Orta Çağ’daki Kitlesel Göçler | 9. Sınıf Maarif Model Tarih Ders Notu

Orta Çağ Devletleri Kronolojisi

Kitlesel Göçlerin Genel Nedenleri

Türkleri Göçe Zorlayan Etkenler

• Ekonomik ve coğrafi baskılar
• Ana yurt toprakları geçim bakımından yetersiz kaldı.
• Kuraklık ve iklim koşulları sertleşti.
• Otlaklar daraldı.
• Nüfus arttı.
• Sınırlı tarım yapılabildi; ekonomi büyük ölçüde hayvancılığa dayandı.
• Salgın hayvan hastalıkları ve kaynak yetersizliği göçü hızlandırdı.
• Siyasi hedefler ve dış baskılar
• Bir Türk boyu başka bir Türk boyunu göçe zorlayabildi.
• Çin ve Moğol baskısı gibi dış baskılar etkili oldu.
• Bağımsız yaşama isteği güçlüydü.
• Başka milletlerin egemenliğindense yurdu terk etmek tercih edildi.
• Fetih arzusu ve yeni vatanlar kurma fikri etkili oldu.
• Daha verimli topraklara ve ticaret yollarına ulaşma isteği görüldü.

Türk Göçlerini Kolaylaştıran Coğrafi Etkenler

• Doğudan batıya uzanan bozkır sahası
• Türk göçleri genel olarak doğudan batıya doğru gerçekleşti.
• Karadeniz’in kuzeyindeki bozkırlar, Orta Asya bozkırlarının doğal uzantısıydı.
• Bu saha bitki örtüsü ve iklim bakımından konargöçer yaşama elverişliydi.
• Batıya ilerleyişte aşılması imkânsız doğal engeller bulunmuyordu.
• Çin, İran ve Bizans gibi yerleşik büyük medeniyetlerle her aşamada sürekli engelleme yaşanmadı.

Önemli Not: Türk Tarihini İnceleme

• Geniş coğrafyalara yayılma
• Türklerin çok geniş coğrafyalara yayılması, Türk tarihinin bütün hâlinde incelenmesini zorlaştırır.
• Türkler Kafkaslar ve Karadeniz’in kuzeyinde etkili oldu.
• Asya ülkeleri, Doğu Avrupa ve Orta Avrupa’da varlık gösterdi.
• Balkanlar ve Macaristan ovalarına kadar uzanan alanlarda etkili oldular.
• Türk tarihi yalnızca Orta Asya tarihi değildir.
• Avrupa, Balkanlar, Kafkasya, İran, Anadolu ve Hindistan tarihleriyle de bağlantılıdır.

Türkistan: Türklerin Ana Yurdu

Kavimler Göçü Öncesi Asya

• Sasani, Çin ve Hun boyları
• İran ve çevresinde Sasani Devleti hüküm sürüyordu.
• Sasaniler kendilerini Perslerin varisi olarak görüyorlardı.
• Sasani Devleti, Perslerin ulaştığı sınırlara yeniden ulaşmak istiyordu.
• Roma’dan bazı toprakların iadesini talep etti.
• Roma ile Sasaniler arasında sınır ihlalleri ve hâkimiyet mücadeleleri yaşandı.
• Asya Hun Devleti’nin zayıflaması Orta Asya’da otorite boşluğu doğurdu.
• Hunların batıya yönelmesi
• Çin’in Orta Asya’daki etkisi arttı.
• Bazı Hun boyları Çin baskısı, veraset mücadeleleri ve kuraklık nedeniyle batıya yöneldi.
• Bazı Hun boyları Avrupa’ya komşu sahalara yerleşti.
• Hazar Denizi çevresi önemli yerleşim alanlarından biri oldu.
• Kuzey Hunları Asya’da tutunmakta zorlandığı için batıya doğru hareket etti.

Kavimler Göçü Öncesi Avrupa

• Roma ve Germen kavimleri
• Roma İmparatorluğu Akdeniz çevresinde hüküm süren büyük bir imparatorluktu.
• Roma doğuda Sasanilerle, batıda Germen kavimleriyle mücadele ediyordu.
• MS III. yüzyıldan itibaren Roma siyasi, askerî, sosyal ve ekonomik sorunlar yaşadı.
• MS IV. yüzyıl başlarında Roma’nın merkezî otoritesi zayıfladı.
• Kuzey Avrupa’da Roma tarafından “barbar” olarak görülen Germen kavimleri yaşıyordu.

Germen Kavimlerinin Yaşam Alanları

• Göçe zemin hazırlayan koşullar
• Ostrogotlar, Vizigotlar, Vandallar, Süevler ve Burgundlar Germen kavimleri arasındaydı.
• Franklar, Angıllar, Saksonlar ve Alamanlar da Germen topluluklarıydı.
• Germenlerin yaşadığı bölgeler ormanlık ve bataklıktı.
• Bu alanlar soğuk, yağışlı ve zaman zaman su baskınlarına açıktı.
• Bu şartlar Germen kavimlerini daha iyi topraklar aramaya yöneltti.
• Germen yayılımının önemli nedenlerinden biri hızlı nüfus artışıydı.

Kavimler Göçü’nün Tanımı

• MS 375 süreci
• Kavimler Göçü, Hun boylarının Balamir önderliğinde batıya ilerlemesiyle başladı.
• Hunlar İtil / Volga Nehri’ni geçerek Avrupa yönünde hareket etti.
• Hunlar Karadeniz’in kuzeyindeki kavimleri batıya doğru itti.
• MEB ve sınav pratiğinde Kavimler Göçü için esas alınan tarih MS 375’tir.
• Hunların Avrupa önlerinde görünmesi 374-375 süreciyle ilişkilendirilir.
• Olay, yalnızca Hunların yer değiştirmesi değil; birçok kavmin yerinden oynamasıdır.

Kavimler Göçü’nün Nedenleri

• Hunların batıya yönelişini hızlandıran etkenler

• Nüfus, otlak ve domino etkisi

SLAYT 24

Kavimler Göçü’nün Gelişimi

• Hunların batıya yönelmesi
• Hun boyları Balamir önderliğinde İtil / Volga Nehri’ni geçti.
• Hunlar ilk olarak Karadeniz’in kuzeyindeki Alanlarla karşılaştı.
• Alanların bir kısmı batıya göç etti.
• Bazı Alan beyleri Hunlara katıldı.
• Alanların hareketi bölgede domino etkisi oluşturdu.
• Domino etkisiyle batıya kayan kavimler
• Hunların ve Alanların hareketi Ostrogotları ve Vizigotları etkiledi.
• Vandallar, Süevler ve Burgundlar batıya doğru göç etmeye başladı.
• Franklar, Angıllar ve Saksonlar da hareketlendi.
• Alamanlar ve diğer Germen toplulukları göç dalgasına katıldı.
• Kavimlerin birbirini itmesi Avrupa’da büyük nüfus hareketleri başlattı.

Göçün Avrupa’ya Yayılması

• Roma sınırları ve geniş göç dalgası
• Roma İmparatorluğu’nun kuzey eyaletleri sarsıldı.
• Göç dalgası İspanya’ya kadar ulaştı.
• Rusya, Balkanlar, Baltık bölgesi ve Doğu Avrupa’daki dengeler değişti.
• Hun akınları Katalon Ovası’na ve Trakya’ya yönelik göçleri artırdı.
• Sicilya, Sardinya ve Kuzey Afrika yönündeki göç hareketleri de arttı.
• Hunlar 378’de Tuna Nehri’ni geçerek Trakya’ya kadar ulaştı.

Hunların İlerleyiş Kolları

• Balkanlar ve Anadolu yönü
• Hunların ilerleyişi iki koldan gerçekleşti.
• Bir kol Balkanlardan Trakya’ya ilerledi.
• Diğer kol Kafkaslardan Anadolu yönüne hareket etti.
• Roma, Germen halklarını imparatorluk topraklarından çıkaramadı.
• MS 382’den itibaren Germen kabileleriyle anlaşmalar yapmaya başladı.
• Bu durum Roma’nın göç hareketlerini kontrol edemediğini gösterir.

Vandal Yağması ve Vandalizm

• Roma’da kaos ve yıkım
• Vandallar Roma’yı yağmaladı.
• Anıtlar tahrip edildi.
• Yağmacılar değerli eşyaları ve mahkûmları alıp götürdü.
• Roma’da büyük bir kaos yaşandı.
• “Vandalizm” kavramı, Vandalların yağma ve yıkım hareketlerinden türemiştir.

Kavimler Göçü Kronolojisi

Kavimler Göçü’nün Etkilediği Coğrafyalar

Kavimler Göçü’nün Siyasi Sonuçları

• Roma ve Avrupa siyasi yapısı
• Avrupa kıtasında büyük bir kargaşa yaşandı.
• Roma İmparatorluğu 395’te Doğu Roma ve Batı Roma olarak ikiye ayrıldı.
• Batı Roma İmparatorluğu 476’da yıkıldı.
• Avrupa’da siyasi birlik ortadan kalktı.
• Avrupa Hun Devleti kuruldu.
• Asya, Avrupa ve Balkanlarda siyasi dengeler değişti.

• Krallıklar, feodalite ve Türk kültürü
• Germen kabile şefleri zamanla “kral” unvanı aldı.
• Germen şefleri şatolara ve kalelere yerleşerek yerel hâkimiyet kurdu.
• Küçük barbar krallıklar ve feodal beylikler ortaya çıktı.
• Feodalite güç kazandı.
• Günümüz Avrupa devletlerinin siyasi ve etnik temelleri atıldı.
• Türk devlet geleneği Avrupa’ya taşındı; Avrupalılar Türkleri ve Türk kültürünü yakından tanıdı.

Kavimler Göçü’nün Sosyal Sonuçları

• Etnik yapı ve yerleşim düzeni
• Avrupa’nın etnik yapısı değişti.
• Germen kavimleri yerli halklarla karışarak günümüz Avrupa milletlerinin oluşumuna zemin hazırladı.
• Romalılar ve Germenler kaynaştı.
• İdari üstünlük Germenlerde olsa da kültürel üstünlük uzun süre Romalılarda kaldı.
• Avrupa’da yeni kırsal yerleşim türleri ortaya çıktı.
• Şehir hayatı zayıfladı.
• Sınıflar ve güvenlik ihtiyacı
• Roma’daki kölelik düzeni zamanla serflik düzenine dönüştü.
• Toplum; soylular, ruhbanlar, şövalyeler ve köylüler/serfler gibi sınıflara ayrıldı.
• Halk dış dünyaya karşı korku, şüphe ve çekinme içinde yaşamaya başladı.
• Can güvenliği ihtiyacı, halkı yerel güçlerin korumasına sığınmaya yöneltti.

Ekonomik Sonuçlar

• Ticaret, üretim ve tarım
• Ticaret geriledi.
• Üretim faaliyetleri azaldı.
• Para dolaşımı zayıfladı.
• Ekonomi büyük ölçüde toprağa ve tarıma dayandı.
• Akdeniz ticaret yolları güvensizleşti.
• Nüfus azaldı; üretim kıtlaştı; yoksulluk arttı.
• İş bölümü ve şehir ekonomisi zayıfladı.

Kültürel Sonuçlar

• Kültürel gerileme ve yeni Avrupa
• Sanat, eğitim, ticaret ve üretim faaliyetleri en alt seviyeye indi.
• Batılı tarihçiler bu dönemi “Orta Çağ’ın Karanlık Dönemi” olarak adlandırdı.
• Bu dönem yalnızca çöküş değil, yeni Avrupa medeniyetinin doğuş sürecidir.
• Avrupalılar Türklerden pantolon, üzengi, atlı savaş taktikleri ve süvari teçhizatı gibi unsurları öğrendi.
• Bozkır savaş stratejileri Avrupa’da tanındı.
• Germenlerin millî destanı Nibelungen Destanı oluştu.

Attila’nın Kültürel Yansımaları

• Nibelungen Destanı ve sanat
• Nibelungen Destanı’nda Attila, Etzel adıyla anlatılır.
• Destanda Attila babacan, iyiliksever ve yüksek nitelikli bir hükümdar olarak yer alır.
• Attila’nın hayatı ve savaşları resme konu olmuştur.
• Attila; heykel, tiyatro, opera ve edebî metinlerde de işlenmiştir.

Dinî ve Düşünsel Sonuçlar

• Kilise ve skolastik düşünce
• Hristiyanlık barbar kavimler ve köylüler arasında yayıldı.
• Kilise, Batı Roma’nın bıraktığı otorite boşluğunu doldurdu.
• Papa ve Kilise siyasi güç kazandı.
• Kiliselerin mal varlığı arttı.
• Ruhban sınıfı toplumda ayrıcalıklı hâle geldi.
• Skolastik düşünce güç kazandı.
• Kilise bazen kralın temsilcisine yardımcı, bazen de onu denetleyen bir güç hâline geldi.

Skolastik Düşünce

• Orta Çağ Avrupa’sında düşünce hayatı

Feodalizm

• Tanım ve ortaya çıkış
• Feodalizm, toprağa dayalı bir üretim ve yönetim sistemidir.
• Egemenliğin parçalandığı bir düzendir.
• Batı Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra oluşan otorite boşluğunda ortaya çıktı.
• Küçük barbar krallıklar Avrupa’nın siyasi yapısını şekillendirdi.
• Yerel derebeylikler Avrupa’nın siyasi yapısında etkili oldu.

Feodalizmin Ortaya Çıkış Nedenleri

Feodal Sistemin İşleyişi

Feodal Ekonominin Özellikleri

• Kapalı ve tarıma dayalı ekonomi
• Ekonomi tarıma dayanır.
• Para dolaşımı sınırlıdır.
• Ticaret yaygın değildir.
• Üretim kıttır.
• Halkın çoğunluğu yoksulluk içinde yaşar.
• Şatolar ve kaleler hem güvenlik merkezi hem de siyasi güç sembolüdür.
• Savaşçılık ve din adamlığı saygı gören mesleklerdir.

Germen Kavimlerinin Yeni Yerleşim Yerleri

Avrupa Hun Devleti

• Kuruluş süreci
• IV. yüzyılın sonunda Avrupa’da görünen Hunlar, İç Asya’dan batıya gelen ilk büyük Türk topluluklarındandır.
• Hunlar Büyük Kavimler Göçü’nü başlatmıştır.
• Germen kavimlerini dağıtmış ve Roma İmparatorluğu’nu temelden sarsmıştır.
• MS 375’ten itibaren Balamir önderliğinde batıya göç eden Hunlar Macaristan ovalarına yerleşti.
• Hunlar kısa sürede Orta Avrupa’daki birçok kavmi egemenlikleri altına aldı.
• V. yüzyıl başlarında Kafkaslardan Elbe Irmağı’na kadar uzanan sahada Avrupa Hun Devleti kuruldu.

Attila Dönemi

• Avrupa Hun Devleti’nin en parlak dönemi
• Attila, Avrupa Hun Devleti’ne en parlak dönemini yaşattı.
• Balkan seferleri düzenledi.
• Doğu Roma İmparatorluğu’nu baskı altında tuttu ve vergiye bağladı.
• Galya seferiyle Batı Roma ve müttefikleri üzerinde büyük baskı kurdu.
• 452’de İtalya seferiyle Roma üzerinde ciddi bir tehdit oluşturdu.
• Romalılar Papa başkanlığında bir barış heyetini Attila’ya gönderdi.
• Siyasi üstünlük ve efsaneler
• Attila, Papa’nın ve Roma heyetinin taleplerini değerlendirerek Roma üzerinde siyasi üstünlük sağladı.
• Attila, Avrupa’da “Tanrı’nın Kırbacı” olarak anılmıştır.
• Attila hakkında “Savaş Tanrısı Ares’in kılıcına sahip olduğu ve bu nedenle dünyaya hükmedeceği” yönünde efsaneler üretildi.
• Attila’nın ordusunun etkileri Orta Çağ boyunca Avrupa milletleri üzerinde görüldü.

Attila’dan Sonra

• Avrupa Hunlarının yön değişimi
• Attila’nın ölümünden sonra yerine sırasıyla oğulları İlek, Dengizik ve İrnek geçti.
• Avrupa’da tutunmakta zorlanan Hunlar İrnek Dönemi’nde Karadeniz’in kuzeyine çekildi.

Hunların Roma Politikası

Hunların Asya’nın Batısının Türkleşmesindeki Rolü

• Kafkasya ve Kuzey Karadeniz
• Hunlar Kafkasya ve Kuzey Karadeniz bölgelerinde etkili oldu.
• Kafkasya ve Kuzey Karadeniz, Hunların ihtiyaçlarını karşılayabilecek doğal kaynaklara sahipti.
• Hunlar bu bölgelere istekli biçimde sahip çıktı.
• Germen kavimlerinin bölgeden uzaklaşması Hunların etkinliğini artırdı.
• Hunların savaşçı yapısı, kargaşa ortamında bazı bölgelerde güvenlik sağlayan unsur olarak görüldü.
• Hunların batıya göçü, sonraki Türk topluluklarının Avrupa ve Balkanlara yönelmesinin önünü açtı.

Orta Çağ’daki Diğer Türk Göçleri

Balkan Coğrafyası ve Türkler

• Türk topluluklarının Balkanlardaki etkisi
• Balkan coğrafyası MS 376’lardan itibaren Türk tarihi açısından önem kazandı.
• İtil Nehri’ni geçerek Doğu Avrupa’dan Balkanlara ulaşan Türk toplulukları bu bölgede etkili oldu.
• Balkanlarda Doğu Avrupa Hunları, Avarlar, Bulgarlar ve Sabarlar etkili oldu.
• Hazarlar, Peçenekler, Uzlar / Oğuzlar ve Kuman-Kıpçaklar da Balkanlarda etkili Türk toplulukları arasındadır.
• Bu kavimler Balkanları yalnızca geçiş bölgesi olarak görmedi; bazıları bölgeyi yurt edindi.
• Balkan milletlerinin oluşumunda ve kültürel gelişiminde Türk topluluklarının önemli etkileri oldu.

Balkanlarda Türk Varlığının Devamı

• Selçuklu ve Osmanlı dönemleri
• Balkanlardaki Türk varlığı Anadolu Selçuklu Devleti döneminde devam etti.
• Türk varlığı Osmanlı Devleti döneminde de sürdü.
• Balkanlardaki Türk varlığı özellikle Osmanlı Devleti Dönemi’nde en yüksek seviyesine ulaştı.

Kitlesel Göçlerin Avrupa ve Asya’da Oluşturduğu Değişim

Batı Roma’nın Yıkılışının Avrupa’ya Etkileri