1789-1908 Yılları Arasında Osmanlı Devleti’nde Meydana Gelen Siyasi, Askerî ve İdari Gelişmeler | 11. Sınıf Tarih – Maarif Model Tarih Ders Notu

Giriş

• Şark Meselesi: Avrupalı devletlerin Osmanlı’yı Avrupa’dan atma ve topraklarını paylaşma rekabetidir.
• Balkan isyanları: Sırp ve Rum hareketleri zamanla uluslararası sorun hâline geldi.
• Mısır ve Boğazlar: Kavalalı isyanı, büyük devletlerin müdahalesini artırdı.
• Fermanlar: Tanzimat ve Islahat, yönetim ile toplum yapısını dönüştürdü.
• Anayasal süreç: Kanun-ı Esasi ile I. Meşrutiyet başladı.
• Savaş ve göç: 93 Harbi ağır kayıplara ve kitlesel göçlere yol açtı.
• Maliye ve Filistin: Düyûn-ı Umûmiye ile siyonist faaliyetler gündemi belirledi.

Osmanlı Devleti’nde 1783-1914 yılları arasındaki başlıca siyasi gelişmeler

Avrupa'da Değişen Güç Dengesi

• Sanayi Devrimi: Sömürgecilik faaliyetlerine hız kazandırdı.
• Fransız İhtilali: Siyasi ve toplumsal dengeleri etkiledi.
• Koalisyon Savaşları: Uluslararası ilişkileri askerî ve ekonomik açıdan değiştirdi.
• 1774 sonrası: Osmanlı Devleti, Rusya ve Avusturya ile mücadeleyi sürdürdü.
• 1781 ittifakı: Avusturya ile Rusya, Osmanlı topraklarını paylaşmayı planladı.
• Paylaşım tasarıları: 1781’de Avusturya ve Rus Çarlığı arasında yapılan ittifakla Osmanlı Devleti’nin bu iki devlet arasında paylaşımına yönelik Grek ve Dakya projeleri ortaya kondu

Grek ve Dakya Projeleri

Grek ve Dakya projelerine göre Avrupa devletlerinin belirlediği sınırlar

III. Selim ve Nizam-ı Cedit

• 1783: Kırım'ın Rusya tarafından ilhakı önemli bir kayıp oldu.
• 1787-1792: Osmanlı-Rus ve Avusturya savaşları devam etti.
• Taht değişimi: I. Abdülhamit'in ardından III. Selim, 7 Nisan 1789'da tahta çıktı.
• 1789: Fransız İhtilali Avrupa'daki güç dengesini değiştirdi.
• Denge siyaseti: III. Selim dış politikada büyük devletler arasındaki rekabetten yararlandı.
• Nizam-ı Cedit: Sivil ve askerî kurumları yenileme hareketi başlatıldı; yeni ordu kuruldu.
• Daimî elçilikler: Londra, Paris, Berlin ve Viyana'da temsilcilikler açıldı.

Osmanlı Toprakları Neden Hedefti?

• Siyasi ağırlık: Osmanlı Devleti, sorunlara rağmen dünya siyasetinde etkisini koruyordu.
• Üç kıta: Asya, Avrupa ve Afrika'da hâkimiyet sürüyordu.
• Stratejik bölgeler: Kıtaları birbirine bağlayan geçiş alanları Osmanlı denetimindeydi.
• Ticaret yolları: Önemli ticari güzergâhlar Avrupalı devletlerin ilgisini çekiyordu.
• Rekabet: Rusya, Avusturya, Fransa ve İngiltere çıkarlarına göre farklı politikalar izledi.

Şark Meselesinin Çerçevesi

• Tanım: Osmanlı topraklarını paylaşma rekabeti Question d'Orient (Şark meselesi) adıyla anıldı.
• İlk kullanım: Terimi 1815 Viyana Kongresi'nde Rus Çarı I. Aleksandr kullandı.
• Kapsam: Osmanlı topraklarının paylaşımıyla ilgili bütün çıkar çatışmaları bu başlıkta ele alındı.
• Viyana Kongresi: 1 Kasım 1814'te Metternich başkanlığında toplandı.
• Etkili devletler: Avusturya, İngiltere, Rusya ve Prusya kongrede öne çıktı.
• Osmanlı tutumu: İç işlerine müdahaleyi istemediği için davete katılmadı.
• Başlangıç yorumu: Çoğu araştırmacı meseleyi XVIII. yüzyılın ikinci yarısından başlatır.

Mısır İşgali ve Denge Siyaseti

• 1798: Napoléon'un Mısır'ı işgali Şark Meselesini Avrupa gündemine taşıdı.
• İttifaklar: Osmanlı Devleti 23 Aralık'ta Rusya, 5 Ocak 1799'da İngiltere ile anlaştı.
• Akka: Napoléon, Cezzar Ahmet Paşa'nın Nizam-ı Cedit ordusuna yenildi.
• Yedi Ada: Osmanlı ve Rus donanmaları Fransa'yı bölgeden çıkardı.
• İngiliz desteği: 8 Mart 1801'de Mısır'a gelen İngiliz ordusu 21 Mart'ta Fransızları yendi.
• Osmanlı harekâtı: Küçük Hüseyin Paşa'nın kuvvetleri de Mısır'a girdi.
• Sonuç: Osmanlı dış politikasında denge siyaseti belirginleşti.

Değişen İttifaklar (1802-1812)

• 1802: Rus kışkırtması ve İngilizlerin Mısır'da kalma isteği üzerine Fransa ile Paris Antlaşması yapıldı.
• 1806: Rusya'nın Eflak ve Boğdan'ı işgaliyle Osmanlı-Rus Savaşı başladı.
• İngiliz harekâtı: İstanbul'u Fransa karşıtı ittifaka katma girişimi sonuçsuz kaldı.
• Tilsit ve Erfurt: Napoléon, Rusya'nın Eflak-Boğdan taleplerini kabul etti.
• 1809: İngiltere ile Kale-i Sultaniye Antlaşması yapılarak yeni ittifak kuruldu.
• 1812: Napoléon'un Rusya seferi Fransa-Rusya ittifakını bozdu.
• Bükreş: 1806-1812 savaşı Osmanlı-Rus Bükreş Antlaşması ile sona erdi.

Şark Meselesinin İç Yapıya Etkisi

• Temel hedef: Osmanlılar siyasi varlığı ve toplumsal bütünlüğü korumaya çalıştı.
• Düvel-i muazzama: Büyük devletlerin çıkar çatışmalarından yararlanıldı.
• İttifak ve ıslahat: Dış politikadaki ittifaklara iç reformlar eşlik etti.
• Askerî dönüşüm: III. Selim'in Nizam-ı Cedit hareketi sürecin başlangıcıydı.
• İdarî dönüşüm: II. Mahmut'un düzenlemeleri Tanzimat'ın temelini attı.
• Fermanlar: 1839 Tanzimat ve 1856 Islahat fermanları ilan edildi.
• Meşrutiyet: 1876 Kanun-ı Esasi ile anayasal dönem başladı.

Millet Sistemi ve Gayrimüslimler

• Kurucu unsur: Osmanlı Devleti'nin asli ve kurucu unsuru Müslüman Türklerdi.
• Çeşitlilik: Sınırların genişlemesiyle farklı din, dil, ırk ve mezhepler tebaa oldu.
• Zimmi statüsü: Gayrimüslimler zimmet sözleşmesiyle himaye altına alındı.
• Millet sistemi: Topluluklar din, dil ve kültürlerini koruyabildi.
• Dinî ölçüt: Millet kavramı etnik değil, dinî cemaat yapısını ifade ediyordu.
• XIX. yüzyıl: Şark Meselesi politikaları cemaatleri etnik milliyetçiliğe yöneltti.

Milliyetçilik ve Panslavizm

• Balkan sorunları: II. Viyana sonrasındaki savaşlar siyasi, askerî, ekonomik ve sosyal sorunlar doğurdu.
• Rus politikası: Ortodokslar kışkırtıldı; koruyuculuk iddiasıyla iç işlerine müdahale edildi.
• Milliyetçilik: Fransız İhtilali'nin fikirleri Balkan halklarını etkiledi.
• Avrupa desteği: Büyük devletler çıkarları için ayrılıkçı hareketleri destekledi.
• Panslavizm: Slavlar arasında dil ve kültür birliği kurma düşüncesi olarak doğdu.
• İlk örgütlenmeler: Birleşmiş Slavlar Derneği 1823'te kuruldu; terim 1826'da kullanıldı.
• Kongreler: İlk Slav kongresi 1848'de Prag'da, Rusya'daki kongre 1867'de Moskova'da yapıldı.

İlk Sırp İsyanı (1804-1813)

• Başlangıç: İsyan 1804'te Kara Yorgi Petroviç liderliğinde çıktı.
• İç nedenler: Merkezî otoritenin zayıflaması, asayişsizlik ve yerel baskılar etkiliydi.
• Dış etkenler: Milliyetçilik ile Rusya'nın yayılma politikası isyanı güçlendirdi.
• Askerî yardım: Rusya, 1806-1812 savaşı sırasında isyancıları destekledi.
• Mişar: 1806'da isyancılar Osmanlı kuvvetlerini yenerek Böğürdelen'e çekilmeye zorladı.
• Bükreş: 1812 antlaşması Sırplara kısmi özerklik öngördü.
• Bastırılma: Kara Yorgi 3 Ekim 1813'te kaçtı; Osmanlı ordusu 5 Ekim'de Belgrad'a girdi.

Özerklikten Bağımsızlığa

• 1815: Miloş Obrenoviç liderliğinde yeni bir isyan başladı.
• Rus baskısı: Bükreş Antlaşması'nın Sırplarla ilgili hükümlerinin uygulanması istendi.
• 1817: Miloş, Kara Yorgi'yi öldürttü; direniş ile müzakereyi birlikte yürüttü.
• Diplomasi: Büyük devletlerin desteğini arayarak isyanın yöntemini değiştirdi.
• 1829: Edirne Antlaşması ile Sırplar özerklik kazandı.
• 1830: Miloş'a başknezlik ve hanedan kurma imtiyazı verildi.
• 1878: Berlin Antlaşması ile bağımsız Sırp devleti kuruldu.

Rumlar ve Ayrılıkçı Örgütlenme

• Patrikhane: Fener Rum Patrikhanesi 1454'te yeniden kuruldu; diğer Ortodokslar da buraya bağlandı.
• Yerleşim: Rumlar Balkanlar, Mora, adalar, Anadolu ve imparatorluğun birçok bölgesinde yaşıyordu.
• Devlet görevleri: Fenerli Rumlar tercümanlık yaptı; bazıları Eflak-Boğdan'a voyvoda atandı.
• Filik-i Eterya: 1814'te Odessa'da gizli biçimde kuruldu.
• Amaç: Rumları isyana teşvik etmek ve bağımsız Yunan devleti kurmaktı.
• Megali İdea: İstanbul başkentli Büyük Yunanistan hedefini ifade etti. Bu düşünce 1922'ye kadar Yunan dış politikasında etkili oldu.

Rum İsyanının Başlaması

• Otorite boşluğu: Tepedelenli Ali Paşa'nın görevden alınması Rum hareketlerini kolaylaştırdı.
• 22 Şubat 1821: Eflak-Boğdan'daki ilk isyan destek bulamadı ve kısa sürede bastırıldı.
• Mart 1821: İsyancılar Mora'ya geçerek Orta ve Güney Yunanistan'ı harekete geçirdi.
• Şiddet: Rum çeteleri bölgede yaşayan Türkleri ve Osmanlı görevlilerini hedef aldı.
• Tripoliçe: 5 Ekim 1821'de 40 bin kişi öldürüldü.
• Diğer eylemler: İşkence, yakma, köleleştirme ve yağma olayları aktarıldı.

1820 yılında Mora Yarımadası ve çevresi

Avrupa Desteği: Filhelenizm

• Osmanlı gecikmesi: Mora'daki isyanın geç bastırılması Avrupa devletlerine fırsat verdi.
• Filhelenler: Antik Yunan hayranı Avrupalı gönüllüler isyana katıldı.
• Katılımcılar: Askerler, bilim insanları, tüccarlar ve aydınlar destek verdi.
• Düşünsel zemin: Aydınlanmacıların Antik Yunan ilgisi Yunan milliyetçiliğini besledi.
• Lord Byron: Londra Komitesi adına Yunanistan'a giderek Rum isyanlarını destekledi.
• Sonuç: Yerel isyan, Avrupa kamuoyunun desteklediği uluslararası bir meseleye dönüştü.

İsyanın Bastırılması ve Vaka-i Hayriye

• Mısır desteği: II. Mahmut, Mehmet Ali Paşa'dan yardım istedi.
• Karşılık: Mehmet Ali Paşa'ya Girit ve Mora valilikleri vadedildi.
• 1825-1826: İbrahim Paşa'nın ordusu Girit üzerinden Mora'ya çıktı; isyan 23 Nisan 1826'da bastırıldı.
• Düzenli ordu: II. Mahmut, Eşkinci Ocağının kurulmasını emretti.
• Yeniçeri isyanı: 15 Haziran 1826'daki ayaklanma halk ve ulema desteğiyle bastırıldı.
• Vaka-i Hayriye: Yeniçeri Ocağı kaldırıldı ve kışlalar imha edildi.
• Yeni ordu: Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye kuruldu.

Londra Protokolü ve Navarin

• 6 Temmuz 1827: İngiltere, Fransa ve Rusya Londra Protokolü'nü imzaladı.
• Özerklik tasarısı: Yunanistan dışta Osmanlı'ya bağlı, içte özerk olacak ve vergi verecekti.
• Osmanlı tutumu: II. Mahmut teklifi iç işlerine müdahale sayarak reddetti.
• Abluka: Müttefik donanması Çanakkale ve Mora'yı kuşattı.
• 20 Ekim 1827: Osmanlı ile savaş hâli yokken Navarin'de ani baskın yapıldı.
• Kayıp: Osmanlı ve Mısır donanmaları imha edildi.
• Tazminat: Osmanlı'nın talebi reddedildi; Yunanistan baskısı sürdü.

Edirne Antlaşması'na Giden Savaş

• 28 Nisan 1828: Rusya Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti.
• Fransız işgali: Fransa Ekim 1828'de Mora'yı işgal etti; isyan adalara yayıldı.
• İki cephe: Osmanlı Devleti Balkanlar ve Kafkaslarda Ruslarla savaşırken Rum isyanlarıyla uğraştı.
• Rus ilerleyişi: Kars, Ardahan, Erzurum ve Bayburt ele geçirildi; Tuna'da Edirne'ye ulaşıldı.
• 14 Eylül 1829: Edirne Antlaşması imzalandı.
• Sonuçlar: Yunan bağımsızlığı tanındı; Sırplara özerklik verildi; Eflak-Boğdan ayrıcalıkları artırıldı.

Kavalalı Mehmet Ali Paşa Güçleniyor

• 1798: Fransız işgali sırasında askerlik yaptı; başarılarıyla yükseldi.
• 1805: Mısır valiliğine atandı.
• Reformlar: İdarî, askerî ve iktisadî düzenlemeler yaptı; Avrupalı uzmanlar getirdi.
• Ordu ve donanma: Modern askerî güç kurdu; tarım ve sanayiye önem verdi.
• Maliye: Kendi vergi sistemiyle hazine gelirlerini artırdı; Memlûk beylerini etkisizleştirdi.
• Askerî başarı: 1807'de İskenderiye'ye saldıran İngiliz donanmasını yendi.
• Nüfuz: 1818'de Hicaz ve Habeşistan valiliklerini aldı; 1822'de Sudan'ı ele geçirdi.

Mehmet Ali Paşa Dönemi’nde Mısır Vilayeti

Mısır İsyanının İlk Aşaması

• Suriye talebi: Mora'nın kaybı üzerine Mehmet Ali Paşa 1827'de Suriye valiliğini istedi.
• Reddedilme: II. Mahmut onun güçlenmesinden kaygı duyduğu için talebi kabul etmedi.
• 1831: Akka Valisi ile anlaşmazlık bahane edilerek Suriye ele geçirildi.
• İbrahim Paşa: Mısır ordusu İskenderun, Antakya, Adana ve Tarsus üzerinden Konya'ya ilerledi.
• Konya Savaşı: 21 Aralık 1832'de Osmanlı ordusu yenildi; sadrazam esir alındı.
• Bursa tehdidi: Mısır kuvvetleri 2 Şubat 1833'te Bursa'ya kadar ulaştı.
• Rus yardımı: İngiltere isteksiz kalınca Rus birlikleri Hünkâr İskelesi'nde karargâh kurdu.

Boğazlarda İlk Taviz ve Kütahya

• Ara buluculuk: İngiltere ve Fransa, Rusların Boğaziçi'ne yerleşmesinden kaygı duydu.
• 14 Mayıs 1833: Kütahya Antlaşması imzalandı.
• Mehmet Ali Paşa: Mısır, Girit ve Suriye valiliklerini aldı.
• İbrahim Paşa: Cidde valiliği ve Adana'da vergi toplama hakkı kazandı.
• Karşılık: Mısır ordusu Anadolu'dan çekilecek ve Osmanlı'ya vergi ödenecekti.

Hünkâr İskelesi ve Boğazlar Sorunu

• 8 Temmuz 1833: II. Mahmut Rusya ile Hünkâr İskelesi Antlaşması'nı imzaladı.
• Rus yardımı: Osmanlı saldırıya uğrarsa masrafları Osmanlı tarafından karşılanarak Rus donanması gelecekti.
• Boğaz hükmü: Rusya savaşırsa Rus gemileri dışında yabancı savaş gemileri geçirilmeyecekti.
• Süre: Antlaşma sekiz yıl geçerli olacaktı.
• Güvence: Mehmet Ali Paşa'nın yeni saldırısına karşı Rus yardımı garanti edildi.
• Rus imtiyazı: Rusya Boğazlar üzerinde büyük bir ayrıcalık elde etti.
• Yeni sorun: İngiltere ve Fransa'nın kaygısıyla Boğazlar Sorunu doğdu.

Nizip Yenilgisi ve Taht Değişimi

• Karşıt hedefler: II. Mahmut Suriye'yi geri almak, Mehmet Ali Paşa Mısır'da hanedan kurmak istiyordu.
• 1838: Balta Limanı Ticaret Antlaşması ile İngiltere'nin desteği arandı.
• 24 Haziran 1839: Osmanlı ordusu Nizip Savaşı'nda yenildi.
• Donanma: Kaptanıderya Ahmet Fevzi Paşa donanmayı Mehmet Ali Paşa'ya teslim etti.
• Taht değişimi: II. Mahmut 1 Temmuz 1839'da öldü; Abdülmecit tahta çıktı.
• Islahat sözü: Genç padişah babasının reformlarını sürdüreceğini bildirdi.
• Tanzimat: 3 Kasım 1839 fermanının oluşturduğu olumlu hava çözümü kolaylaştırdı.

1840 Londra Antlaşması

• Konferans: Avrupa devletleri Mısır Meselesi için Londra'da toplandı; Fransa ile uzlaşma sağlanamadı.
• 15 Temmuz 1840: İngiltere, Avusturya, Prusya ve Rusya antlaşma yaptı.
• Mısır: Valilik babadan oğula geçecek; valilere hidiv unvanı verilecekti.
• Topraklar: Akka geçici olarak Mehmet Ali Paşa'da; Suriye, Adana ve Girit Osmanlı'da kalacaktı.
• Askerî baskı: Osmanlı-İngiliz-Avusturya donanması Mısır kuvvetlerini Suriye'den çıkardı.
• 25 Kasım: İngiliz filosu İskenderiye önlerine gelince Mehmet Ali Paşa şartları kabul etti.
• Sonuç: Mısır valiliğinin hanedana geçmesi kabul edildi ve Mısır Meselesi sona erdi.

Mısır Meselesi ve Boğazlar

• Uluslararasılaşma: Bir iç isyan, önemli bir Avrupa sorununa dönüştü.
• Güç kaybı: Osmanlı Devleti bir valiye karşı yabancı yardımı almak zorunda kaldı.
• Avrupa etkisi: Büyük devletlerin iç ve dış politikadaki ağırlığı arttı.
• Mısır: Hukuken bağlı kalsa da zengin ve stratejik eyalet fiilen kaybedildi.
• 1841 sözleşmesi: Hünkâr İskelesi Antlaşması’nın süresinin dolması üzerine imzalandı. Barışta bütün yabancı savaş gemilerinin Boğazlardan geçişi yasaklandı.
• Rus etkisi: Boğazlar üzerindeki özel Rus nüfuzu sona erdi.
• Egemenlik: Boğazlara uluslararası statü verilmesi Osmanlı yetkisini sınırladı.

Tanzimat'a Giden Yol

• Dış müdahale: Uluslararası güçler Osmanlı iç işlerine daha fazla karışmaya başladı.
• Modernleşme: Yöneticiler müdahaleyi önlemek ve devleti yenilemek istedi.
• II. Mahmut: Rum İsyanı, Rus savaşı ve Mısır İsyanına rağmen köklü değişimler yaptı.
• Abdülmecit: Babasının başlattığı ıslahatları sürdürme kararı aldı.
• Dış destek: Mısır ve Boğazlar sorunları için siyasi ve ticari antlaşmalar yapıldı.
• Mustafa Reşit Paşa: Balta Limanı'nın ve Tanzimat hazırlıklarının önemli ismiydi.
• 3 Kasım 1839: Gülhane Hatt-ı Hümâyûnu, Gülhane Meydanı'nda ilan edildi.

Tanzimat Fermanı'nın Esasları

• Kanun üstünlüğü: Padişah, ulema ve devlet adamları kanunlara aykırı davranamayacaktı.
• Can güvenliği: Tebaanın yaşam hakkı güvence altına alınacaktı.
• Mal ve namus: Mülkiyet ile kişilik hakları korunacaktı.
• Vergi: Vergi sistemi kanunla düzenlenecekti.
• Askerlik: Asker alımı belirli kurallara bağlanacaktı.
• Eşitlik: Kanunlar Müslüman ve gayrimüslimlere eşit uygulanacaktı.
• Amaç: Osmanlı milleti anlayışıyla bağlılık güçlendirilecek ve dağılma önlenecekti.

Merkezî Yönetim Yeniden Kuruldu

• Taşra: Eyalet sınırları yeniden belirlendi; bazı sancaklar eyalete dönüştürüldü.
• Bâbıâli: Devlet yönetiminde daha etkili hâle geldi; Osmanlı hükûmeti anlamında kullanıldı.
• Meclis-i Vükelâ: Nazırlardan oluşan Bakanlar Kurulu kuruldu.
• Meclis-i Vâlâ: Kanun ve nizamları hazırlamak, uygulamayı denetlemekle görevlendirildi.
• Yeni meclisler: Abdülmecit döneminde Bâbıâli işlerine yardımcı kurullar oluşturuldu.
• 1854: Meclis-i Âlî-i Tanzimat yeni kanunlar hazırlamak için kuruldu.
• 1861: Meclis-i Vâlâ ile birleşerek Meclis-i Ahkâm-ı Adliyye adını aldı.

Tanzimat Toplumu Nasıl Değiştirdi?

• Eşitlik beklentisi: Gayrimüslimler hukuki ve mülki hakların güvenceye alınmasını bekledi.
• Toplumsal direnç: Bazı Müslümanlar yerleşik imtiyazların kaybından kaygı duydu.
• Müsadere: Uygulama kaldırıldı ve özel mülkiyet güvence altına alındı.
• Bürokrasi: Modern kurumlar ve şehirli memurlar toplumsal hayatı dönüştürdü.
• Kadınlar: Sosyal yaşamdaki görünürlükleri arttı; rolleri çeşitlendi.
• Eğitim: Rüştiye ve idadilerle eğitim medrese tekelinden çıkarıldı.
• Yeni aydınlar: Batı kültürünü tanıyan reform yanlısı nesil modernleşmenin itici gücü oldu.

Kırım Harbi'nin Nedenleri

• Rus siyaseti: I. Nikola, 1841'den sonra Osmanlı'yı paylaşma politikasına yöneldi.
• Hasta adam: Osmanlı Devleti'ni böyle niteleyerek İngiltere ile anlaşmak istedi.
• İngiliz tutumu: Rusya umduğu desteği bulamadı.
• Kutsal Yerler: Rusya Kudüs'teki Makâmât-ı Mübâreke üzerinden baskı kurdu.
• Hamilik: Rusya Ortodoksları, Fransa Katolikleri koruma iddiasındaydı.
• 1852: III. Napoléon Katoliklere daha fazla hak istedi; Rusya mevcut durumu savundu.
• Gerginlik: Dinî mekânlar üzerindeki talepler devletler arası krizi büyüttü.

Savaşa Giden Süreç (1853)

• Mençikof: 23 Şubat 1853'te İstanbul'a gelerek egemenlik haklarını ihlal eden istekler sundu.
• Osmanlı fermanı: Ortodoksların mevcut durumunun korunacağı açıklandı.
• Rus tehdidi: İstekler reddedilirse Eflak ve Boğdan'ın işgal edileceği bildirildi.
• İşgal: Rus ordusu Prut'u geçerek Tuna'ya kadar bölgeyi ele geçirdi.
• İlk tepki: Osmanlı yönetimi İngiliz etkisiyle diplomatik protestoyla yetindi.
• 4 Ekim 1853: Avusturya'nın girişimi sonuçsuz kalınca Rusya'ya savaş ilan edildi.
• Müttefik filolar: İngiltere ve Fransa 23 Ekim'de Boğazları korumak için İstanbul'a geldi.

Kırım Savaşı (1853-1856)

Kırım Harbi: İlk Aşama

Kırım Harbi:

Paris Barış Antlaşması (1856)

• Barış yolu: Sivastopol'dan sonra Kılburun ve Özi alındı; 25 Şubat'ta Paris Kongresi toplandı.
• 30 Mart 1856: Osmanlı, İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya, Prusya ve Sardinya-Piyemonte imzaladı.
• Avrupa devleti: Osmanlı Avrupa hukukundan yararlanacak; bütünlüğü ortak garanti altında olacaktı.
• Boğazlar: 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesi hükümleri sürecekti.
• Karadeniz: Ticaret gemilerine açık, savaş gemilerine kapalı olacaktı.
• Askerî sınırlama: Osmanlı ve Rusya Karadeniz'de tersane ve donanma bulunduramayacaktı.
• Özerklik ve Islahat: Eflak-Boğdan ve Sırbistan düzenlendi; ferman müdahale hakkı vermeyecekti.

Kırım Harbi: Teknoloji ve Toplum

• İlkler: Telgraf ve buharlı savaş gemisi ilk kez bir savaşta kullanıldı.
• Ulaşım: Silah ve malzeme taşımak için yeni demir yolu hatları yapıldı.
• Savaş haberciliği: Gazeteci ve sanatçılar gelişmeleri bölgeden izledi.
• Kamuoyu: Avrupa halkı savaşın seyrini anlık haber ve resimlerle takip etti.
• Osmanlı basını: Avrupa gazeteleriyle birlikte Takvim-i Vekayi ve Ceride-i Havadis'e yenileri eklendi.
• Florence Nightingale: Üsküdar'da yaralılarla ilgilendi; 1860'ta modern hemşirelik okulunu kurdu.
• Ekonomi ve nüfus: İlk dış borç alındı; savaş göçleri Anadolu'nun demografisini değiştirdi.

Göçler ve Deniz Gücündeki Kayıplar

• Kırım göçleri: Müslümanlar Rus baskısı ve sürgün korkusuyla Rumeli'ye göç etti.
• Silistre: Göçmenlerin bir bölümü bu bölgeye yerleştirildi.
• Kafkasya: Şeyh Şamil'in 1859'da tesliminden sonra Rusya denetimi artırdı.
• Zorlama: Aşiretleri Kuban'a yerleştirme ve Hristiyanlaştırma girişimi, göçe zorlama siyasetine dönüştü.
• Islahatlar: Savaş, devlet kurumları ile tersane ve donanma reformlarını olumsuz etkiledi.
• Deniz kaybı: Sinop Baskını, Navarin'den sonra Osmanlı denizciliğine yeni bir darbe vurdu.
• Sonraki adım: Abdülaziz döneminde denizcilik için ayrı bir nezaret kurulması kararlaştırıldı.

Islahat Fermanı'na Giden Süreç

• Tanzimat'ın amacı: Avrupalı devletlerin iç işlerine müdahalesini önlemekti.
• Avrupa baskısı: Uygulamadan memnun kalmayan devletler müdahaleyi sürdürdü.
• Talepler: Tanzimat hükümlerinin uygulanması ve gayrimüslim haklarının genişletilmesi istendi.
• 1855 Viyana: Savaş sonrası antlaşma esasları ve Hristiyan tebaanın durumu görüşüldü.
• Komisyon: Osmanlı devlet adamları ile İngiliz, Fransız ve Avusturyalı elçiler çalıştı.
• 18 Şubat 1856: Ferman Paris Kongresi sürerken hazırlandı.
• İlan: Sadrazam Mehmet Emin Âli Paşa tarafından İstanbul'da duyuruldu.

Islahat Fermanı'nın Hükümleri

• Kanun önünde eşitlik: Müslüman ve gayrimüslim tebaa eşit kabul edildi.
• Din ve mezhep: Bütün toplulukların hak ve imtiyazları yenilendi.
• Patrikhaneler: Yönetim ve patrik seçimiyle ilgili yasal düzenleme yapıldı.
• Devlet hizmeti: Bütün tebaa görevlerde ve okullarda eşit sayılacaktı.
• Eğitim: Topluluklara okul açma izni verildi.
• Karma mahkemeler: Müslüman-gayrimüslim hukuki anlaşmazlıkları için kurulacaktı.
• Mali ve ticari haklar: Vergi verme ve ticari hayata katılmada eşitlik öngörüldü.

Islahat Fermanı'nın İlk Tepkileri

• Müslüman tepkisi: Yeni hak ve imtiyazlar bazı Müslüman gruplarca olumsuz karşılandı.
• Cidde Olayları: Toplumsal gerilim 1857'de olaylara dönüştü.
• Kuleli Vakası: 1859'da padişaha suikast ve halkı ayaklandırma planı ortaya çıkarıldı.
• Bölgesel karışıklık: Rumeli, Lübnan ve Girit'te iç sorunlar yaşandı.
• Dürzi-Maruni çatışması: 1860'taki şiddetli olaylar Avrupa müdahalesine zemin hazırladı.
• Paris'e aykırılık: Avrupa devletleri antlaşma hükümlerine rağmen iç işlerine karıştı.
• Sonuç: Eşitlik hedefi toplumsal birlik kurmakta beklenen etkiyi gösteremedi.

Uygulama ve Toplumsal Yansımalar

• 1861: Abdülaziz fermanı uygulayacağını ve taşrayı Fransa modeline göre düzenleyeceğini açıkladı.
• Cemaatler: Kiliseler ve gayrimüslim yönetimleri nizamnamelerle yeniden teşkilatlandırıldı.
• Bedel-i askerî: 1857 kanunuyla askerlikten muaf gayrimüslimlerden vergi alınması kararlaştırıldı.
• Hukuki tartışma: Bazı davaların patrikhanelerde görülmesi adlî bağımsızlıkla çelişti.
• Mülkiyet: Yabancılara mülk izni ve vakıfların mülke çevrilmesi toplumda yankı uyandırdı.
• Din adamları: Ayrıcalıklarını kaybedeceklerini düşündükleri için fermana mesafeli kaldı.
• Farklı rahatsızlıklar: Müslümanlar gayrimüslimlerle, bazı Hristiyanlar Yahudilerle eşitlikten hoşnut olmadı.

Genç Osmanlılar ve Meşrutiyet

• 1865: Genç Osmanlılar bir muhalefet hareketi olarak ortaya çıktı.
• Eleştiri: Bürokrasinin güçlenmesini ve ıslahatların yüzeysel kalmasını eleştirdiler.
• Fikirler: Batılılaşma, Osmanlılık ve temsilî yönetim üzerine görüş geliştirdiler.
• Hedef: Padişah yetkileri sınırlanmalı ve seçimle oluşan meclis açılmalıydı.
• Temsilciler: Namık Kemal, Ziya Paşa, Ali Suavi ve Mustafa Fazıl öne çıktı.
• Avrupa: Baskılar nedeniyle 1867'den itibaren yurt dışına giderek Türkçe gazeteler çıkardılar.
• Basın: Muhbir ve Hürriyet gazeteleri düşüncelerin yayılmasında etkili oldu.

Balkan Krizi ve Taht Değişimleri

• 1875: Bosna-Hersek isyanında Müslüman köylüler öldürüldü; Osmanlı isyanı bastırdı.
• Savaş: Sırbistan ve Karadağ Osmanlı Devleti'ne savaş açtı; Rusya ateşkes istedi.
• 1876 Bulgaristan: İsyancılar Türk köylerine saldırdı; Avrupa basını olayları tersine yansıttı.
• Darbe: Hüseyin Avni, Mithat ve Süleyman Paşalar Abdülaziz'i tahttan indirdi.
• V. Murat: 30 Mayıs 1876'da tahta çıktı; sağlık sorunları nedeniyle yönetimde kalamadı.
• II. Abdülhamit: Anayasa sözü vererek 31 Ağustos'ta tahta çıktı.
• Komisyon: 30 Eylül'de anayasa ve meclis için çalışma heyeti görevlendirildi.

Kanun-ı Esasi'nin İlanı

• Hazırlık: Mithat Paşa başkanlığındaki komisyon Belçika, Prusya ve Polonya anayasalarını inceledi.
• Tersane Konferansı: 23 Aralık 1876'da Balkan reformlarını görüşmek için İstanbul'da toplandı.
• Balkan krizi: Hersek ve Bulgar isyanları ile Sırp-Karadağ savaşları ele alındı.
• Müdahaleyi önleme: Osmanlı hükûmeti aynı gün Kanun-ı Esasi'yi ilan etti.
• İlk anayasa: Böylece I. Meşrutiyet Dönemi başladı.
• Meclis: Anayasaya göre kurulan Meclis-i Umumi 19 Mart 1877'de açıldı.
• Açılış: Sultan II. Abdülhamit meclisin açılış konuşmasını yaptı.

Meclis-i Umumi

• İki kanat: Meclis-i Umumi, Âyan ve Mebûsan meclislerinden oluştu.
• İlk seçim: Mebuslar çalışmaya hızla başlamak için vilayet meclislerinden seçildi.
• Temsil: İlk milletvekillerinin 71'i Müslüman, 44'ü Hristiyan, 4'ü Museviydi.
• I. dönem: 19 Mart-28 Haziran 1877 arasında çalıştı.
• II. dönem: 13 Aralık 1877-14 Şubat 1878 arasında görev yaptı.
• Tatil: II. Abdülhamit savaş sırasındaki tartışmaları gerekçe göstererek meclisi kapattı.
• Anayasa: Kanun-ı Esasi, II. Meşrutiyet'e kadar yürürlükte kaldı.

Kanun-ı Esasi'nin Temel Maddeleri

93 Harbi'nin Nedenleri

• Adlandırma: 1877-1878 savaşı Rumi 1293 yılına rastladığı için 93 Harbi denildi.
• Tersane kararları: Sırbistan ve Karadağ genişleyecek; Bosna-Hersek özerkleşecekti.
• Bulgaristan: İki eyalete ayrılacak ve Hristiyan valilerce yönetilecekti.
• Osmanlı tutumu: Bağımsızlık ve toprak bütünlüğünü tehdit eden şartlar reddedildi.
• Londra girişimi: Benzer hükümler içeren yeni kararlar da kabul edilmedi.
• Avrupa tavrı: Bulgar olaylarının çarpıtılmasıyla Osmanlı'ya verilen destek sona erdi.
• 24 Nisan 1877: Rusya açık deniz ve Panslavist hedeflerle savaş ilan etti.

Tuna Cephesi ve Plevne

• İlk hareket: Rus ordusu Romanya üzerinden Tuna cephesine girdi.
• Osmanlı geri çekilişi: Hızlı Rus ilerleyişi karşısında ordular Edirne yönüne çekildi.
• Komuta: Mehmet Ali Paşa ve Süleyman Paşa görevlendirildi; sınırlı başarı sağlandı.
• 18 Temmuz 1877: Osman Paşa Plevne'yi geri aldı ve güçlü savunma hattı kurdu.
• Rus saldırıları: İki girişim ağır kayıplarla sonuçlandı; Rumen desteği de yeterli olmadı.
• 13 Eylül: Plevne kuşatıldı; Osman Paşa'ya gazi unvanı verildi.
• 10 Aralık: Mühimmat ve yiyecek sıkıntısı sonrası yaralanan Osman Paşa teslim oldu.

93 Harbi’nde Tuna cephesi

Kafkas Cephesi ve Aziziye

• Rus ilerleyişi: 30 Nisan'da Doğubayazıt, 19 Haziran'da Ardahan ele geçirildi.
• 25 Ağustos: Gazi Ahmet Muhtar Paşa Gedikler'de Rus ordusunu durdurdu.
• 15 Ekim: Alacadağ yenilgisi ve kış şartları Osmanlı ordusunu geri çekilmeye zorladı.
• 18 Kasım: Rus ordusu Kars'ı ele geçirdi.
• Aziziye: Erzurum halkı savunmaya katıldı; Nene Hatun mücadelenin simgesi oldu.
• 24 Ekim: Yahni Dağı Muharebesi kazanıldı; Ahmet Muhtar Paşa'ya gazi unvanı verildi.
• İstanbul yönü: Ruslar Sofya, Filibe ve Edirne'yi alarak Yeşilköy'e kadar ilerledi.

Ayastefanos Antlaşması

• 3 Mart 1878: Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalandı.
• Bağımsız devletler: Karadağ, Sırbistan ve Romanya tanındı; sınırları genişledi.
• Bulgaristan: Adriyatik'e uzanan özerk prenslik kurulacaktı.
• Islahat: Bosna-Hersek, Ermeni bölgeleri, Girit, Teselya ve Arnavutluk için düzenlemeler öngörüldü.
• Toprak ve tazminat: İran'a toprak, Rusya'ya tazminat verilecekti.
• Doğu sınırı: Ardahan, Kars, Batum ve Doğubayazıt Rusya'ya bırakılacaktı.
• Güç dengesi: Rusya lehine değişen şartlar Berlin Kongresi kararını doğurdu.

Berlin Kongresi

• 13 Haziran 1878: Kongre Bismarck başkanlığında toplandı.
• Osmanlı arayışı: Ayastefanos'un ağır hükümlerinden kurtulmak için destek istendi.
• Kıbrıs: Kongre sürerken adanın idaresi İngiltere'ye bırakıldı.
• Rusya'nın kabulü: İngiliz donanması ve Avrupa devletlerinin baskısıyla şartlar yeniden görüşüldü.
• 13 Temmuz 1878: Osmanlı, İngiltere, Fransa, Rusya, Almanya, Avusturya ve İtalya antlaşmayı imzaladı.
• Sonuç: Kongre kararları sonraki yıllarda Avrupa devletleri arasında yeni anlaşmazlıklar doğurdu.

Berlin Antlaşması'nın Hükümleri

• Bulgar toprakları: Özerk Bulgar Prensliği, Doğu Rumeli ve Osmanlı'da kalan Makedonya olarak üçe ayrıldı.
• Doğu Rumeli: Hristiyan vali yönetiminde; siyasî ve askerî bakımdan Osmanlı'ya bağlı olacaktı.
• Bağımsızlık: Karadağ, Sırbistan ve Eflak-Boğdan genişleyerek bağımsız oldu.
• Bosna-Hersek: Avusturya'nın işgali kabul edildi.
• Doğu sınırı: Kars, Ardahan ve Batum Rusya'ya; Doğubayazıt Osmanlı'ya bırakıldı.
• Islahat: Ermeni bölgelerinde reform ve Girit Rumlarına ek imtiyaz öngörüldü.
• Boğazlar: 1856 Paris Antlaşması hükümlerinin sürdürülmesi kararlaştırıldı.

Berlin Antlaşması’na göre Osmanlı Devleti

93 Harbi'nin Siyasi Sonuçları

• Paris düzeni: 1856'da Osmanlı bütünlüğünü koruyan kararlar Berlin ile ihlal edildi.
• Devlet yapısı: Ordu ve bürokraside cesaret kaybı, ülkede karamsarlık oluştu.
• Yalnızlaşma: Osmanlı topraklarının fiilî paylaşım süreci hızlandı.
• Kuzey Afrika: Tunus 1881, Mısır 1882, Trablusgarp 1911'de işgal edildi.
• Büyük devletler: Avusturya Ege'ye, Rusya Doğu Anadolu'ya yöneldi.
• Balkanlar: Yeni devletlerin yayılmacı faaliyetleri arttı.
• Ayrılıkçılık: Gayrimüslim hareketlerin yanında bazı Arnavut ve Arap gruplarında da eğilimler görüldü.

Savaş ve Zorunlu Göç

• Katliamlar: Balkanlar, Kafkaslar ve Doğu Anadolu'da binlerce Müslüman öldürüldü.
• Balkan çeteleri: Rus, Bulgar ve Don Kazak güçlerinden kaçan halk toprağını terk etti.
• Topluluklar: Göçmenlerin çoğu Türk; aralarında Pomak, Tatar ve Çerkezler de vardı.
• Bosna-Hersek: Berlin Antlaşması sonrası Müslümanlar göç kafilelerine katıldı.
• Yahudiler: Balkan Yahudileri de öldürüldü ve sürgün edildi.
• Doğu bölgeleri: Müslümanlar Rus askerleri ve Ermeni çetelerinin saldırılarına uğradı.
• Göç yolları: Saldırıların yanı sıra açlık ve salgın hastalıklar büyük can kaybı doğurdu.

Mülteciler ve Yerleşim Sorunları

• Demografik etki: Göçler Osmanlı nüfus yapısını değiştirdi.
• Yerleşim: Göçmenler çoğunlukla Batı ve Orta Anadolu'ya yerleştirildi.
• Sorun: Arazi kanunlarına aykırı dağıtım ve kışkırtmalar yerli halkla çatışmalara yol açtı.

Mali Bunalımın Temelleri

• Nedenler: Savaş harcamaları, toprak kayıpları ve artan giderler bütçe açığı doğurdu.
• Esham: 1775-1860 arasında iç borçlanma sistemi uygulandı.
• Vergi düzenlemeleri: Hazine gelirleri artırılmaya çalışıldı.
• Kısmi iyileşme: Tanzimat sonrasında bir süre ekonomik toparlanma görüldü.
• Mali disiplin: Plansız ve denetimsiz harcamalar nedeniyle sağlanamadı.
• Sürekli açık: 1846-1854 tablolarında tahsisatlar her yıl gelirleri aştı.
• Sonuç: Bütçe açığı iç borç ve daha sonra dış borç baskısını artırdı.

1846-1854 Mali Durum Tablosu

Dış Borçlanma ve İflas Eşiği

• Galata bankerleri: Bütçe açığı ve nakit ihtiyacı önce iç borçla karşılandı.
• İlk dış borç: Kırım Harbi giderleri nedeniyle 1854'te alındı.
• 1875'e kadar: Avrupa aracıları ve bankerlerinden yüksek faizle borçlanıldı.
• Kullanım: Memur maaşları, bayındırlık hizmetleri ve donanma için harcandı.
• Borç yükü: 1875'te gelirlerin üçte ikisi borç ödemelerine gidiyor; faizler bile ödenemiyordu.
• 6 Ekim 1875: Taksitin yarısı nakit, yarısı beş yıl vadeli %5 faizli senetle ödenecekti.
• 1876: Sırbistan savaşı sırasında ödemeler durdu; alacaklılarla görüşmeler başladı.

Muharrem Kararnamesi ve Düyûn

• Görüşmeler: 93 Harbi sonrasında alacaklı temsilciler ve Osmanlı bürokratları yeniden toplandı.
• 20 Aralık 1881: Muharrem Kararnamesi ile Düyûn-ı Umûmiye İdaresi kuruldu.
• Borç indirimi: 219.938.559 liradan 125.250.943 liraya düşürüldü.
• Yetki: Vergi gelirlerinin büyük bölümünü toplama ve bazı işletmeleri yönetme hakkı verildi.
• Faaliyet: Gelirlerle iç ve dış borçlar ödendi; sanayi, ticaret ve altyapı yatırımları yapıldı.
• Yabancı çıkarı: İdare Avrupalı alacaklıların önceliklerine göre çalıştı.
• Sonuç: Osmanlı ekonomisi ve egemenlik hakları olumsuz etkilendi.

Borçların Sonraki Seyri

• Borç koşulları: II. Abdülhamit döneminde daha elverişli borçlanıldı; para yatırımlara yöneldi.
• Düyûn etkisi: Risk azaldı; fakat ödemeler yeni borçların yaklaşık iki katına ulaştı.
• Sona eriş: Lozan'la hukuken, 13 Haziran 1928 Paris Sözleşmesi ile fiilen sona erdi.
• Paylaşım: Türkiye 129,6 milyon liranın 84,6 milyonunu üstlendi; kalan borçlar ayrılan ülkelere geçti.
• 1954: Türkiye, Osmanlı'dan kalan dış borç ödemelerini tamamladı.

Avrupa'da Antisemitizm ve Göç

• Antisemitizm: Rusya, Avusturya-Macaristan, Fransa ve Almanya'da Yahudilere baskı uygulandı.
• Sonuç: Hak gasbı, dışlanma, katliam ve sürgünler kitlesel göç doğurdu.
• 1870'ler: Bazı Avrupalılar çözümü Yahudilere ayrı yurt ve bağımsız devlet kurulmasında gördü.
• Oliphant teklifi: 1879'da Belka Sancağı'nda özerk arazi karşılığında para önerildi.
• Osmanlı cevabı: Mali sıkıntıya rağmen otuz üç maddelik teklif reddedildi.
• 93 Harbi: Yahudiler de zulüm gördü; Osmanlı'ya sığınanlar Filistin'den uzak yerlere yerleştirildi.
• 1881 sonrası: Rusya'daki şiddet göçleri Amerika, İngiltere, Kanada ve Osmanlı topraklarına yöneltti.

Osmanlı'nın Filistin Politikası

• Siyonizm: 1890'lardan itibaren Filistin'e dönme ve bağımsız devlet kurma hedefini ifade etti.
• Yerleşim kararı: Osmanlı yönetimi göçmenleri yalnızca uygun gördüğü bölgelere yerleştirmek istedi.
• Arazi alımı: Bazı göçmenler kimliklerini gizleyerek yüksek bedelle Filistin'de toprak aldı.
• Yardım: İngilizler ve Osmanlı Yahudileri satın alma işlemlerini destekledi.
• İdarî önlem: Suriye'ye gelenler geri gönderilecek; Yahudilerin arazi alması yasaklanacaktı.
• Nüfus politikası: Rumeli ve Kafkasya'dan gelen Müslümanlar bölgeye yerleştirilecekti.
• İnsani yaklaşım: Sıkı takibe rağmen barınma, beslenme ve sağlık ihtiyaçları karşılandı.

Siyonist Örgütlenme ve Herzl

• Kaçak yerleşim: Bazı göçmenler önlemleri aşarak Filistin ve çevresine yerleşti.
• Siyon Âşıkları: Dernekler ve Edmond Rothschild gibi zenginler yerleşimi destekledi.
• Arjantin seçeneği: Yahudi Kolonizasyon Birliği bazı aileleri burada satın alınan topraklara yerleştirdi.
• Theodor Herzl: Paris'te gazeteciydi; siyasi siyonizmin kurucusu kabul edildi.
• Hedef: Dağınık Yahudilerin Filistin'de toplanıp devlet kurmasını savundu.
• İngiltere: Destek aradı ancak beklediği ilgiyi göremedi.
• 1896: II. Abdülhamit'i ikna etmek amacıyla İstanbul'a geldi.

Herzl'in Diplomasi Girişimleri

• İlk girişim: Doğrudan görüşme isteği reddedildi.
• Borç teklifi: Osmanlı dış borçlarını ödeme önerisi de kabul edilmedi.
• 1897 Basel: Birinci Siyonist Kongresi yol haritasını belirledi.
• Örgüt: Dünya Siyonist Örgütü kuruldu; ekonomik yapılanma için yeni kongreler toplandı.
• II. Wilhelm: Herzl, 1898 İstanbul ve Kudüs gezilerinde Alman imparatorundan yardım istedi.
• 17 Mayıs 1901: Yüz yüze görüşmede yalnız borçlar ve maden işletmeleri konuşuldu.
• Israr: Filistin teklifi aracılar ve mektuplarla sonraki yıllarda da tekrarlandı.

II. Abdülhamit Döneminin Sonucu

• 1904 sonrası: David Wolffsohn'un teklifleri de II. Abdülhamit tarafından reddedildi.
• Nüfus: Göçlere rağmen Yahudi nüfus oranında diğer gruplara göre dikkat çekici artış olmadı.
• II. Meşrutiyet: Kısıtlamalar geçici kaldırıldı; İttihat ve Terakki daha sonra yeniden uyguladı.

AÇIKLAMALI TARİH ŞERİDİ

• 1789 – III. Selim: Nizam-ı Cedit yenilikleri ve daimî elçiliklerle ordu ve diplomasi yenilenmeye başladı.
• 1804 – Sırp İsyanı: Milliyetçilik ve Rus desteği Balkanlardaki ayrılıkçı hareketleri güçlendirdi.
• 1821 – Mora İsyanı: Yunan bağımsızlığına uzanan süreç toplumsal kayıplara ve dış müdahaleye yol açtı.
• 1826 – Vaka-i Hayriye: Yeniçeri Ocağı kaldırıldı, Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye kuruldu.
• 1833 – Hünkâr İskelesi: Rusya ile ittifak Boğazlar Meselesi’ni uluslararası bir soruna dönüştürdü.
• 1839 – Tanzimat Fermanı: Kanun üstünlüğü, can-mal güvenliği ve eşitlik yönünde yeni dönem başladı.
• 1841 – Londra Boğazlar Sözleşmesi: Boğazlar uluslararası statü kazandı; egemenlik yetkisi sınırlandı.
• 1853-1856 – Kırım Harbi: İlk dış borç alındı; savaş teknolojisi, basın ve göçler toplumu etkiledi.
• 1856 – Islahat Fermanı: Gayrimüslimlere yeni haklar verildi; eşitlik genişlerken toplumsal tepkiler arttı.
• 1876 – Kanun-ı Esasi: İlk anayasa ilan edildi, Meclis-i Umumi açıldı ve I. Meşrutiyet başladı.
• 1877-1878 – 93 Harbi: Büyük toprak kayıpları ve Anadolu’ya yoğun Müslüman göçleri yaşandı.
• 1881 – Düyûn-ı Umûmiye: Devlet gelirleri yabancı denetimine girdi ve mali egemenlik zayıfladı.
• 1908 – II. Meşrutiyet: Anayasal ve meclisli yönetim yeniden işlerlik kazandı.