Fransız İhtilali’nin Devlet ve Toplum Hayatında Meydana Getirdiği Değişim | 11. Sınıf Tarih – Maarif Model Tarih Ders Notu

Özgürlük Ağaçları

• Fransız İhtilali sonrasında Fransa’daki birçok köye özgürlük ağaçları dikildi.
• Bu ağaçlar mavi, beyaz ve kırmızı kurdelelerle süslendi.
• Ağaç motifi bereketi, yeniden dirilişi ve eski yönetimin baskısından kurtuluşu simgeliyordu.
• Köy halkı, artık senyöre bağımlı olmadığını bu sembolle ilan ediyordu.
• Rahipler bu ağaçları kutsadı; kamu görevlileri altında sadakat yemini etti.
• Halk, ulusa adanmışlık duygusuyla bu sembol etrafında dayanışma gösterdi.

Vatandaşlık Kavramı

• Vatandaşlık, insan ile devlet arasında kurulan hukuki bağdır.
• Vatandaş, devletin sağladığı siyasi ve medeni haklardan yararlanır.
• Vatandaşın kanunlara uyma ve kamu harcamalarına katılma sorumluluğu vardır.
• Saldırı hâlinde devleti savunmak da vatandaşın yükümlülükleri arasındadır.
• Antik Yunan ve Roma’da vatandaşlık belirli şartlara bağlıydı.
• Günümüzde vatandaşlık modern hukuk çerçevesinde tanımlanır.

Bilim Devrimi Nedir?

• XVI-XVII. yüzyıllarda yapılan bilimsel çalışmalarla yeni bilgi ve bulgulara ulaşıldı.
• Bu sürece bilim devrimi adı verildi.
• Bilim devrimi, kısa sürede ortaya çıkan tek bir olay değildir.
• Bu süreç, bütün dünyayı aynı anda etkileyen ani bir devrim değildir.
• Bilgi edinme yaklaşımları kademeli ama belirgin biçimde değişti.
• Bilim insanları yaşadıkları dünya hakkında yeni yöntemlerle düşünmeye başladı.

Jeosentrik Teori ve Copernicus

• Orta Çağ’da birçok bilim insanı Dünya’nın evrenin merkezinde sabit olduğuna inanıyordu.
• Ay, Güneş ve gezegenlerin Dünya çevresinde kusursuz dairelerle döndüğü kabul ediliyordu.
• Bu görüşe jeosentrik teori denildi; mimarı Aristoteles’ti.
• Katolik Kilisesi bu anlayışı Hristiyan teolojisiyle ilişkilendirerek destekledi.
• Nicolaus Copernicus gezegenlerin Güneş’in etrafında döndüğü sonucuna ulaştı.
• 1543’te Gök Cisimlerinin Dönüşü Üzerine adlı eserini yazdı.

Kepler ve Galilei

• Johannes Kepler, gezegenlerin matematiksel yasalar doğrultusunda hareket ettiğini keşfetti.
• Kepler’e göre gezegenler Güneş etrafında dairesel değil eliptik yörüngelerde hareket ediyordu.
• Kepler’in yasaları Copernicus’in fikirlerini matematiksel olarak doğruladı.
• Galileo Galilei 1609’da kendi teleskobunu yaptı.
• 1610’da Yıldız Habercisi adlı eserini yayımladı.
• Galilei’nin gözlemleri Aristoteles’in ve Kilisenin bazı kabullerini çürüttü.

Bilimsel Gelişmeler

Newton ve Bilimsel Yöntem

• Newton, evrensel çekim kuvvetinin varlığını ve etkilerini açıkladı.
• Çekim kuvveti; cisimlerin kütlesi ve aralarındaki mesafeyle ilişkilendirildi.
• Güneş ve Ay’ın yörüngeleri ile cisimlerin yere düşmesi yer çekimiyle açıklandı.
• Copernicus, Kepler, Galilei ve Newton yeni bir bilimsel yöntemin önünü açtı.
• Bilimsel yöntem; gözlem, hipotez, deney, veri analizi ve sonuç basamaklarına dayanır.
• Deneye dayalı ve kanıtlanabilir çalışmalar Aydınlanma Çağı’nın başlamasına zemin hazırladı.

Aydınlanma Düşüncesi

• Bilim devrimi yeni düşünce ve yöntemlerin keşfedilmesini sağladı.
• Avrupalı filozoflar toplumsal konuları yeniden yorumladı.
• Yönetim, ekonomi, din ve eğitim akıl ve birey merkezli biçimde ele alındı.
• Aydınlanma, “Akıl Çağı” olarak da adlandırıldı.
• XVIII. yüzyıl ortalarında zirveye ulaşan bu süreç Batı medeniyetinde dönüşüm doğurdu.
• Aydınlanma düşüncesinin mimarları Thomas Hobbes ve John Locke idi.

Hobbes ve Locke

Voltaire ve Montesquieu

• Voltaire; siyasi, felsefi ve edebî türlerde çok sayıda eser yazdı.
• Rahipleri, aristokratları ve devlet adamlarını eleştirdiği için hapse atıldı ve sürgüne gönderildi.
• Dogmatik düşüncelere ve ön yargılara karşı aklın rehberliğini savundu.
• Montesquieu, yasama, yürütme ve yargının ayrı ve bağımsız olması gerektiğini savundu.
• Kanunların Ruhu adlı eserinde güçler ayrılığı ilkesini açıkladı.
• “Güç, gücün denetleyicisi olmalıdır.” düşüncesi denge ve denetim anlayışını yansıtır.

Rousseau ve Beccaria

• Rousseau, bazı konularda diğer aydınlanma düşünürlerinden farklı düşündü.
• Medeniyetin, insanın fıtratındaki iyiliği bozduğunu savundu.
• Toplum Sözleşmesi adlı eserinde herkesin haklarını gözeten bir toplumsal antlaşmayı vurguladı.
• Doğrudan demokrasiyi savundu; soyluluk unvanlarının kaldırılmasını istedi.
• Beccaria, Avrupa adalet sistemindeki aksaklıkları eleştirdi.
• Suçlar ve Cezalar Hakkında adlı eserinde hızlı yargılama ve idam cezasının kaldırılmasını savundu.

Aydınlanmanın Toplumsal Etkisi

• Aydınlanma filozofları yerleşik inanç ve düşünceleri sorguladı.
• Kilise ile kral arasındaki iş birliğinin sınıfsal eşitsizliği artırdığı eleştirildi.
• Düşünürlerin teorileri ve çözüm önerileri hızla yayıldı.
• Bu fikirler Amerikan ve Fransız devrimleri başta olmak üzere yenilikçi hareketlere ilham verdi.
• Aydınlanma filozofları aktif devrimci değildi.
• Buna rağmen düşünceleri devrim niteliğindeki reformların oluşmasına aracılık etti.

Amerikan Kolonilerinin Kuruluşu

• Amerika’nın keşfinden yaklaşık 120 yıl sonra Avrupa devletleri bölgede koloniler kurmaya başladı.
• XVII. yüzyıl başlarında İspanya, Portekiz, Hollanda, Fransa ve İngiltere bölgede etkin oldu.
• 1606’da İngiltere Kralı I. James, Plymouth ve Virginia şirketlerine imtiyaz verdi.
• 1607’de Jamestown kurularak İngiliz kolonileşmesinin ilk adımı atıldı.
• Koloniler yalnızca ekonomik sebeplerle kurulmadı.
• Ayrılıkçılar ve püriten muhalifler Mayflower ile Plymouth’a ulaştı ve öz yönetim ilan etti.

Kolonilerde Ekonomi ve Toplum

• 1629’da Massachusetts Körfezi Kolonisi resmî olarak örgütlendi.
• Din ve mezhep özgürlüğü talebi bazı kolonilerin kuruluşunda etkili oldu.
• On üç İngiliz kolonisinden beşi dinî özgürlük talebiyle kuruldu.
• Avrupalılar verimli topraklar ve ekonomik refah için yerli halkın topraklarına el koydu.
• Kuzey kolonilerinde kerestecilik, hayvancılık ve tarım öne çıktı.
• Güneyde tütün, pamuk ve çivit üretimi için plantasyonlar kuruldu.

Kolonilerde Büyüme ve Öz Yönetim

• Üretimin artması denizaşırı ticareti geliştirdi.
• Kasaba ve şehirler hızla büyüdü; ulaşım ve iletişim imkânları genişledi.
• Koloniler Massachusetts’ten Georgia’ya kadar 1600 km kıyı şeridine yayıldı.
• 1770’lerde Amerika kıtasındaki nüfus yaklaşık 2,5 milyondu.
• XVIII. yüzyıl ortalarında kolonilerin sayısı on üçe ulaştı.
• Faydalı ihmal politikası sayesinde İngiliz kolonileri ekonomik refaha hızlı ulaştı.

İngiliz Denetimi ve Seyrüsefer Yasaları

• İngiliz kolonileri ekonomik açıdan güçlü oluşumlara dönüştü.
• Bu koloniler Büyük Britanya İmparatorluğu’nun ticaret hacmine destek verdi.
• İngiltere Parlamentosu 1651, 1660 ve 1663’te Seyrüsefer yasalarını çıkardı.
• Bu yasalar ticaret ve taşımacılıkta İngiltere’nin ekonomik çıkarlarını korudu.
• Koloniler, sömürgecilerin zenginleşmesine hizmet eden ticari merkezler hâline geldi.
• 1760’a kadar kolonilerin askerî ve ekonomik yapısıyla ilgili yaklaşık yüz yasa çıkarıldı.

Yedi Yıl Savaşları ve Yeni Vergiler

• Fransa ve İngiltere Amerika’da daha fazla sömürge elde etmek için karşı karşıya geldi.
• 1756’da başlayan savaş Avrupa’nın büyük bölümüne yayıldı.
• 1763’te sömürgecilerin desteğiyle savaşı İngiltere kazandı.
• İngiltere bugünkü Kanada topraklarının tamamını ele geçirdi.
• Savaş sırasında mali açıdan zayıflayan İngiliz hükûmeti kolonilere yeni vergiler getirdi.
• Bildiri ve Konaklama Yasası gerekçesiyle ev baskınları ve usulsüz aramalar yapıldı.

Bağımsızlık Mücadelesi

ABD Anayasası ve Etkisi

• 1787’de ABD Anayasası’nın kabul süreci başladı.
• Koloni temsilcileri, yönetim yetkisinin merkezî hükûmete devri konusunda anlaştı.
• Nüfus, kölelik ve batı toprakları gibi konularda eyaletler arasında görüş ayrılıkları yaşandı.
• 1789’daki ilk Amerikan kongresinde temel hak ve özgürlükler kabul edildi.
• Aynı yıl George Washington oy birliğiyle ABD’nin ilk başkanı seçildi.
• Benjamin Franklin’in anayasayı Fransızlara tanıtması Fransız İhtilali’ne ilham verdi.

Fransa’da Mali Kriz

• XVIII. yüzyıl başlarında Fransa kalabalık nüfuslu ve gelişmiş ekonomili bir ülkeydi.
• Ekonomik refah toplumsal sınıflara eşit şekilde yansımadı.
• 1774’te tahta çıkan XVI. Louis devlet yönetiminde tecrübesizdi.
• Uzun savaşlar, kuraklık, tahıl kıtlığı ve Versailles Sarayı’ndaki lüks yaşam mali kaynakları tüketti.
• Amerikan kolonilerine gönderilen mali yardımlar borç sorununu büyüttü.
• Vergilerin artması ve ekmek fiyatlarının iki katına çıkması halkı açlık tehlikesiyle karşı karşıya bıraktı.

İhtilal Öncesi Sosyal Sınıflar

Üçüncü Sınıfın Talepleri

• Üçüncü sınıfın ekonomik durumu kendi içinde farklılık gösteriyordu.
• Burjuvalar eğitimliydi ve Aydınlanma’nın özgürlükçü-eşitlikçi ideallerine inanıyordu.
• Zengin burjuvalar yüksek vergi ödüyor ancak soyluların ayrıcalıklarından yararlanamıyordu.
• Kentli işçiler düşük ücretlerle çalışıyor, sık sık işsiz kalıyordu.
• Köylüler nüfusun %80’inden fazlasını oluşturuyordu.
• Köylüler gelirlerinin yaklaşık %50’sini harç, ondalık ve vergi olarak vermek zorundaydı.

Aydınlanma ve Genel Meclis

• Fransa’da Locke, Rousseau ve Voltaire gibi düşünürler toplumsal bilincin oluşmasına katkı sağladı.
• Üçüncü sınıf, eşitlik, özgürlük ve demokrasi taleplerini bu eserlerden alıntılarla güçlendirdi.
• Amerikan bağımsızlık süreci bu gruplara ilham verdi.
• Ansiklopedist Hareket bilimsel bilgileri ve Aydınlanma fikirlerini halka anlaşılır biçimde sundu.
• XVI. Louis ekonomik sorunları çözemeyince soylu sınıfa da vergi yükümlülüğü getirildi.
• Soylular, 1614’ten beri toplanmayan États-Généraux’nun yeniden toplanmasını istedi.

1789: Genel Meclis’ten Bastille’e

İhtilal Sürecindeki Temel Gelişmeler

İhtilalin İlk Sonuçları

• Fransız İhtilali, Fransa’da monarşi yönetiminin sonunu getirdi.
• Aristokratlar, İnsan ve Yurttaş Hakları Bildirgesi’nde yer alan hakları diğer zümrelerle paylaşmak zorunda kaldı.
• “Özgürlük, Eşitlik, Kardeşlik” sloganı cumhuriyet yönetiminin fikrî temelini oluşturdu.
• Özgürlük; ifade etme, yönetime katılma ve baskıdan uzak yaşama hakkını temsil etti.
• Eşitlik, toplumsal adalet ve ayrıcalıkların kaldırılması anlamına geldi.
• Kardeşlik, vatandaşların dayanışma ve ortak iyilik için sorumluluk alma duygusunu geliştirdi.

İnsan ve Yurttaş Hakları

• Bildirge, Aydınlanma düşüncesinden ilham alınarak hazırlandı.
• Güvenlik, mülkiyet ve ifade özgürlüğü haklarını güvence altına aldı.
• Modern insan hakları felsefesinin temel taşlarından biri oldu.
• Fransa ve dünya hukuk-siyaset tarihinde önemli dönüşümlere yol açtı.
• Demokrasinin ve modern medeni hakların temellerini güçlendirdi.
• Egemenliğin temelinin ulusta olduğu vurgulandı.

Kadınların Hak Mücadelesi

• Kadınlar, kurdukları derneklerle ihtilal sürecinde aktif rol aldı.
• Bildirgedeki “insanlar” ifadesiyle erkeklerin kastedilmesi kadınları rahatsız etti.
• Çok sayıda kadın, erkeklerle eşit haklara sahip olmak için protestolar yaptı.
• Olympe de Gouges, Kadın ve Yurttaş Hakları Bildirgesi nedeniyle idam edildi.
• Madame Roland hak ve özgürlük mücadelesi nedeniyle idam edildi.
• Sonraki yasal düzenlemelerle kadınların eğitim, evlenme, boşanma ve iş yeri açma haklarında iyileştirmeler yapıldı.

Feodal Ayrıcalıklar ve Laiklik

• İhtilalin önemli nedenlerinden biri sınıf sistemiydi.
• Soylulara ve ruhban sınıfına tanınan ayrıcalıklar diğer kesimleri mağdur ediyordu.
• İhtilal sonrasında feodal ayrıcalıklar kaldırıldı.
• Köylülerin toprak sahiplerine ödemek zorunda olduğu vergiler kaldırıldı.
• Katolik Kilisesinin devlet yönetimindeki etkisi büyük ölçüde azaltıldı.
• Kilise topraklarına el konması ve din adamlarının hükûmete sadakat yemini laiklik ilkesinin temellerini attı.

Hukuk ve Milliyetçilik

• İhtilal, Monarşi Dönemi’nin ayrımcı ve dar kapsamlı yargı sistemini değiştirdi.
• 1804’e kadar üç ayrı anayasa hazırlanarak insan hakları, özgürlük, adalet ve eşitlik konularında düzenlemeler yapıldı.
• 1804’te Napoléon Kanunu yürürlüğe girdi.
• Bu kanun mülkiyet, sözleşme ve eşit vatandaşlık gibi medeni hakları güvence altına aldı.
• Vatandaşlık, vatanseverlik ve milliyetçilik kavramları yeniden tanımlandı.
• Monarşiye sadakat yerine ulusa sadakat düşüncesi ön plana çıktı.

Terör Dönemi ve Giyotin

• 1793-1794 yıllarında jakoben lider Maximilien de Robespierre ülkeyi yönetti.
• Fransa’yı “erdem cumhuriyeti”ne dönüştürme iddiasıyla köklü değişiklikler yaptı.
• Paris’teki tüm kiliseler kapatıldı ve pazar gününe yer verilmeyen yeni bir takvim hazırlandı.
• Robespierre, yeni yönetime tehdit gördüğü en az üç yüz bin kişiyi tutuklattı.
• Bu tutuklulardan on yedi bini idam edildi; yaklaşık on bin kişi yargılanmadan hapishanede öldü.
• Giyotin, 1789’un son aylarında Joseph-Ignace Guillotin tarafından daha acısız idam yöntemi olarak tasarlandı ve ilk kez 1792’de kullanıldı.

Avrupa’ya Etkileri

• Fransız İhtilali, Fransa siyasetini ve toplumunu yeniden şekillendirdi.
• İhtilal çevre ülkeler üzerinde de büyük etki yarattı.
• 1792-1815 arasında Koalisyon Savaşları yaşandı.
• Fransa “kralların zulmündeki halkları kurtarma” iddiasıyla hareket etti.
• Diğer devletler ise Fransa’da monarşiyi yeniden kurmayı amaçladı.
• 1815’te Napoléon’un yenilmesi ve Fransa’da krallığın yeniden kurulmasıyla savaşlar sona erdi.

Viyana Kongresi ve Kutsal İttifak

• 1815’te Avrupa’nın geleceğini görüşmek üzere Viyana Kongresi toplandı.
• Kongreye Avusturya, Prusya, Rusya ve İngiltere temsilcileri katıldı.
• Temsilciler ihtilalci hareketlere karşı birlikte hareket etme kararı aldı.
• İngiltere dışındaki üç ülke Eylül 1815’te Kutsal İttifak’ı kurdu.
• Kutsal İttifak görünürde Hristiyanlığı korumayı amaçladı.
• Asıl hedef, liberal görüşlere karşı Avrupa’daki monarşik yapıları korumaktı.

1830 ve 1848 İhtilalleri

• Kutsal İttifakın çabalarına rağmen 1830 ve 1848 ihtilallerinin önüne geçilemedi.
• 1830’da liberalizm; 1848’de milliyetçilik ve sosyalizm etkili oldu.
• 1830’da Fransa Kralı X. Charles’ın hakları kısıtlaması halk ayaklanmasına yol açtı.
• X. Charles tahttan indirildi ve yerine Louis Philippe getirildi.
• Louis Philippe’in özgürlükçü politikalardan uzaklaşması 1848’de yeni ayaklanmayı doğurdu.
• 1848’den sonra Fransa’da yeniden cumhuriyet yönetimine geçildi.

1848’in Avrupa’daki Sonuçları

• 1848 İhtilali yaklaşık bir yıl sürdü ve Avrupa’da önemli dönüşümlere yol açtı.
• Hollanda ve Danimarka’da liberalizmin etkisiyle demokratik anayasalar kabul edildi.
• İngiltere’de işçi hareketleri ve İrlandalıların bağımsızlık mücadeleleri hız kazandı.
• İtalya ve Alman Konfederasyonu’ndaki topluluklar siyasi birlik hazırlıklarına başladı.
• Monarşiyle yönetilen birçok ülke, kralların yetkilerini sınırlandırmak zorunda kaldı.
• İşçi haklarının genişletilmesi liberal ve sosyalist muhalefetin güçlenmesiyle bağlantılıydı.

Kronolojik Özet