Bu yazımızda güncel müfredata göre hazırladığımız 10. sınıf tarih dersi 2. ünitesi olan Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453) ünitesinin özet ders notlarını paylaşıyoruz. Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Dair Görüşler Ders Notu sayesinde tarih dersi yazılılarına tam olarak hazırlanacaksınız.10. sınıf tarih kitabı özet pdf ders notları sayesinde derslerde daha başarılı olacaksınız. Maarif modeline uygun olarak hazırladığımız 10. sınıf tarih dersi notları aşağıdaki konuları kapsamaktadır.
Ders: 10. sınıf tarih
Ünite: 2. Ünite: Beylikten Devlete Osmanlı (1299-1453)
Öğrenme Çıktısı/ kazanım: Osmanlı Devleti’nin Kuruluşuna Dair Görüşler
İlgili yazılı: 10. sınıf tarih dersi 1. dönem 2. yazılı
OSMANLI DEVLETİ’NİN KURULUŞUNA DAİR GÖRÜŞLER
XX. yüzyıl başlarından itibaren Osmanlı Devleti’nin kuruluşu hakkında farklı görüşler ortaya çıkmıştır.
Bu görüş ayrılıklarının temel sebebi, devletin ilk dönemlerine ait yeterli kaynak ve bilginin olmamasıdır.
İlk Osmanlı kronikleri (tarihi olayların günü gününe yazıldığı eserler), Osman Bey döneminden yaklaşık yüz yıl sonra yazılmıştır.
Bu durum, bazı tarihçilerin eksik bilgileri teorik çıkarımlarla tamamlamasına yol açmıştır.
Herbert Adams Gibbons, Paul Wittek, Mehmet Fuat Köprülü ve Halil İnalcık bu konudaki tartışmaların ana çerçevesini oluşturan önemli tarihçilerdir.
Herbert Adams Gibbons’ın Tezi
Amerikalı tarihçi Herbert Adams Gibbons’a göre Osmanlılar, diğer Anadolu Türklerinden farklı, yeni bir ırktır.
Gibbons, Osman Bey’in ve ona bağlı topluluğun başlangıçta Müslüman olmadığını, Bizans ile temasları sonucu din değiştirdiğini iddia etmiştir.
Ona göre Osmanlılar, planlı bir devlet kurma amacı gütmemiş, rastlantısal başarılar ve elverişli coğrafi konum sayesinde büyümüşlerdir.
Bu görüşler, özellikle “Osmanlı ırkı” ve din değiştirme iddiaları nedeniyle büyük eleştiriler almıştır.
Mehmet Fuat Köprülü’nün Cevapları
Tarihçi Mehmet Fuat Köprülü, Gibbons’ın tezlerine karşı çıkmıştır.
Köprülü’ye göre “Osmanlı ırkı” diye bir kavram yoktur; “Osmanlı” tabiri, hanedanın kurucusunun isminden gelen siyasi bir addır, tıpkı “Selçuklu” gibi.
Osmanlı Devleti’nin kuruluşu, Anadolu Selçuklu Devleti’nin ve diğer Anadolu Beylikleri’nin doğal bir devamı olarak görülmelidir.
Ona göre Osmanlı başarısı, sadece yağma amaçlı değil, planlı bir yerleşme ve fetih politikasının sonucudur.
Paul Wittek ve “Gaza Tezi”
Avusturyalı tarihçi Paul Wittek’e göre Osmanlı Devleti’nin kuruluşundaki temel ve birleştirici unsur gaza geleneğidir.
Gaza, İslam dini uğruna yapılan savaş anlamına gelir ve bu ideoloji, beyliğin en önemli itici gücü olmuştur.
Moğol istilasından kaçarak Anadolu’ya gelen Türkmenler, Bizans sınırında bu gaza ruhuyla birleşmişlerdir.
Wittek, Osmanlıları her şeyden önce bir “gazi devleti” olarak tanımlar ve başarılarının temelini bu düşünceye bağlar.
Halil İnalcık’ın Kapsamlı Yaklaşımı
Ünlü tarihçi Halil İnalcık’a göre Osmanlı Beyliği’nin kuruluşu tek bir sebebe bağlanamaz; bu karmaşık bir süreçtir.
İnalcık, kuruluş sürecini üç temel çerçevede ele alır:
- Oğuzların (Türkmenlerin) yoğun bir şekilde Anadolu’ya göç etmesi.
- Moğol baskısı altında Türk-İslam gaza hareketinin yeni bir güç kazanması.
- Bursa gibi şehirlerin uluslararası bir pazar haline gelerek bölgenin ticari önemini artırması.
İnalcık’a göre, XIII. yüzyılın ikinci yarısında Orta Anadolu’daki Moğol baskısı, Türkmenleri batıdaki Bizans topraklarına yöneltti.
Osman Bey’in babası Ertuğrul Gazi de bu dönemde aşiretiyle birlikte Eskişehir ve Sakarya civarına göç etmiştir.
Bizanslı tarihçi Pachymeres’e göre Osman Gazi, başlangıçta Çobanoğulları’na bağlı bir alp (kahraman savaşçı) idi.
Menkıbe yazarı Yahşi Fakih’e göre ise Osman Bey, 1299’da Karacahisar’da kendi adına hutbe okutarak bağımsızlığını ilan etmiştir.
Kuruluş Tarihi Tartışmaları: 1302 mi, 1299 mu?
Osmanlı Devleti’nin kuruluş tarihi de tarihçiler arasında bir tartışma konusudur.
Halil İnalcık, devletin kuruluş tarihi olarak 1302 yılını kabul eder.
Ona göre, 1302’de Bizans ordusuna karşı kazanılan Bapheus (Koyunhisar) Savaşı, Osman Bey’e gerçek bir bey statüsü kazandırmış ve devleti fiilen kurmuştur.
Bu zafer, Osman Bey’in bölgedeki diğer Türkmen beyleri arasında ününü artırmıştır.
Geleneksel Tarih: 1299
Geleneksel ve yaygın olarak kabul edilen kuruluş tarihi ise 1299’dur.
Bu tarih, Kâtip Çelebi gibi tarihçiler tarafından belirtilmiştir.
Osman Bey’in 1299’da Karacahisar’ı fethettikten sonra kendi adına hutbe okutup kadı ataması, bağımsızlığın ilanı olarak görülür.
Osmanlı Devleti’nin son dönemlerinde hazırlanan salnamelerde (yıllıklar) ve ders kitaplarında da kuruluş tarihi olarak 1299 yılı esas alınmıştır.
Bir yanıt bırakın