Bu yazımızda güncel müfredata göre hazırladığımız 9. sınıf tarih dersi 3. ünitesi olan Orta Çağ Medeniyetleri soru- cevap çalışmasını paylaşıyoruz. 9. sınıf tarih soru cevap çalışmamız sayesinde ders kitabındaki çalışma sorularını rahatlıkla çözeceksiniz. 9. sınıf tarih yazılıya hazırlık çalışmamızdaki sorular sizleri 9. sınıf tarih yazılısına hazırlayacak. Tarih dersi 9. sınıf sorularımızı çözerek tyt tarih ve ayt tarih sınavlarında başarılı olacaksınız. Maarif modeline uygun olarak hazırladığımız 9. sınıf tarih soruları aşağıdaki konuları kapsamaktadır.
3. Ünite Orta Çağ Medeniyetleri kronoloji
Soru 1: Orta Çağ devletlerinden hangileri Türk devletidir?
Cevap: I. Göktürk Devleti (552-630), II. Göktürk Devleti (682-742) ve Uygur Devleti (744-840).
Soru 2: Orta Çağ’da varlık gösteren Doğu Roma İmparatorluğu ve Sasani Devleti’nin kronolojik aralıkları nelerdir?
Cevap: Doğu Roma İmparatorluğu (330-1453), Sasaniler (226-651).
Soru 3: Orta Çağ’da kurulan başlıca İslam devletlerinin (İslam Devleti, Emeviler, Abbasiler) kronolojisi nasıldır?
Cevap: İslam Devleti (622-661), Emeviler (661-750), Abbasi Devleti (750-1258).
3.1. ORTA ÇAĞ’DAKİ KİTLESEL GÖÇLER
Soru 4: “Göç” kavramı nasıl tanımlanmaktadır?
Cevap: Bir topluluğun kendi yerini, yurdunu terk ederek başka bir yere gitmesine veya yer değiştirmesine verilen genel bir addır.
Soru 5: “Kavimler Göçü” nasıl tanımlanır?
Cevap: Orta Asya’daki siyasi hâkimiyetlerini kaybeden Hun boylarının, Balamir önderliğinde İtil Nehri’ni geçerek 374 yılında Avrupa yönünde Karadeniz’in kuzeyindeki kavimleri itmesine “Kavimler Göçü” denir.
Soru 6: Kavimler Göçü öncesinde Roma İmparatorluğu’nun durumu nasıldı?
Cevap: Roma İmparatorluğu dünyanın en büyük imparatorluğu olmuştu. Ancak MS III. yüzyıldan itibaren doğuda Sasaniler ve batıda Germen kavimlerinin saldırıları nedeniyle siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik zorluklar yaşamaya başlamıştı.
Soru 7: Kavimler Göçü öncesi Avrupa’da yaşayan Germen kavimleri hangileridir?
Cevap: Ostrogot, Frank, Burgund, Vizigot, Vandal, Süev gibi çeşitli Germen kavimleri yaşardı.
Soru 8: Romalılar, Germen kavimlerini nasıl görüyordu?
Cevap: Romalılara göre kendileri uygar, Germenler ise hâlâ uygarlaşamamış barbarlardı.
Soru 9: Germen kavimlerinin yayılmasının temel sebebi neydi ve yaşadıkları bölgenin özellikleri nelerdi?
Cevap: Germen yayılımının temel sebebi hızlı nüfus artışıydı. Yaşadıkları bölge ormanlar ve bataklıklarla kaplı, kasvetli, soğuk, yağışlı ve su baskınlarının yaşandığı bir yerdi; bu coğrafi ve iklimsel özellikler yaşamı zorlu kılmaktaydı.
Soru 10: Asya Hun Devleti’nin bölünme süreci nasıldı?
Cevap: Asya Hun Devleti önce Doğu ve Batı olarak ikiye ayrılmış; Doğu Hun Devleti de daha sonra Kuzey ve Güney olarak bölünmüştür.
Soru 11: Bazı Hun boylarının Avrupa’ya komşu sahalara yerleşmesinin nedenleri nelerdir?
Cevap: Çin baskısı, veraset savaşları ve kuraklık yüzünden Avrupa’ya komşu sahalara, özellikle Hazar Gölü çevresine yerleşmişlerdir.
Soru 12: Sasanilerin Roma İmparatorluğu ile mücadele etmesinin sebebi neydi?
Cevap: Kendilerini Perslerin varisi olarak gören Sasaniler, onların ulaştıkları sınırlara ulaşmak istemiş ve bu amaçla Roma’dan bu toprakların iadesini talep etmiştir.
KAVİMLER GÖÇÜ
Soru 13: Hun Türkleri Avrupa önlerinde ilk olarak hangi kavimle karşılaştı ve bu karşılaşmanın etkisi ne oldu?
Cevap: Hun Türkleri ilk olarak Alanlar ile karşılaşmıştır. Alanlar batıya doğru göç etmeye başlamış ve bazı boy beyleri Hunlara katılmıştır.
Soru 14: Kavimler Göçü’ndeki “domino etkisi” nasıl gerçekleşti?
Cevap: Alanların harekete geçmesi bir domino etkisi oluşturmuştur. Ostrogotlar, Vizigotlar, Vandallar, Süevler, Burgundlar, Franklar, Angıllar ve Saksonların göç hareketine başlamasıyla birbirini sürükleyen kavimler, Roma’nın içlerine girerek talan ve yağma hareketlerinde bulunmuşlardır.
Soru 15: Hunların Roma topraklarındaki ilerleyişi hangi istikametlerde oldu?
Cevap: İki koldan ilerlemişlerdir; bir kol Balkanlardan Trakya’ya ilerlerken, diğer kol 378’de Tuna’yı geçerek Trakya’ya kadar ulaşmıştır. Başka bir kol ise Kafkaslardan Anadolu istikametine yönelmiştir.
Soru 16: “Vandallık” veya “Vandalizm” kavramı günümüze nasıl gelmiştir?
Cevap: Vandallar tarafından Roma’nın yağmalanması, anıtların yok edilmesi ve yağmacıların her şeyi alıp götürmesi Roma’da büyük bir kaosa yol açmıştır. Bu sebeple Vandallık (Vandalizm), yapılan yağmaları anlatan bir kavram olarak günümüze kadar kullanılmıştır.
Soru 17: Kavimler Göçü sonrası Roma İmparatorluğu’nun siyasi durumu ne oldu?
Cevap: İç karışıklıkların bitmediği Roma İmparatorluğu MS 395 tarihinde Doğu Roma ve Batı Roma olmak üzere ikiye ayrılmıştır. Batı Roma İmparatorluğu 476 yılında yıkılmıştır.
Soru 18: Batı Roma’nın yıkılmasıyla Avrupa’da nasıl bir yapı ortaya çıktı?
Cevap: Roma İmparatorluğu çökerken bu iktidar boşluğunu dolduran küçük barbar krallıklar ve feodal beylikler ortaya çıkmıştır. Devlet otoritesinden yoksun kalan Avrupa, büyük bir karmaşaya sürüklenmiş ve kıtanın siyasi yapısını şekillendiren feodalizm anlayışı ortaya çıkmıştır.
Kavimler Göçü’nün Sonuçları
Soru 19: Kavimler Göçü’nün başlıca siyasi sonuçları nelerdir?
Cevap: Roma İmparatorluğu, Doğu ve Batı olmak üzere ikiye ayrıldı. Avrupa Hun Devleti kuruldu. Günümüz Avrupa milletlerinin temelleri atıldı. Avrupa’da feodalite güç kazandı.
Soru 20: Kavimler Göçü’nün kültürel ve düşünsel sonuçları nelerdir?
Cevap: Skolastik düşünce gelişti ve Avrupalılar, Türk kültürünü tanıdı.
Soru 21: Kavimler Göçü sonrası bazı Germen kavimlerinin yerleştikleri bölgeler nerelerdir?
Cevap: Angıllar ve Saksonlar: İngiltere. Franklar: Fransa-Galya. Vandallar: İspanya-Afrika. Ostrogotlar ve Vizigotlar: İtalya-İspanya.
Soru 22: Orta Çağ’da yaşanan kitlesel göçlerin Avrupa ve Asya’daki değişimlerin etkileri nelerdir?
Cevap: Eski Çağ kapanmış, Orta Çağ başlamıştır. Feodal sistem ile papalık ve kiliseler güç kazanmıştır. Avrupalılar Türklerden pantolon, üzengi gibi yenilikler öğrenmiştir.
FEODALİZM
Soru 23: Feodalizmde siyasi güç nasıl paylaşılmıştır?
Cevap: Teoride siyasi güç kralda toplanmıştır. Fakat kral gücünü mutlak sadakat koşuluyla ve kontrollü olarak yerel derebeyleriyle paylaşır.
Soru 24: Feodal düzende “şövalye” kimdir?
Cevap: Lordların, kendisine sığınan köylü sınıfını korumak ve topraklarına toprak katabilmek için ihtiyaç duyduğu sadık profesyonel savaşçılara şövalye adı verilirdi.
Soru 25: Feodal toplumda “şato”nun önemi nedir?
Cevap: Şato; güç ve prestij, mevki anlamına geliyordu ve aynı zamanda gerçek bir kültür merkeziydi.
Soru 26: Feodal dönemde hangi iki sınıf iyi durumdaydı ve saygı gören meslekler nelerdi?
Cevap: Yalnız iki sınıf, soylular ve ruhbanlar maddi ve manevi yönleriyle iyi bir durumda kalmıştır. Sadece savaşçılık ve din adamlığı saygı gören meslekler hâline gelmiştir.
KİLİSE
Soru 27: Kilise, Kavimler Göçü’nün yarattığı ortamdan nasıl faydalanmıştır?
Cevap: Kilise, kök salmak ve yayılmak için yaşanan korku ve karmaşa ortamından faydalanmıştır. Batı Roma’nın bıraktığı boşluğu doldurarak daha güçlü bir kurum haline gelmiş ve sonunda imparatorluğun mirasını devralmıştır.
Soru 28: “Skolastik düşünce” nedir ve temel özellikleri nelerdir?
Cevap: Orta Çağ Avrupası’nın en belirgin özelliklerinden biridir. Esas olan kilisenin ortaya koymuş olduğu öğretidir. Aristo mantığına sıkı sıkıya bağlıdır, kitap ve üstat bilgileri esas alındığı için tabiatın doğrudan doğruya müşahedesi (gözlemi) yoktur. Gerçeği araştırma düşüncesi ya da yeni bir dünya görüşü endişesi yoktur.
AVRUPA HUN DEVLETİ
Soru 29: Avrupa Hun Devleti’nin kurucusu kimdir ve nerede kurulmuştur?
Cevap: MS 375 yılıyla birlikte Balamir önderliğinde batıya göç eden Hunlar Macaristan ovalarına yerleşmiştir. V. yüzyıl başlarında Kafkaslardan Elbe Irmağı’na kadar uzanan geniş topraklar üzerinde Avrupa Hun İmparatorluğu’nu kurmuşlardır.
Soru 30: Attila dönemi neden Avrupa Hun Devleti’nin en parlak dönemidir?
Cevap: Attila, Balkan Seferi ile Doğu Roma İmparatorluğu’nu vergiye bağlamış; Galya Seferi ile Batı Roma İmparatorluğu’nun başkenti Roma’yı abluka altına almıştır. Papa başkanlığındaki barış heyetinin ricasını kabul ederek Roma’yı esirgemiş ve Batı Roma İmparatorluğu’na üstünlük sağlamıştır.
Soru 31: Attila’nın ölümünden sonra Hunlar neden Karadeniz’in kuzeyine çekilmiştir?
Cevap: Attila’nın ölümünden sonra yerine oğulları İlek, Dengizik ve İrnek geçmiştir. Avrupa’da tutunamayacağını anlayan Hunlar, İrnek Dönemi’nde, Karadeniz’in kuzeyine çekilmiştir.
Soru 32: Attila hakkında türetilen en meşhur efsane nedir?
Cevap: En meşhuru Attila’nın, Savaş Tanrısı Ares’in kılıcına sahip olduğu ve bu nedenle bütün dünyaya hükmedeceği inancıdır.
Soru 33: Attila, Avrupa’da hangi isimle anılmıştır?
Cevap: Attila, Avrupa’da Tanrı’nın Kırbacı olarak anılmıştır.
Soru 34: Almanların Nibelungen Destanı’nda Attila (Etzel) nasıl tanıtılmaktadır?
Cevap: Attila’yı (Etzel) babacan, iyiliksever ve yüksek vasıflı bir hükümdar olarak tanıtmaktadır.
TÜRK GÖÇLERİ
Soru 35: Türk göçlerinin temel nedenleri nelerdir?
Cevap: Ekonomik sıkıntı (ana yurt topraklarının geçim bakımından yetersiz kalması), kuraklık, nüfus artışı ve otlak darlığı, yabancı (Çin ve Moğol) dış baskıları, başka milletlerin egemenliğini kabul etmeme (istiklal arzusu) ve fetih arzusu ile yeni vatanlar kurma fikri.
Soru 36: Türk göçlerini kolaylaştıran ve teşvik eden coğrafi sebepler nelerdir?
Cevap: Karadeniz’in kuzeyindeki sahalar (Ural dağlarından Orta Avrupa’ya kadar), Orta Asya’daki bozkırların tabii bir uzantısı durumundaydı. Bu saha, bitki örtüsü ve iklimiyle Türklerin kendilerine has hayat tarzlarını sürdürmeye son derece elverişliydi. Ayrıca, bölgede Türklerin karşısına Çin, İran ve Bizans gibi yerleşik medeniyete sahip büyük bir devlet çıkmamıştır.
Soru 37: Türk göçleri, Türk tarihini incelemeyi neden zorlaştırır?
Cevap: Türk toplulukları asırlarca yeni iklimler, yeni yurtlar arayarak tarihlerini farklı bölgelerde yapmışlardır; bu durum Türk tarihini belirli bir zaman kesitinde ve bütün hâlinde incelemeyi zorlaştırır.
Soru 38: Orta Asya’dan göç eden bazı Türk toplulukları ve kurdukları devletler nelerdir?
Cevap:
- Avarlar: Orta Avrupa’ya göç ederek Avar Devleti’ni kurmuşlardır.
- Hazarlar: Karadeniz ile Kafkas Dağlarının kuzeyine göç ederek Hazar Devleti’ni kurmuşlardır.
- Bulgarlar: Balkanlara ve Volga Nehri kıyılarına göç ederek Bulgar Devleti’ni kurmuşlardır.
- Oğuzlar: İran’a ve Anadolu’ya göç ederek Büyük Selçuklu, Türkiye Selçuklu ve Osmanlı Devleti’ni kurmuşlardır.
- Akhunlar-Eftalitler: Afganistan ve Kuzey Hindistan’a göç ederek Ak Hun Devleti’ni kurmuşlardır.
Soru 39: Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti hangisidir ve nereye göç etmişlerdir?
Cevap: Uygurlar (Yerleşik hayata geçen ilk Türk devleti), 840’ı takip eden yıllarda Orhun Nehri çevresinden Türkistan’a göç etmişlerdir.
Soru 40: Balkan coğrafyasına göç eden Türk kavimleri hangileridir?
Cevap: Başta Doğu Avrupa Hunları olmak üzere, Avarlar, Bulgarlar, Sabarlar, Hazarlar, Peçenekler, Uzlar (Oğuz) ve Kuman-Kıpçaklar bu bölgeye ulaşmıştır.
3.2. ORTA ÇAĞ’DAKİ SİYASİ VE ASKERİ GELİŞMELER
Soru 41: Orta Çağ başlarında Avrupa’nın siyasi durumu nasıldı?
Cevap: Batı Roma İmparatorluğu’nun 476’da tarih sahnesinden çekilmesiyle Avrupa, zayıf siyasi sistemlere dönüşmüş ve bölgede feodalite ön plana çıkmıştır.
Soru 42: Aynı dönemde Asya’da (Balkanlar, Anadolu, Mezopotamya vb.) hangi iki büyük güç bulunuyordu ve dinleri neydi?
Cevap: Doğu Roma ile Sasani imparatorlukları iki büyük monarşi olarak varlığını devam ettiriyordu. Doğu Roma İmparatorluğu’nun dini Hristiyanlık iken Sâsânîler Zerdüştilik’e inanıyordu.
Sasaniler
Soru 43: Sasani İmparatorluğu kim tarafından, nerede ve ne zaman kurulmuştur?
Cevap: 226 yılında İran’da Part egemenliğine son veren ve şahanşah unvanını alan Erdeşir tarafından kurulmuştur.
Soru 44: Sasanilerin en güçlü hükümdarı kimdir?
Cevap: I. Hüsrev (531-579), Sâsânîlerin en güçlü hükümdarı olarak bilinir.
Soru 45: Sasaniler, Ak Hun Devleti’ne karşı kiminle ittifak kurmuş ve sonucu ne olmuştur?
Cevap: İpek transit ticaretini elinde tutan Ak Hun Devleti’ne karşı Göktürk yabgusu İstemi ile ittifak kurmuştur. Bu ittifak sonucunda Ak Hun Devleti yıkılmış (557) ve toprakları iki devlet arasında paylaşılmıştır.
Soru 46: Sasaniler ile Doğu Roma arasındaki savaşların temel nedeni nedir?
Cevap: Sâsânîler, halefleri olarak gördükleri Pers İmparatorluğu’nun sınırlarına ulaşmak istemiştir. Bu idealin gerçekleşebilmesi için Doğu Roma İmparatorluğu’nun hükmettiği Anadolu topraklarına sahip olması gerekmekteydi.
Soru 47: Sasani hükümdarları hangi unvanı kullanırdı ve yönetim yapısı nasıldı?
Cevap: Hükümdarlara şahların şahı anlamında “şahanşah” adı verilmekteydi. Sâsânîlerde devlet yönetimi oldukça güçlendirilmiş yüksek kapasitede merkeziyetçi bir yapıya sahipti. Devlet işleri divan adı verilen kurullarda icra edilmekteydi. Ülke dört ana eyaletten oluşuyordu ve bu eyaletlere satrap adı verilmekteydi.
Soru 48: Sasani ordusu hangi sisteme göre düzenlenmişti ve hangi birim zaferlerin temel nedenlerinden biri olarak gösterilmiştir?
Cevap: Ordu birlikleri tıpkı Orta Asya toplumlarında olduğu gibi onluk sisteme göre düzenlenmişti. Sâsânî ordusunun en etkin sınıfları içerisinde yer alan savaş filleri, birçok kaynakta zaferlerin temel nedenlerinden biri olarak gösterilmiştir.
Soru 49: Sasaniler hangi savaşla ve ne zaman yıkılmıştır?
Cevap: Hz. Ömer Dönemi’nde yapılan Nihavend Savaşı’nda yenilmiş ve 651 yılında yıkılmıştır.
Doğu Roma İmparatorluğu
Soru 50: Doğu Roma İmparatorluğu (Bizans) ne zaman ve kim tarafından kuruldu?
Cevap: 330 yılında I. Konstantin tarafından İstanbul’da kuruldu.
Soru 51: Doğu Roma (Bizans) ile Avrupa Hun Devleti arasında imzalanan Margus Antlaşması’nın (434) bazı maddeleri nelerdir?
Cevap: Antlaşmaya göre Bizanslılar bundan böyle Hun kaçaklarını kabul etmeyecek ve sığınanları geri vereceklerdi. Bizanslılar, Hunların harp halinde bulundukları hiçbir kavimle ittifak kuramayacaklardı. Ayrıca Hunlara ödenen verginin iki misline çıkarılmasına razı olmak zorunda kaldılar.
Soru 52: Doğu Roma İmparatorluğu altın çağını hangi hükümdar döneminde yaşamış ve en geniş sınırlarına ulaşmıştır?
Cevap: Altın çağını I. Justinianus (Justinyanus) (527-565) iktidarında yaşamış ve imparatorluk en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
Soru 53: I. Justinianus’un (Justinyanus) en önemli icraatları nelerdir?
Cevap: Ülkedeki hukuku yeniden düzenleyerek kendi adıyla anılan kanunlar hazırlattı. Nika İsyanı (532) sırasında yanmış olan Ayasofya’yı muhteşem bir şekilde yeniden inşa ettirdi.
Soru 54: Bizans İmparatorluğu hangi olayla tarih sahnesinden çekildi?
Cevap: 1453’te İstanbul’un Türkler tarafından fethedilmesiyle tarih sahnesinden çekildi.
Soru 55: Bizans’ta “Thema” sistemi nedir?
Cevap: İdarî ve askerî gücü bir arada tutan ve imparator tarafından atanan komutanın yönetimindeki idarî, askerî ve sosyo-ekonomik yönetim birimidir. (Osmanlıdaki tımar sisteminin benzeridir).
Soru 56: Bizans ordusunun asıl gücünü ne oluşturuyordu ve hangi milletlerden ücretli askerler görev almıştır?
Cevap: Asıl gücünü eyalet birlikleri oluşturmuştur. XI. yüzyıldan itibaren ise ücretli askerler ordunun aslî unsuru hâline gelmiştir. Bizans ordusunda; İngiliz, Frank, Norman, Bulgar, Gürcü, Peçenek, Kıpçak, Uz gibi ücretli askerler görev almıştır.
Göktürkler
Soru 57: Göktürk Devleti ne zaman, kimin önderliğinde ve nerede kuruldu?
Cevap: Türk milletine adını veren Göktürkler, Bumin Kağan önderliğinde 552 yılında Ötüken merkezli kuruldu.
Soru 58: I. Göktürk Devleti’nin en parlak dönemi hangi kağan zamanındadır?
Cevap: Mukan Kağan (553-573) I. Göktürk Devleti’ne çok parlak bir dönem yaşattı. Doğuda Kore’den, batıda Karadeniz’e kadar uzanan sahada yaşayan Türk boylarını ve yabancı kavimleri Göktürklere bağladı.
Soru 59: Ülkenin batısını idare eden İstemi Yabgu’nun dış politikası nasıldı?
Cevap: Dönemin iki büyük gücü olan Sâsânî ve Bizans imparatorlukları ile ittifaklar kurdu. İpek transit ticaretini elinde tutan Ak Hun-Eftalit’lere karşı Sâsânî İmparatorluğu ile antlaşma yaptı. Bu ittifakla Ak Hun devleti yıkıldı (557).
Soru 60: İstemi Yabgu’nun Sasanilerle ittifakı neden bozuldu ve Bizans’a neden heyet gönderdi?
Cevap: Sâsânî hükümdarı Anûşîrvân, İpek kervan yolunun Mâveraünnehir güzergâhını da ele geçirmek istiyordu. Bu maksatla, kendi ülkesinden yapılan ipek nakliyatını durdurdu ve İstemi’nin elçilerini öldürttü. İran ile uzlaşma ümidini kesen İstemi, Bizans’a döndü ve İstanbul’a bir heyet gönderdi (567).
Soru 61: Orta Asya’dan Doğu Roma’ya (İstanbul) giden ilk resmî heyet ne zaman gönderilmiştir?
Cevap: 567 yılında İstemi Yabgu tarafından gönderilmiştir.
Soru 62: II. Göktürk Devleti (Kutluk Devleti) kimin önderliğinde ve ne zaman kuruldu?
Cevap: Yaklaşık 50 yıl Çin esaretinde yaşayan Türkler, Kutluk Kağan önderliğinde 682 yılında bağımsızlığını kazanarak II. Göktürk Devleti’ni kurdu.
Soru 63: Göktürklerde siyasi iktidar (kağanlık) hangi anlayışa dayanıyordu?
Cevap: Siyasi iktidar “kut” tabiri ile ifade olunuyordu. Kağanlık kişiye Tanrı tarafından verilirdi. Milleti için gece gündüz çalışmayan kağan, vazifelerini yerine getirmediği için kut’unun Tanrı tarafından geri alındığı gerekçesiyle iktidardan düşürülürdü.
Soru 64: Türk hükümdarının “töre” (sözlü hukuk kuralları) ile ilişkisi nasıldı?
Cevap: Türk hükümdarı kanunları (töre) uygular, kendisi de uyar fakat kanun yapamazdı.
Soru 65: Törenin kesinlikle değişmeyen hükümleri nelerdi?
Cevap: Könilik (adalet), uzluk (iyilik, faydalılık) ve kişilik (insanlık).
Soru 66: Göktürklerde meclise ne ad verilirdi ve Bilge Kağan’ın hangi teklifleri meclis tarafından kabul edilmemiştir?
Cevap: Meclis kelimesinin karşılığı “toy” idi. Bilge Kağan’ın, Göktürk şehirlerinin etrafının surla çevrilmesi ve Budizmin ülkede propaganda edilmesi teklifleri meclis tarafından kabul edilmemişti.
Soru 67: Göktürk toplumunda kadınların (hatun) yeri nasıldı?
Cevap: İnsanların hepsi hürdü, kulluk ve kölelik yoktu. Kadınların toplumda önemli yerleri vardı. Kağan’ın karısı hatun, devlet işlerinde kocasıyla birlikte söz sahibidir. Kadınlar birliklere ve ordulara kumanda edebilir ve harplere katılabilirlerdi.
Soru 68: Göktürk ordusunun temel özellikleri nelerdir?
Cevap: Ordu-millet anlayışı vardı; barış zamanı işiyle meşgul olan halk, savaşta topyekûn seferber olurdu. Türk ordusu ücretli değildir. Türk ordusu daîmidir. Türk ordusu temelde atlı birliklerden oluşur.
Uygurlar
Soru 69: Büyük Uygur Kağanlığı ne zaman ve kim tarafından kurulmuştur?
Cevap: 745 yılında Uygur yabgusu, Basmıl kağanını yenilgiye uğratıp kendini kağan ilân etmiş ve Kutluğ Bilge Köl unvanını alarak devleti kurmuştur.
Soru 70: Uygurların gerilemesinde ve 840 yılında Kırgız saldırısıyla yıkılmasında hangi dinin rolü büyük olmuştur?
Cevap: Bunda savaşçı ruhunu gevşeten Maniheizm’in rolü büyüktür.
Soru 71: Uygurların hayat tarzının Göktürklere göre değişmesinin sebepleri nelerdir?
Cevap: Çinlilerle fazla yakınlaşma ve Maniheizm’in ülkede kabul görmesi hayat tarzını eskisine göre değiştirmelerine sebep olmuştur.
Soru 72: Uygurların yerleşik hayata geçmesini amaçlayan kağan kimdir?
Cevap: Bögü Kağan.
Soru 73: Eski Türk devletlerinde “Katun” (Hatun) rolü neydi?
Cevap: Kağandan sonra ikinci sırayı alırdı. Töre ile katunluk makamına otururlardı. Savaşlarda kağanların yanında yer alır, bazen ordulara komuta ederlerdi. Devlet meclislerine katılır ve oy sahibi olurlardı. Fermanların muhakkak surette “hakan ile hatun buyurur ki…” diye başlaması lazımdı.
ÇİN
Soru 74: Çin İmparatorluğu’nun Türkistan hâkimiyeti mücadelesi hangi savaşla ve nasıl sona ermiştir?
Cevap: Abbasilere karşı Talas Savaşı (751) ile kaybeden Çin İmparatorluğu’nun Türkistan’daki nüfuzu sona ermiştir.
Soru 75: Çin’de etkili olan ahlak sistemi nedir?
Cevap: Çin’de bir ahlak sistemi olan Konfüçyüsçülük etkili olmuştur.
Soru 76: Çin’deki sosyal yapı nasıldı?
Cevap: Halk, sosyal durumlarına göre Şe’ler (asiller) ve Nong’lar (köylüler) olmak üzere iki zümreye ayrılmıştı ve bu sınıfların dışında ayrıca kölelik müessesesine de yer verilmiştir.
HİNDİSTAN
Soru 77: Hindistan’da siyasi birliğin olmamasının ve halkın kesin çizgilerle ayrılmasının nedeni nedir?
Cevap: Kast sistemi yüzünden halk, kesin çizgilerle birbirinden ayrılmıştı.
Soru 78: Kast sistemi nedir ve sınıfları nelerdir?
Cevap: Bir kişinin toplumsal konumunun yaşamı boyunca belirlendiği toplumsal bir düzendir. Sınıfları; brahmanlar (din adamları), kşatriyalar (askerler), vaisyalar (çalışanlar) ve sudralar (işçiler ve köleler) şeklindedir.
Soru 79: Kast sisteminin toplumsal özellikleri nelerdir?
Cevap: Kast toplumlarında farklı toplumsal gruplar birbirlerine kapalıdır. Herkes, bir daha terk edemeyeceği bir kast içinde doğar, bu kasttan eş seçer ve bu kast içinde ölür. Her kast bireyinin alabileceği eğitim ve yapabileceği meslek türleri bellidir.
ARAP YARIMADASI
Soru 80: Hz. Muhammed’in doğduğu sıralarda Arabistan’ın siyasi ve sosyal durumu nasıldı?
Cevap: Siyasi birlikten yoksun olan Arabistan’da koyu bir kabilecilik anlayışı vardı. Kabileler arasında soy üstünlüğü ve kan davasından kaynaklı savaşlar yaşanırdı. Toplum; hürler, köleler ve mevaliler olmak üzere üç sosyal sınıfa ayrılmıştı. Yarımada genelinde putperestlik hâkimdi.
Hz. Muhammed Dönemi
Soru 81: Hz. Muhammed’e ilk vahiy ne zaman ve nerede gelmiştir?
Cevap: 610 yılında Nur Dağı’ndaki Hira Mağarası’nda Cebrail aracılığı ile iletilmiştir.
Soru 82: Hicret (622) neden gerçekleşmiştir?
Cevap: Müşriklerin Müslümanlara şiddet ve işkence uygulaması ve Hz. Peygamber’i öldürmeye karar vermeleri üzerine Hz. Muhammed 622 yılında Medine’ye hicret etmiştir.
Soru 83: İslam tarihinde yazılı bir anayasanın ilk örneği nedir?
Cevap: Hicretten sonra Hz. Peygamber’in Medine toplumunu oluşturan Müslümanları, Yahudileri ve diğer grupları bir şehir devleti halinde teşkilâtlandırmak için esaslarını yazılı bir metin (sahîfe) halinde ortaya koyduğu belgedir.
Soru 84: Bedir Savaşı’nın (624) nedeni ve sonucu nedir?
Cevap: Nedeni, Müslümanların Şam’dan Mekke’ye dönen büyük bir kervanı ele geçirmek istemesi üzerine Mekkeli müşriklerin harekete geçmesidir. Sonucu, Müslümanlar üstün gelmiş ve müşriklere karşı ilk askerî başarısını kazanmıştır.
Soru 85: Uhud Savaşı’nda (625) Müslümanların bozguna uğramasının nedeni nedir?
Cevap: Hz. Muhammed’in Ayneyn Geçidi’ne yerleştirdiği okçuların yerlerini terk etmesi nedeniyle Müslümanlar bozguna uğramıştır.
Soru 86: Hendek Savaşı’nın (627) özelliği ve sonucu nedir?
Cevap: Hz. Peygamber’in istişare yaptıktan sonra şehrin etrafına derin hendekler kazılmasına karar vermesiyle savunma yapılmıştır. Bu savaşla Mekkeli müşriklerin Medine’ye karşı saldırıları son bulmuştur.
Soru 87: Hudeybiye Antlaşması’nın (628) önemi nedir?
Cevap: Bu antlaşma ile Mekkeli müşrikler, İslam Devleti’ni resmen tanımıştır.
Soru 88: Hayber’in Fethi’nin (629) önemi nedir?
Cevap: Mekkeli müşriklerle iş birliği yapan Yahudilerin bulunduğu Hayber fethedilmiş ve böylece Şam ticaret yolunun güvenliği sağlanmıştır.
Soru 89: Müslümanlarla Doğu Roma arasında yapılan ilk savaş hangisidir?
Cevap: 629 yılında meydana gelen Mute Savaşı’dır.
Soru 90: Mekke’nin Fethi’nin (630) nedeni ve sonucu ne olmuştur?
Cevap: Nedeni, Mekkeli müşriklerin Hudeybiye Antlaşması’na sadık kalmamasıdır. Sonucunda hicretten sonra Mekke ile Medine arasında başlayan düşmanlık sona ermiş ve Hicaz Bölgesi’nde İslam’ın üstünlüğü tesis edilmiştir.
Soru 91: Hz. Peygamber’in son seferi hangisidir?
Cevap: 631 yılında Doğu Roma İmparatorluğu’nun sefere çıkacağı haberi üzerine düzenlenen Tebük Seferi’dir.
Soru 92: Hz. Peygamber ne zaman vefat etmiştir?
Cevap: 632 yılında Medine’de vefat etmiştir.
Dört Halife Dönemi
Soru 93: “Ridde Savaşları” (632-633) nedir?
Cevap: Hz. Ebu Bekir’in halifeliğinin ilk yıllarında İslamiyet’ten dönerek devlete isyan eden kabilelerle yapılan savaşlardır. Hz. Ebubekir bu kabilelere üstünlük kurarak karışıklıklara son vermiştir.
Soru 94: Kur’an-ı Kerim neden ve hangi halife döneminde kitap hâline getirilmiştir?
Cevap: Hz. Ebu Bekir Dönemi’nde birçok hafızın şehit olması üzerine, unutulmasını engellemek amacıyla ayetler bir araya toplatılmış ve Kur’an-ı Kerim kitap hâline getirilmiştir.
Soru 95: Suriye’nin fethi hangi savaşla tamamlanmıştır?
Cevap: Hz. Ömer zamanında Bizans ile yapılan 636 Yermük savaşı ile Suriye’nin fethi tamamlandı.
Soru 96: Kudüs hangi halife döneminde ve nasıl teslim alınmıştır?
Cevap: Hz. Ömer zamanında kuşatılmış, halkın aman dilemesi üzerine Halife Ömer 638 yılında bizzat gelerek şehri Patrik Sophronios’tan teslim almıştır.
Soru 97: Sâsânî İmparatorluğu’nun yıkılmasını sağlayan savaşlar hangileridir ve hangi halife dönemindedir?
Cevap: Hz. Ömer döneminde yapılan Kadisiye Savaşı (636), Celula Savaşı (637) ve Nihavend Savaşı (642) sonucunda Sâsânî İmparatorluğu’nun yıkılması sağlanmıştır.
Soru 98: Türklerle Müslümanlar hangi halife döneminde komşu olmuştur?
Cevap: Hz. Ömer döneminde Horasan’a kadar olan bölgelerin fethedilmesiyle Türklerle komşu olunmuştur.
Soru 99: Hz. Ömer döneminde kurulan ve askeri amaçlı olan şehirlere ne ad verilir?
Cevap: Ordugâh şehirler.
Soru 100: Hicrî takvim hangi halife döneminde düzenlenmiştir?
Cevap: Hz. Ömer döneminde, hicret başlangıç kabul edilerek düzenlenmiştir.
Soru 101: İlk İslam donanması hangi halife döneminde kurulmuş, ilk deniz zaferi hangisidir ve Kıbrıs ne zaman fethedilmiştir?
Cevap: Hz. Osman Dönemi’nde Suriye Valisi Muaviye tarafından donanma kurulmuş, 649’da Kıbrıs’ı fethetmiştir. Bu donanma Doğu Roma ile savaşarak Zâtü’s-savârî (655) denilen ilk deniz zaferini kazanmıştır.
Soru 102: Kur’an-ı Kerim hangi halife döneminde çoğaltılmıştır?
Cevap: Hz. Osman Devri’nde.
Soru 103: Hz. Ali Dönemi’nde fetih hareketlerinin durmasının sebebi nedir?
Cevap: Hz. Osman’ın şehit edilmesinden sonra ortaya çıkan olaylar nedeniyle Hz. Ali Dönemi’nde fetih hareketleri durmuş ve İslam dünyasında karışıklıklar yaşanmıştır.
Soru 104: “Cemel Vakası” (656) nedir?
Cevap: Hz. Osman’ın katillerinin cezalandırılması amacıyla Hz. Âişe, Talha ve Zübeyir taraftarları ile Hz. Ali’nin ordusu arasında Basra’da yaşanan savaştır. Savaş, Zübeyir ve Talha’nın hayatlarını kaybetmeleri ve Hz. Âişe taraftarlarının yenilgisiyle sonuçlanmıştır.
Soru 105: “Sıffîn Savaşı” (657) kimler arasında olmuştur?
Cevap: Görevden alınmayı kabullenemeyen ve Hz. Ali’ye biat etmeyen Emevîler’in lideri durumundaki Muâviye ile Hz. Ali arasında olmuştur.
Soru 106: “Hâricîler” nasıl ortaya çıkmıştır?
Cevap: Sıffîn Savaşı’nın hakemlere havale edilmesi üzerine Hz. Ali’nin ordusundan ayrılan ve daha sonra onunla Nehrevan’da savaşan zümredir. Hz. Ali, İbn Mülcem adlı bir Hâricî tarafından şehid edilmiştir.
Soru 107: Dört Halife Dönemi’nde halifeler nasıl belirlenmiştir?
Cevap: Hz. Ebû Bekir ile Hz. Ali Medine halkının seçimiyle, Hz. Ömer bırakma suretiyle, Hz. Osman’da şûra yoluyla hilâfete gelmiştir.
Soru 108: Dört Halife Dönemi’nde iktidarın kaynağı olarak ne kabul edilmiştir?
Cevap: Halifeler iktidarın kaynağının Müslümanlar yani ümmet olduğunu kabul etmişlerdir.
Soru 109: Hz. Ömer döneminde kurulan “divan teşkilâtı”nın kurulma sebebi nedir?
Cevap: Fetihler sonucunda İslâm ülkelerinin genişlemesi üzerine fey (vergi) gelirlerinin artması Hz. Ömer’i yeni bir düzenlemeye gitmek mecburiyetinde bırakmış ve divan teşkilâtı böylece kurulmuştur.
Soru 110: Hz. Ömer döneminde kurulan askeri merkezlere ne ad verilirdi?
Cevap: Ömer, cünd adı verilen birçok askeri merkez kurdu.
Emeviler Dönemi
Soru 111: Emeviler devleti ne zaman, kim tarafından ve nerede kurulmuştur?
Cevap: Dört Halife Dönemi’nden sonra Muaviye tarafından 661’de Şam’da kurulan Emeviler, ilk İslam hanedanıdır.
Soru 112: Emevilerin İstanbul kuşatmasının (668-675) başarısız olmasının nedeni nedir?
Cevap: Yedi yıl süren kuşatma, Müslüman gemilerinin Grek ateşiyle yakılması ve karadan yapılan hücumun İstanbul surlarını aşamaması yüzünden başarıya ulaşamadı.
Soru 113: İspanya’nın fethi hangi komutan önderliğinde ve hangi savaşla gerçekleşmiştir?
Cevap: Tarık bin Ziyad, 711 yılında Rio Guadalete mevkisinde Gotları mağlup etmiştir. Bu zaferden sonra bölgede önemli bir güç kalmadığı için Müslümanlar bütün İspanya’yı fethetmiştir.
Soru 114: Emevilerin Avrupa’daki ilerleyişi hangi savaşla durdurulmuştur?
Cevap: Franklar tarafından Puvatya Savaşı (732) ile Prene Dağlarında durdurulmuştur.
Soru 115: “Kerbela Olayı” (680) nedir ve önemi nedir?
Cevap: Muâviye’nin vefatının ardından Yezîd’e biat etmeyen Hz. Hüseyin ve beraberindekilerin 10 Ekim 680’de Kerbelâ’da hunharca katledilmesi olayıdır. Müslümanların iki zümreye ayrılmasının esasını teşkil eden bu facia, Emevîler’in yıkılışının önemli sebeplerinden biri olmuştur.
Soru 116: Emeviler dönemindeki “Mevali siyaseti” nedir?
Cevap: İktidarda bulunan Emevî yöneticilerinin çoğunun Müslümanların eşitliği ilkesini bir yana bırakarak mevâlî (Arap olmayan Müslümanlar) ile Araplar arasında ayırım yapması, mevâlîye Kur’an ve Sünnet’te yeri olmayan bazı vergiler yüklemesi ve onları askerî maaş divanına kaydetmemesidir.
Soru 117: Hangi Emevi halifesi mevali siyasetine son vermiştir ve neden “Hulefâ-yi Râşidîn’in beşincisi” sayılmıştır?
Cevap: Ömer b. Abdülazîz (717-720). Mevâlîyi Arap asıllı müslümanlarla eşit kabul etmiştir. Saraydaki lüksü bırakması, halktan biri gibi yaşaması gibi ilk dört halifeyi örnek alan davranışları sebebiyle Hulefâ-yi Râşidîn’in beşincisi sayıldı.
Soru 118: Emevilerin yıkılış nedenleri nelerdir?
Cevap: Son dönemde yaşanan taht mücadeleleri ve halifelerin kötü yönetimi merkezî otoriteyi zayıflatmıştır. Kerbela Olayı ve mevali siyaseti de bu duruma eklenince Emeviler halkın desteğini kaybetmiştir. Horasan’da eşitlik ve adalet düşüncesiyle isyan başlatan Abbasi ailesi, 750 yılında Emevilere son vermiştir.
Soru 119: İslam tarihinde halifeliğin saltanata dönüşmesi hangi olayla olmuştur?
Cevap: Muâviye’nin hilâfet makamına geçmesiyle ve en önemli icraatı olan oğlu Yezîd’i veliaht tayin etmesiyle olmuştur.
Soru 120: Emeviler döneminde oluşturulan “hâciblik” görevi nedir?
Cevap: Hükümdarlık merasimleriyle ortaya çıkmıştır. Hâcibin vazifesi halifenin güvenliğini sağlamak, halk tarafından meşgul edilmesini önlemek ve yapacağı görüşmeleri düzenlemekti.
Soru 121: Emeviler döneminde Türkler orduda yer almış mıdır?
Cevap: Evet, Emevîler artık Türkleri, İslâm ordularında istihdam etmeye başlamışlardı.
Abbasiler Dönemi
Soru 122: Abbasiler devleti kim tarafından ve ne zaman kurulmuştur?
Cevap: Ebu’l Abbas Seffah tarafından 750 yılında Emevi hanedanlığına son verilerek kurulmuştur.
Soru 123: Talas Savaşı’nın (751) tarafları kimlerdir ve sonucu ne olmuştur?
Cevap: Türkistan’daki otorite boşluğunu doldurmak isteyen Çin İmparatorluğu ile Abbasiler arasında meydana gelmiştir. Türklerin desteğini alan Müslüman Araplar, Çin ordusuna karşı büyük bir zafer kazanmıştır. Bu savaş sonucunda, Türkistan’daki Çin baskısı ortadan kalkmıştır.
Soru 124: Abbasilerin en parlak dönemi hangi halife zamanıdır?
Cevap: Halife Harun Reşid (786-809) Abbasilere en parlak dönemi yaşatmıştır.
Soru 125: “Avasım” nedir ve kimler buraya yerleştirilmiştir?
Cevap: İslam Devleti ile Doğu Roma İmparatorluğu sınırındaki (Tarsus, Maraş ve Malatya) kalelerin güçlendirildiği sınır hattına “avasım” adı verilmiştir. Türklerden oluşan askerî birlikler buraya yerleştirilmiştir.
Soru 126: Hangi Abbasi halifesi Türk askerlerine dayanarak Sâmarrâ şehrini kurmuş ve hilâfet merkezini oraya taşımıştır?
Cevap: Mu’tasım (833-842) halife olunca otoritesini Türklere dayandırmayı tercih etmiş, muhafız kıtalarını onlardan kurmuştur. Sâmarrâ şehrini kurarak Türk askerleriyle birlikte hilâfet merkezini oraya nakletmiştir.
Soru 127: “Sâmarrâ Devri” (836-892) nedir?
Cevap: Abbâsi tarihinde Türklerin yalnız askerî alanda değil, siyasî ve idarî alanlarda da devlette etkili oldukları devirdir.
Soru 128: Abbasiler hangi devletin idari yapısından etkilenerek “vezirlik” kurumunu oluşturmuştur?
Cevap: Abbâsîler ile birlikte ilk defa ortaya çıkan vezirlik kurumu Sasanîler’den alınmıştı.
Soru 129: Abbasi ordusu, Türk birliklerinin katılımından sonra hangi askeri sistemi esas almıştır?
Cevap: Türk birliklerinin hilâfet ordusunun saflarına katılmasından sonra Türkler’deki onlu sistem esas alınmıştır.
Soru 130: Abbasiler ne zaman ve kimler tarafından yıkılmıştır?
Cevap: Abbasilere 1258 yılında Moğollar son vermiştir.
Soru 131: Türklerin İslamiyet’i kabul etmelerini hızlandıran etkenler nelerdir?
Cevap: Türkler kılıç zoruyla değil kendi istek ve iradeleriyle İslamiyet’i benimsemiştir. Abbasilerin mevali siyasetini terk etmesi yayılmayı hızlandırmıştır. Bunun yanında Gök tanrı dini ile İslamiyet arasında benzerlikler bulunması ve İslamiyet’in Türk mizacına uygun gelmesi de etkili olmuştur.
Mısır’da Kurulan Türk-İslam Devletleri
Soru 132: Mısır’da kurulan ilk Müslüman Türk devleti hangisidir ve kim tarafından kurulmuştur?
Cevap: Tolunoğulları Devleti (868-905). Ahmed b. Tolun tarafından kurulmuştur.
Soru 133: Mısır’da Türk usulü yaptırılan ilk cami hangisidir ve hangi devlet döneminde yapılmıştır?
Cevap: Tolunoğulları tarafından yaptırılan Tulûniyye Camisi, Mısır’da Türk usulü yaptırılan ilk camidir.
Soru 134: Kutsal topraklar (Hicaz bölgesi) üzerinde hâkimiyet kuran ilk Türk devleti hangisidir?
Cevap: İhşîdîler (935-969). Türkler ilk kez bu dönemde kutsal topraklar üzerinde hakimiyet kurmuştur.
Soru 135: Tolunoğulları ve İhşîdîlerin kısa ömürlü olmasının en büyük sebebi nedir?
Cevap: Yöneticilerin Türk, halkın Arap olmasıdır.
Soru 136: Eyyubiler devleti nasıl kurulmuştur?
Cevap: Fâtımi Devletinde vezirlik yapan Selahaddin Eyyubi, Fâtımi hilafetine son vererek Mısır’da Abbasiler adına 1171’de hutbe okutmuş ve devleti kurmuştur.
Soru 137: Kudüs’ü Haçlılardan geri alan ve III. Haçlı Seferi’nin düzenlenmesine neden olan savaş hangisidir?
Cevap: Selahaddin Eyyubi’nin 1187’de meydana gelen Hıttin Savaşı’nda Haçlıları büyük bir yenilgiye uğratması ve Kudüs’ü fethetmesidir. Bu zafer III. Haçlı Seferi’nin düzenlenmesine neden olmuştur.
Soru 138: Memlûklular (Kölemenler) devleti nasıl kurulmuştur?
Cevap: Mısır’da Eyyubi ordusundaki Türk asıllı azatlı emirler tarafından kurulmuştur ve ilk hükümdarı Aybek’tir.
Soru 139: Memlûklularda hükümdarlık sistemi nasıldı?
Cevap: Askerî bir yönetim kurmuşlardı. Genel olarak Memlûklularda hükümdarlık babadan oğula geçmezdi. Sultan da yüksek dereceli emirlerden biri olmuştur.
Soru 140: İslam dünyasını tehdit eden Moğolları durduran ve Suriye’ye hakim olan Memlûk savaşı hangisidir?
Cevap: Sultan Kutuz Dönemi’nde İslam Dünyası’nı tehdit eden Moğollara karşı 1260’da kazanılan Aynicâlut Savaşı’dır.
Soru 141: Abbasi hilafetini Mısır’da yeniden kurarak hilafetin koruyucusu olan Memlûk sultanı kimdir?
Cevap: İlhanlıların 1258’de Abbasi Devleti’ni ortadan kaldırması üzerine Sultan I. Baybars, 1261 yılında Abbasi ailesinden birini halife ilan ederek Abbasi hilafetini Mısır’da yeniden kurmuştur.
Soru 142: Memlûk Devleti ne zaman ve kim tarafından sona erdirilmiştir?
Cevap: Memlûk Devleti, Yavuz Sultan Selim’in Mısır Seferi sonucunda 1517’de sona ermiştir.
3.3. ORTA ÇAĞ’DA TİCARET YOLLARI
Soru 143: “Kral Yolu” hangi medeniyet tarafından mükemmel hale getirilmiştir ve hangi şehirler arasında uzanır?
Cevap: Pers İmparatoru I. Darius tarafından mükemmel hale getirilmiş olsa da ondan önce de işlediği bilinmektedir. İzmir yakınındaki Sart’tan başlayarak Perslerin payıtahtı Susa’da son buluyordu.
Soru 144: Ticaret yolları ticari mallar dışında nelerin taşınmasına aracılık etmiştir?
Cevap: Yollar mallarla birlikte bilgilerin, fikirlerin, inançların ve değerlerin de hareketine sahne olmuştur.
Soru 145: “İpek Yolu” nedir ve adını nereden almıştır?
Cevap: Çin’den başlayarak Anadolu ve Akdeniz üzerinden Avrupa’da son bulan bir ticaret yolunu temsil etmektedir. Adını en önemli simgesi olan ipekten almıştır.
Soru 146: İpek Yolu’nun Taklamakan Çölü’nü geçtikten sonra birleştiği şehir neresidir?
Cevap: İpek Yolu, Taklamakan Çölü’nün kuzey kenarını ve güney kenarını takip ederek ikiye ayrılır ve her iki yol Kaşgar şehrinde birleşiyordu.
Soru 147: “Baharat Yolu”nun başlangıç noktası neresidir ve hangi yolları kullanmıştır?
Cevap: İpek Yolu’nun aksine, deniz güzergâhının daha fazla kullanıldığı bir ticaret rotasıydı. Başlangıç noktasını Endonezya’nın doğusundaki, baharat adaları olarak bilinen Maluku Takımadaları oluşturuyordu.
Soru 148: Baharat Yolu hangi gelişme sonucunda önemini kaybetmiştir?
Cevap: Bu yol, coğrafi keşifler sonucunda önemini kaybetti.
Soru 149: “Kürk Yolu” nedir ve hangi devletin merkezine ulaşırdı?
Cevap: Güney Sibirya ormanları kıyısı boyunca devam eden ve hayvan derisi ile postların taşındığı yoldur. Mallar, Hazar Devleti’nin merkezi Hanbalık’a (İdil) ulaştırılıyor ve buradan Bizans’a ve İslam ülkelerine gönderiliyordu.
Soru 150: “Kervansaray” nedir ve hangi hizmetleri sunardı?
Cevap: 30-40 kilometre aralıklarla inşa edilmiş ticari konaklama merkezleri olup, bugünkü otellerin görevlerini yerine getirmektedir. Yüklü kervanlarla gelenlerin kendileri ve hayvanları için hekim, baytar ve nalbant bulundurulmuş, ayrıca yatma için odalar, revir, kütüphane, ibadet yerleri, hamam ve çeşmeler yapılmıştır.
3.4. ORTA ÇAĞ’DA BİLİM, KÜLTÜR VE SANAT
Soru 151: Medeniyetlerin birbirleriyle etkileşimleri hangi kanallardan gerçekleşmiştir?
Cevap: Medeniyetlerin birbirleriyle etkileşimleri savaş, göç ve ticaret başta olmak üzere birçok kanaldan gerçekleşmiştir.
Soru 152: Abbasiler döneminde Bağdat’ta kurulan ve “İslam Rönesansı” sürecini başlatan araştırma ve eğitim kurumunun adı nedir?
Cevap: Beytü’l-hikme. Halife el-Me’mun tarafından kurulmuştur.
Soru 153: Beytü’l-hikme’nin görevleri nelerdi?
Cevap: Dönemin ünlü astronom, matematikçi ve hekimlerini bir araya getirmek ve bilimin çeşitli alanlarındaki belli başlı eserleri Arapçaya çevirmektir.
Soru 154: İslam medeniyetindeki bilgi birikiminin Avrupa’ya tesir ettiği ve Avrupa’da Rönesans’ın doğmasında etkili olan medeniyet havzası hangisidir?
Cevap: Endülüs havzası.
Soru 155: Orta Çağ Avrupa’sında eğitimin temel amacı neydi?
Cevap: Eğitimin temel amacı akıl ve inancın uyumunu savunan Skolastik Düşünceyi aktarmak ve geliştirmekti.
Soru 156: El Harezmi’nin (780-850) matematiğe en önemli katkıları nelerdir?
Cevap: Cebirin ve algoritmanın kurucusudur. Sıfırı bulan Harezmi, Hintlilerden aldığı dokuz adet rakama sıfırı ekleyerek onluk sistemi tamamlamıştır.
Soru 157: İslam dünyasının en büyük hekimlerinden olan ve “el- Hâvî” adlı eseri 17. yüzyıla kadar başvuru kaynağı olan bilim insanı kimdir?
Cevap: Ebû Bekir er-Râzî (Batılılar’ın Rhazes dedikleri).
Soru 158: Aristo’dan sonra “İkinci Öğretmen” lakabıyla anılan ve mantık ilmine katkılar sunan bilim insanı kimdir?
Cevap: Farabi (Batı’da Alfarabius olarak tanınır).
Soru 159: Modern optik biliminin kurucusu kabul edilen, “Kitabü’l-Menazir” adlı eseri yazan ve fotoğraf makinesinin mucidi olarak anılan bilim insanı kimdir?
Cevap: İbnü’l-Heysem.
Soru 160: Batı’da Avicenna olarak bilinen, tıp alanında “el-Kanun fî’t–Tıb” adlı eseri yazan ve bu eseri XIX. yüzyıla kadar Doğu ve Batı’da el kitabı olarak kullanılan alim kimdir?
Cevap: İbn-i Sina.
Soru 161: İbn-i Sina’nın tıp alanındaki bazı buluşları nelerdir?
Cevap: Şeker hastalığını tespit etmeyi başarmıştır. Nabız inceleme yöntemiyle damar ve kalp hastalıklarını belirlemiştir. Akıl hastalıklarının meşguliyet, şok, telkin ve müzik ile tedavi edilebileceğini belirtmiştir.
Soru 162: Ay’daki büyük kraterlere ismi verilen Türk İslam bilgini kimdir?
Cevap: İbn-i Sina.
Soru 163: Nizamiye Medresesi’nde baş müderrislik yapan ve en ünlü eseri “İhyâü Ulûmi’d-Din” olan alim kimdir?
Cevap: İmam Gazali.
Soru 164: İslam dünyasının en ünlü cerrahı olan, “el-Tasrif” isimli eserinde yaraların ateşle dağlanmasını anlatan ve ameliyat aletlerinin resimlerine yer veren Endülüslü alim kimdir?
Cevap: Endülüslü Zehravî (936-1013).
Soru 165: Batı’da Averroes olarak bilinen, Aristo’nun en büyük yorumcusu kabul edilen ve güneş lekelerini ilk defa gözlemleyen bilgindir?
Cevap: İbn-i Rüşd (1126-1198).
Soru 166: İbn-i Rüşd’ün tıp ve optik alanındaki çalışması nedir?
Cevap: Gözün retina tabakasının işlevini açıklamıştır.
Bir yanıt bırakın