Türklerde Sanat ve Spor / 3. Ünite: Türkistan’dan Türkiye’ye Türklerde Eğitim, Bilim, Sanat ve Spor | Maarif Modeli

1. Sanat, Spor, Eğitim ve Bilimin Türk Kültüründeki Yeri

• Türk toplumlarında eğitim, bilim, sanat ve spor birbirini tamamlayan kültür alanları olarak gelişmiştir.
• Medreseler, Türk-İslam dünyasında örgün eğitim ve bilimsel düşüncenin önemli merkezleri olmuş; matematikten tıbba kadar birçok alanda bilgi üretilmiştir.
• Cezeri’nin mekanik çalışmaları, Türk-İslam medeniyeti çevresinde teknik yaratıcılık ve uygulamaya dönük bilim anlayışının güçlü örneklerindendir.
• Türk üçgeni, kare veya çokgen planlı yapılardan kubbeye geçişi sağlayan, kubbenin yükünü taşıyıcı sisteme aktaran ve estetik görünüm sağlayan mimari çözümlerden biridir.
• Gökbörü gibi atlı oyunlar; cesaret, mücadele, takım ruhu ve dayanışmayı; mimari, minyatür, müzik ve el sanatları ise estetik zevk ile kültürel kimliği yansıtır.
• Tarihsel süreçte sanat ve spor, yaşam tarzı, dinî değişim, şehirleşme, modernleşme ve kurumsallaşma gibi etkenlere bağlı olarak biçim değiştirmiş; ancak kültürel süreklilik korunmuştur.

1.1. Temel Kavramlar

2. İslamiyet Öncesi Türklerde Sanat

2.1. Sanat Anlayışını Belirleyen Etkenler

• İslamiyet öncesi Türk sanatını yaşanılan coğrafya, konargöçer yaşam biçimi, inançlar ve sosyal yapı şekillendirmiştir.
• Hun ve Göktürklerde taşınabilir, işlevsel ve dayanıklı sanat ürünleri öne çıkmış; Uygurlarda yerleşik hayatın etkisiyle mimarlık, resim ve heykel daha çok gelişmiştir.
• Sanat ürünleri barınma, savaş, gündelik kullanım, dinî tören, mezar kültürü ve süsleme gibi işlevleri birlikte taşımıştır.
• Altın Adam süslemelerinde görülen hayvan figürleri, bozkır maden sanatının hayvan üslubuna örnek gösterilmektedir.

2.2. Hayvan Üslubu ve Kültürel Süreklilik

• Kartal, aslan, kurt, geyik ve ejder gibi figürler hareketli, canlı ve stilize biçimde kullanılmıştır.
• Hayvan üslubu İslamiyet’ten sonra ortadan kalkmamış; taş süslemelerde, mezar taşlarında, minyatür ve çinide yeni sembolik anlamlarla devam etmiştir.
• Selçuklu taş işçiliğinde çift başlı kartal, aslan, ejder ve yılan figürleri güç, hâkimiyet ve koruyuculuk gibi anlamlarla kullanılmıştır.

2.3. Çadır, Kurgan, Bark ve Yerleşik Mimariye Geçiş

• Türk çadırı yalnızca barınak değil; dairesel/merkezî planı, iç mekân düzeni ve süslemeleriyle Türk mekân algısını yansıtan bir mimari üründür.
• Çadırların kubbeli formu ve taşınabilir yapısı, konargöçer hayatın ihtiyaçlarına uygundur; iç yüzeyler Türklerin estetik anlayışını yansıtan motiflerle süslenmiştir.
• Kurganlarda birbirine geçmeli ahşap kütüklerden yapılan mezar odaları, gelişmiş malzeme bilgisi ve yalıtım tekniğini göstermektedir.
• Göktürklerde bark adı verilen anıt yapılar ve Orhun Yazıtları çevresindeki düzenlemeler, anıt mimarisi bilincinin erken dönemde geliştiğini gösterir.
• Yerleşik hayata geçişle gelişen kümbetler çoğunlukla çokgen gövdeli, taş malzemeli ve konik çatılı anıt mezarlardır.
• Çadır süsleme motiflerinin taş mimariye aktarılması, malzeme ve yapı türü değişse de estetik hafızanın sürdüğünü gösterir.

2.4. Uygurların Sanata Katkısı

• Uygurların yerleşik yaşama geçmesiyle “balık” adı verilen planlı şehirler kurulmuş; surlar, saraylar, tapınaklar ve sosyal alanlar gelişmiştir.
• Kerpiç ve tuğla yaygın yapı malzemesi olmuş; tonoz ve kubbe gibi üst örtü teknikleri kullanılmıştır.
• Budist ve Maniheist çevrelerde gelişen Bezeklik gibi duvar resimleri, figürlü tasvir geleneğinin güçlü örnekleridir.
• Uygur fresk ve minyatür geleneği, Abbasi ve Selçuklu resim sanatına; daha sonra Osmanlı minyatürüne uzanan bir etki zinciri oluşturmuştur.
• Uygur resim tekniklerinin izleri, Varka ve Gülşah minyatürleri ile Mustafa Siyah Kalem’e atfedilen eserlerde de görülmektedir.

3. Türklerde El Sanatları

3.1. İslamiyet Öncesi ve Türk-İslam Dönemi El Sanatları

• Demircilik ve madencilik gelişmiş; kılıç, kalkan, mızrak ve ok uçlarında yüksek işçilik ortaya çıkmıştır.
• Konargöçer hayat taşınabilir eşya üretimini teşvik etmiş; mobilya, mutfak eşyası, araba ve at koşum takımları süslemelerle işlenmiştir.
• Dokumacılıkta halı, kilim ve keçe öne çıkmış; geometrik motifler binlerce yıllık kültürel sürekliliğin taşıyıcısı olmuştur.
• Koç boynuzu motifi güç, cesaret ve mücadeleyi; eli belinde motifi aile, bereket ve üretkenliği simgeleyen geleneksel motifler arasında değerlendirilir.
• Anadolu Selçukluları ahşap işçiliğinde minber, kürsü, rahle, Kur’an mahfazası, çekmece ve sanduka gibi eserler üretmiştir.
• Selçuklu ahşabında oyma, kündekâri, şebekeli oyma ve boyama teknikleri kullanılmıştır. Konya Alâeddin Camii minberi kündekâri tekniğinin önemli örneklerindendir.
• Avrasya kökenli eğri kesim tekniğinin Abbasi, Tolunoğlu ve Gazne sanat çevrelerine taşındığı belirtilmektedir.

3.2. Osmanlı El Sanatları ve Estetik Anlayış

• Osmanlı sanatında oran, düzen ve uyum önemli estetik ilkeler olarak görülmüştür.
• Kuş evleri, küçük kuşları korumak amacıyla cami ve başka yapıların cephelerine yerleştirilmiş; estetik ile merhamet anlayışını bir araya getirmiştir.
• Lonca sistemi içinde usta-çırak ilişkisiyle sürdürülen el sanatları, üretim standardı ve meslek geleneğinin korunmasını sağlamıştır.

3.3. Modernleşme ve El Sanatlarında Dönüşüm

• Sanayi Devrimi sonrası Avrupa’nın ucuz ve seri üretim malları, Osmanlı el tezgâhlarını ve geleneksel zanaat üretimini zorlamıştır.
• Islah-ı Sanayi Komisyonu ve Sanayi-i Nefise Mektebi gibi kurumlar, el sanatlarını koruma ve sanat eğitimini akademik zemine taşıma amacıyla önem kazanmıştır.
• II. Meşrutiyet ve Millî İktisat politikaları döneminde el sanatları millî kimliğin bir unsuru olarak yeniden değerlendirilmiştir.
• I. Ulusal Mimarlık Akımı ile çini, ahşap oymacılığı ve taş işçiliği kamu binalarında yeniden öne çıkmış; Kütahya çiniciliği canlandırılmıştır.
• Cumhuriyetin ilk yıllarında el sanatları hem kültürel miras hem de kırsal kalkınmayı destekleyen ekonomik faaliyet olarak görülmüştür.
• 1923 İzmir İktisat Kongresi sonrası yerli üretim desteklenmiş; halıcılık, dokumacılık ve seramikte geleneksel desenlerle fabrikasyon üretim bir araya getirilmeye çalışılmıştır.
• Sümerbank ile geleneksel dokuma motifleri modern fabrikalarda işlenmiş; zanaat kimliği modern tasarım ve millî sanayi anlayışıyla birleşmiştir.
• Hat sanatı, yeni alfabe ve modern tasarım ihtiyaçları doğrultusunda grafik ve tipografi alanlarıyla yeni ilişkiler kurmuştur.

4. Türklerde Mimari

4.1. İslamiyet Öncesi Mimari Birikim

• Türk mimarisi yalnız yerleşik hayatla başlamamış; çadır, otağ, kurgan ve bark gibi yapılarla konargöçer dönemde de gelişmiştir.
• Çadırların dairesel planı, iç düzeni ve üst örtüsü Türklerin pratik mühendislik ve estetik anlayışını göstermektedir.
• Kurgan ve barklar, kalıcı anıt mimari ve mezar kültürünün erken örneklerini oluşturmuştur.
• Uygurların şehirleşmesi, Türk mimarisini planlı kent, saray, tapınak, kerpiç-tuğla yapı ve tonoz-kubbe teknikleriyle yeni bir aşamaya taşımıştır.

4.2. Karahanlı ve Selçuklu Mimarisi

• Karahanlılar Semerkand, Buhara, Tirmiz, Ürgenç ve Merv gibi merkezlerde kerpiç ve tuğla yapılar üretmiştir.
• Cephelerde tuğla, pişmiş toprak ve alçı süsleme; yazı şeritleri, örgü-geçme motifleri, kıvrık dal, rumi, yıldız-haç motifleri ve geometrik bordürler kullanılmıştır.
• Karahanlı döneminde türbe ve kervansaray mimarisi gelişmiş; bu birikim Anadolu Selçuklu sanatını etkilemiştir.
• Selçuklular cami, medrese, türbe/kümbet, hastane, kervansaray, kale ve köprü gibi çok sayıda yapı türü geliştirerek İslam mimarisine özgün katkılar sunmuştur.

4.3. Osmanlı Şehri ve Külliye Mimarisi

• Osmanlı şehirlerinde İslami yaşam tarzı, iklim ve fiziki coğrafya mimari dokuyu şekillendirmiştir.
• Cami, medrese, sıbyan mektebi, imaret, hamam ve benzeri yapılardan oluşan külliyeler şehirlerin gelişim yönünü ve siluetini belirlemiştir.
• Meskenlerde ahşap, kireç ve kerpiç gibi malzemeler yaygınken cami, medrese ve imaret gibi kalıcı kamusal yapılarda taş ve daha dayanıklı malzemeler tercih edilmiştir.
• Osmanlı klasik mimarisinde yapıların insan ölçeğine, oran ve uyuma dikkat edilmiştir; dar sokaklar, bahçeler, çeşmeler, kahveler ve ağaçlık alanlar şehir dokusunun parçaları olmuştur.

4.4. Son Dönem Osmanlı ve Cumhuriyet Mimarisi

• Osmanlı’nın son dönemlerinde Batı ile ilişkilerin artmasıyla barok ve rokoko gibi Avrupa kökenli üsluplar etkili olmuştur.
• XX. yüzyıl başında Mimar Vedat Tek ve Mimar Kemaleddin’in öncülüğünde I. Ulusal Mimarlık Akımı gelişmiştir.
• Bu akım modern inşa tekniklerini Selçuklu ve Osmanlı mimarisinden alınan kubbe, kemer ve çini gibi unsurlarla birleştirmeyi amaçlamıştır. Büyük Postane, Ziraat ve İş Bankası binaları ile II. TBMM binası önemli örneklerdir.
• Cumhuriyetin 1930’lu yıllarında modernizm etkisiyle sade, işlevsel ve geometrik mimari öne çıkmış; Ankara’nın kamu yapıları genç Türkiye’nin çağdaş yüzünü temsil etmiştir.
• 1940’lardan itibaren II. Ulusal Mimarlık Akımı gelişmiş; Sedad Hakkı Eldem ve Emin Onat gibi mimarlar geleneksel Türk evi ve Anadolu yapı kültürünü modern tasarımla birleştirmiştir.
• Anıtkabir, II. Ulusal Mimarlık Akımı’nın en görkemli örneklerinden biri kabul edilir; 1944-1953 arasında inşa edilmiştir.

5. Türklerde Müzik

5.1. İslamiyet Öncesi Müzik

• Türk müziğinin ilk gelişim evreleri Orta Asya’da şekillenmiştir.
• Kamların dinî ve tedavi amaçlı uygulamalarında, tuğ takımlarının askerî müziğinde ve ozanların kahramanlık-destan anlatılarında müzik önemli yer tutmuştur.
• Kopuz, Türk kültürünün en eski telli çalgılarından biridir; destan, tören ve toplumsal kutlamalarda kullanılmıştır.
• Düğün, bayram ve ağıt kültürü ile telli, vurmalı ve nefesli çalgıların ilk biçimleri Hun öncesi ve Hun döneminde gelişmiştir.

5.2. Türk-İslam ve Osmanlı Müzik Geleneği

• Türkler İslamiyet’i kabul ettikten sonra müzik geleneklerini yeni dinî ve kültürel değerlerle uyumlu biçimde sürdürmüştür.
• Abdülkadir Meragi, Türk musikisinin nazarî ve uygulamalı temellerini sistemleştiren önemli isimlerden biridir.
• Türk müziği halk müziği ve klasik Türk müziği gibi ana alanlarda gelişmiş; Türk din musikisi klasik musikinin önemli bir kolu olmuştur.
• Osmanlı’da müzik saray, tekke, halk, gündelik hayat ve askerî alanlarda yaygın biçimde kullanılmıştır.
• Osmanlı’nın son dönemlerinde Doğu ve Batı müzik çevreleriyle temas artmış; farklı enstrüman, makam ve bestecilerden yararlanılarak yeni sentezler ortaya çıkmıştır.

5.3. Cumhuriyet Dönemi’nde Müzik

• Cumhuriyet ile müzik, çağdaşlaşma ve kültürel kimlik inşasının önemli araçlarından biri olarak görülmüştür.
• Geleneksel Türk müziğinin korunması yanında Batı temelli çok sesli müziğin geliştirilmesi hedeflenmiştir.
• Musiki Muallim Mektebi açılmış, konservatuvarlar kurulmuş ve yurt dışına müzik eğitimi için öğrenciler gönderilmiştir.
• Anadolu’nun farklı bölgelerindeki halk ezgileri derlenerek kayıt altına alınmış, halk müziği ulusal kimliğin önemli unsurlarından biri hâline gelmiştir.
• Cemal Reşit Rey, Batı müziğinin teknik imkânlarını Türk halk ezgileriyle birleştiren çok sesli müzik çalışmalarının öncü isimlerindendir.
• Batı müziğiyle etkileşim modernleşme ve evrenselleşme fırsatı yaratırken geleneksel müziğin toplumdaki yeri ve kimliğinin korunması tartışmalarını da beraberinde getirmiştir.

5.4. Türk Müziğine Yön Veren Bazı İsimler

6. Türklerde Heykel ve Kabartma

6.1. İslamiyet Öncesi ve Selçuklu Dönemi

• Göktürk anıt alanlarında Kül Tigin’in mermer büstü ve insan figürlü heykeller bulunmuştur; bu eserler portre sanatının gelişmişliğini gösterir.
• Balbal geleneği, taş figür ve anıt anlayışının önemli bir parçasıdır; bazı motif ve figürler İslamiyet sonrası sanatında farklı biçimlerde yaşamıştır.
• Selçuklu taş işçiliğinde kapı, mihrap ve yapı cephelerinde bitkisel-geometrik süslemelerle birlikte kartal, çift başlı kartal, aslan, ejder ve yılan gibi figürlü kabartmalar kullanılmıştır.
• Çift başlı kartal, Türkiye Selçuklu sanatında güç ve egemenlik sembolü olarak öne çıkar.

6.2. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Heykel

• Osmanlı’nın erken ve orta dönemlerinde heykel yoğun bir uygulama alanı bulmamış; ancak bütünüyle yasaklanmış veya devlet tarafından tamamen dışlanmış değildir.
• XIX. yüzyılda padişahların heykel sanatına ilgisi artmış; sergilerde heykeller yer almış, Avrupa’dan eserler satın alınmış veya sipariş edilmiştir.
• İstanbul Arkeoloji Müzesi ve 1883’te açılan Sanayi-i Nefise Mektebi, heykel sanatının ve eğitiminin kurumsallaşmasında önemli rol oynamıştır.
• Sultan Abdülaziz’in kendi heykelini yaptırması, devlet ve toplum çevrelerinde heykel algısındaki değişimin sembolik örneklerindendir.
• Cumhuriyet ile heykel saray çevresinden kamusal alanlara taşınmış; bağımsızlık mücadelesi, modernleşme ve cumhuriyet değerlerini anlatan anıt heykelcilik gelişmiştir.
• İlk yıllarda teknik tecrübe eksikliği nedeniyle Sarayburnu Atatürk Anıtı ve Taksim Cumhuriyet Anıtı gibi önemli eserler yabancı sanatçılarca yapılmıştır.
• 1930’lardan itibaren yurt dışında eğitim alan Türk heykeltıraşlar özgün ve millî yorumlar geliştirmiş; 1950-1960’lardan sonra malzeme ve teknik çeşitliliği artmıştır.
• Günümüzde tarihî Türk figürleri çağdaş estetikle anıtlaştırılarak kültürel mirasın yeni kuşaklara aktarılması sürdürülmektedir.

7. Türklerde Resim

7.1. Uygur ve Selçuklu Resim Geleneği

• Türk resim sanatının bilinen eski örnekleri arasında Uygur dönemine ait mabet duvar resimleri ve kitap resimleri yer alır.
• Uygur fresklerinde figürlerin yüz, göz, burun, başlık, giyim ve saç biçimleri belirgin üslup özellikleri taşır.
• Bu üslubun izleri Selçuklu dönemi seramik ve minyatürlerinde görülmüş; sayfa kenarı süslemeleri ve şematik doğa tasvirleri sonraki dönemlere aktarılmıştır.
• Batı Türkistan’da gelişen resimli kitap sanatı Uygur yazıcıların etkisiyle İran ve Bağdat çevresine taşınmıştır.
• Semek Ayyar, Kitâbül-Haşâyiş, Kelile ve Dimne, Makamât ve Varka ile Gülşah gibi eserler Selçuklu çevresindeki resimli kitap geleneğinin örnekleridir.
• Selçuklu resminde çift başlı kartal ve av/aslan sahneleri gibi millî Türk motifleri de görülür.

7.2. Osmanlı Resminden Batılı Tarza Geçiş

• Osmanlı’da minyatür, yüzyıllar boyunca kitaplarda bilgilendirme, belgeleme ve hükümdarlık anlatısı amacıyla kullanılmıştır.
• Minyatürde geleneksel olarak perspektif ve ışık-gölge sınırlıdır; mekân ve figürler anlatım önceliğine göre düzenlenir.
• Fatih Sultan Mehmed’in Gentile Bellini’ye portresini yaptırması, Batı resim anlayışıyla temasın önemli dönüm noktalarındandır.
• Paris elçilikleriyle artan kültürel temas, duvar resimleri, Mühendishane-i Berrî-i Hümâyun’daki resim dersleri ve Avrupa’ya gönderilen sanatçılar Batılı resim tekniklerini yaygınlaştırmıştır.
• XIX. yüzyılda ışık, gölge, perspektif ve derinlik içeren tuval resmi gelişmiş; Sultan Abdülaziz dönemindeki sanat ilgisi ve II. Abdülhamid döneminde Sanayi-i Nefise Mektebi’nin açılması süreci hızlandırmıştır.
• Şeker Ahmed Paşa’nın manzara resimleri, perspektif ve ışık-gölge kullanımının yerleşmesinde önemli örneklerdendir.

7.3. Cumhuriyet Dönemi Resmi

• Cumhuriyet Dönemi’nde resim, çağdaşlaşma idealini ve millî kimliği halka aktaran güçlü bir görsel araç olarak kullanılmıştır.
• Sanat grupları ve topluluklar Türk resmine yeni üslup ve anlayışlar kazandırmıştır.
• 1930’lu yıllardaki yurt gezileriyle sanatçılar Anadolu’ya gönderilmiş; köy yaşamı, tarım, Millî Mücadele ve doğal güzellikler modern estetikle resmedilmiştir.
• Resim, saray ve sınırlı çevrelerden geniş toplum kesimlerine ulaşmış; millî hafıza oluşturma işlevi kazanmıştır.
• İbrahim Çallı gibi sanatçılar, yerel kültürü modern sanat diliyle birleştiren Cumhuriyet resminin önemli temsilcilerindendir.

8. Türklerde Spor

8.1. Geleneksel Spor Kültürünün Temelleri

• Eski Türk toplumlarında fiziksel aktivite, gündelik hayat, savaş hazırlığı, toplumsal dayanışma ve eğlence ile iç içe olmuştur.
• Her yaş, cinsiyet ve statüden bireylerin fiziksel faaliyetlere katılabildiği; kadınların da sportif etkinliklerde yer aldığı kaynaklarda vurgulanmaktadır.
• Okçuluk, binicilik ve güreş en çok ilgi gören sporlar arasında olmuş; avcılık, çevgen, cirit, tepük, gökbörü, at yarışları, kuş uçurma, top kapma, yürüme, koşma ve dağa çıkma gibi etkinlikler de yapılmıştır.
• Ok-yay ikilisi askerî başarıyla doğrudan ilişkili görülmüş; binicilik ve at üzerinde ok atma uzun süreli disiplinli eğitimi gerektirmiştir.
• Avcılık başlangıçta besin sağlama amacı taşırken zamanla boş zaman ve spor faaliyetine dönüşmüştür.
• İhşidiler döneminde el-Havf adlı alanın spor merkezi olarak kullanıldığı, burada avcılık ve at yarışlarının yapıldığı; Muhammed b. Tuğc’un kuş uçurmaya özel ilgi gösterdiği aktarılmaktadır.
• Cirit, Türk dünyasında ortak oyunlardan biri olarak yaygınlaşmıştır.
• Mangala, strateji ve zihinsel beceriye dayalı geleneksel oyun kültürünün örneklerindendir.

8.2. Osmanlı’nın Son Döneminden Cumhuriyet’e Sporun Kurumsallaşması

• Osmanlı’nın son döneminde geleneksel sporların yanında modern spor branşları ve kulüp/teşkilat yapıları gelişmeye başlamıştır.
• 1908’de Selim Sırrı Tarcan’ın girişimleriyle Osmanlı Millî Olimpiyat Cemiyeti kurulmuş; olimpik hareketle ilişki güçlenmiştir.
• 1922’de Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı kurulmuş ve sporun örgütlü yapıya kavuşmasında önemli adım atılmıştır.
• Cumhuriyet ile spor, sağlıklı ve dinamik nesiller yetiştirme hedefiyle devlet politikası hâline gelmiştir.
• 1926’dan itibaren Millî Eğitim Bakanlığı beden eğitimi kursları açmış; Selim Sırrı Tarcan’ın yönettiği kurslardan 1932’ye kadar 211 beden eğitimi öğretmeni yetişmiştir.
• 1932-1933 öğretim yılında Gazi Orta Muallim Mektebi ve Terbiye Enstitüsü bünyesinde Beden Terbiyesi Şubesi açılmıştır.
• 1932’de kurulan halkevlerinin programlarında spor faaliyetlerine yer verilmiştir.
• 1938’de Beden Terbiyesi Umum Müdürlüğü kurulmuş ve sporun toplumun geniş kesimlerine yayılması hedeflenmiştir.
• 1936 Berlin Olimpiyatları’nda Yaşar Erkan’ın kazandığı altın madalya, Türkiye’nin olimpiyat tarihindeki ilk altın madalya olarak önemli bir dönüm noktasıdır.
• 1950’lerden itibaren futbol başta olmak üzere modern sporlar geniş kitlelere yayılmış; 1980’lerin sonlarına doğru spor yönetimi daha modern bir yapıya kavuşturulmuştur.

8.3. 1990 Sonrası Uluslararası Başarılar

• Naim Süleymanoğlu, 1988 Seul, 1992 Barselona ve 1996 Atlanta Olimpiyatlarında üst üste üç kez şampiyon olmuş; kariyerinde çok sayıda dünya rekoru kırmıştır.
• Galatasaray, 1999-2000 sezonunda UEFA Kupası’nı ve 2000’de UEFA Süper Kupa’yı kazanmıştır.
• A Millî Futbol Takımı 2002 Dünya Kupası’nda üçüncü olmuş, 2008 Avrupa Şampiyonası’nda yarı finale yükselmiştir.
• Türkiye Kadın Millî Voleybol Takımı 2023’te FIVB Milletler Ligi ve CEV Avrupa Şampiyonası’nı kazanmıştır.
• A Millî Erkek Basketbol Takımı 2010 FIBA Dünya Şampiyonası’nda gümüş madalya kazanmıştır.
• Ampute Futbol Millî Takımı 2017 ve 2021 Avrupa şampiyonluklarını kazanmıştır.
• Kadın Golbol Millî Takımı 2016 Rio ve 2020 Tokyo Paralimpik Oyunlarında altın madalya kazanmıştır.

8.4. Etnospor ve Geleneksel Sporların Korunması

• Etnospor, modern sporun sanayileşme ve kurumsallaşmasına karşı geleneksel kültür, yerel kimlik ve tarihî oyunları yaşatmayı amaçlayan spor faaliyetlerinin genel adıdır.
• Geleneksel spor ve oyunların korunmasında gelenek, saygı, dayanışma ve barış ilkeleri öne çıkar.
• Dünya Etnospor Birliği 2017’de kurulmuş, merkezi İstanbul olarak belirlenmiştir.
• Birlik, kuşaktan kuşağa aktarılan oyun ve sporların tanınmasını, uygulanmasını ve sürdürülebilirliğini desteklemeyi amaçlar.
• Okçuluk, güreş, binicilik ve atlı oyunlar dayanıklılık, çeviklik, denge, güç, sabır ve takım ruhunu geliştirirken kültürel mirasın aktarılmasına da hizmet eder.

8.5. Spor Alanındaki Değişimin Nedenleri ve Sonuçları

9. Atatürk Döneminde Güzel Sanatlar ve Spor

• Atatürk, sanatı güzelliğin farklı araçlarla ifade edilmesi olarak değerlendirmiş; şiir, müzik, resim, heykel ve mimariyi toplumun çağdaşlaşmasının parçaları kabul etmiştir.
• Sanayi-i Nefise Mektebi 1927’de Güzel Sanatlar Akademisi adıyla yeniden düzenlenmiş; sanatın çeşitli alanlarında yetişmek üzere yurt dışına öğrenciler gönderilmiştir.
• Spor, gençliğin millî eğitiminin ana unsurlarından biri olarak görülmüş; beden eğitimi kursları ve öğretmen yetiştirme faaliyetleri yaygınlaştırılmıştır.

10. Sanat ve Sporun Türk Toplumunun Günlük Yaşamına Etkileri

• Sanat, ev eşyalarından mimari yapılara kadar gündelik yaşama estetik bir görünüm kazandırmıştır.
• Halı, kilim, çini, ahşap ve taş süslemeler kültürel kimliği görünür hâle getirmiştir.
• Müzik; düğün, bayram, tören, dinî hayat, askerî alan ve günlük eğlencenin önemli bir parçası olmuştur.
• Spor; sağlıklı yaşam, dayanıklılık, disiplin, cesaret, sabır ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmiştir.
• Sanat ve spor, kültürel sürekliliğin ve ortak hafızanın oluşmasına katkı sağlamıştır.
• Modernleşmeyle birlikte sanat ve spor kurumsallaşmış, daha geniş toplum kesimlerine ulaşmış ve uluslararası etkileşime açılmıştır.

11. Türkistan’dan Türkiye’ye Sanat ve Sporda Değişim

12. Sınav İçin Genel Bağlantılar