerine onlarla 1444’te Edirne-Segedin Antlaşması’nı imzaladı.
Bu antlaşma Balkan devletleri ile yapılan ilk antlaşmadır.
Antlaşmadan sonra tahtı 12 yaşındaki oğlu II. Mehmet’e bıraktı.
Bunu fırsat bilen Haçlılar, antlaşmayı bozarak tekrar saldırdı.
II. Murat, ordunun başına geri döndü ve 10 Kasım 1444’te Varna Savaşı’nda Haçlıları ağır bir yenilgiye uğrattı.
II. Kosova Savaşı (1448) ve Sonuçları
II. Murat, 1446’da yeniden tahta çıktı.
Macar komutan János Hunyadi (Yanoş Hunyadi), Varna’nın intikamını almak için yeni bir ordu topladı.
1448’de yapılan II. Kosova Savaşı’nı yine Osmanlı Devleti kazandı.
Sonuçları:
- Türklerin Balkanlardaki hâkimiyeti kesinleşti.
- Avrupalıların Türkleri Balkanlardan atma ümidi tamamen sona erdi.
- Bu zafer, gelecekteki İstanbul’un fethini kolaylaştırdı.
Bir yanıt bırakın